English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
سه‌رۆكی حكومه‌ت وه‌ڵامی پرسیاری 98 په‌رله‌مانتاری كوردستان ده‌داته‌وه‌
2020-10-27 [01:50 AM]

ZNA - هه‌ولێر


 

مه‌سرور بارزانی، سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان، وه‌ڵامی پرسیاری سه‌رجه‌م ئه‌و په‌رله‌مانتارانه‌ ده‌داته‌وه‌، كه‌ له‌ دانیشتنی ئه‌مڕۆی په‌رله‌مانی كوردستان پرسیاریان ئاراسته‌ی سه‌رۆكی حكومه‌ت كردووه‌.

 

رێواز فایه‌ق، سه‌رۆكی په‌رله‌مانی كوردستان له‌ به‌رایی وه‌ڵامه‌كانی سه‌رۆكی حكومه‌تدا رایگه‌یاند، (98) په‌رله‌مانتار پرسیاریان ئاراسته‌ی سه‌رۆكی حكومه‌ت كردووه‌ و ئه‌مه‌ش زۆرینه‌ی ره‌هایه‌.

 

سه‌رۆكی په‌رله‌مان ره‌خنه‌شی له‌و په‌رله‌مانتارانه‌ گرت، كه‌ هۆڵی كۆبوونه‌وه‌ی په‌رله‌مانیان به‌جێهێشتووه‌ و گوتی: پێویست بوو لێره‌ بوونایه‌ و گوێیان له‌ وه‌ڵامه‌كان گرتبا.

 

ده‌قی وه‌ڵامه‌كانی مه‌سرور بارزانی، سه‌رۆكی حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان

 

جارێكی دیكه‌ زۆر سووپاس. سووپاس بۆ په‌رله‌مانتاره‌ به‌ڕێزه‌كان، كه‌ به‌ تێبینی، پرسیار و ره‌خنه‌ ئه‌وه‌ی پێویست بوو بیڵێن باسیان كرد. منیش ئه‌وه‌ی پێم بكرێت، به‌ گوێره‌ی ئه‌و شتانه‌ی نووسیومه‌ وه‌ڵامتان ده‌ده‌مه‌وه‌. هه‌ندێكیشی ره‌نگه‌ ئاراسته‌ی به‌ڕێز كاك قوباد بكه‌م. به‌شێكیش ئه‌گه‌ر پێویست بێت كاك ئامانج وه‌ڵامی بداته‌وه‌. هه‌وڵده‌ده‌م كه‌مێك به‌ كورتی، به‌ڵام به‌ جۆرێك وه‌ڵامی ئێوه‌ی تێدا بێت، یه‌ك یه‌ك به‌ خاڵه‌كاندا ده‌چمه‌وه‌، هیوادارم پشووتان درێژ بێت، چونكه‌ زۆر پرسیارتان كردووه‌ و هه‌وڵده‌ده‌م وه‌ڵامتان بده‌مه‌وه‌.

 

په‌تای كۆرۆنا:

 

باس له‌وه‌ كرا له‌ پایز و زستان په‌تای كۆرۆنا خراپتر بێت، حكومه‌ت چی ده‌كات، پێش هه‌موو شتێك پێویسته‌ هه‌موو تاكێك هه‌وڵی خۆپارێزی بدات. ئێستا په‌تاكه‌ به‌ جۆرێك بڵاوبووه‌ته‌وه‌، رێكاره‌كانی وه‌زاره‌تی ته‌ندرووستی بۆ كۆنترۆڵكردنی په‌تاكه‌، له‌وه‌ ده‌رچووه‌، بتوانین به‌ رێكاره‌كانی حكومه‌ت كۆنترۆڵی ده‌كه‌ین و فڵان ناوچه‌ كه‌ره‌نتینه‌ ده‌كه‌ین. بۆیه‌ باشترین شت ئه‌وه‌یه‌ په‌یڕه‌وی له‌ تاك پارێزی بكرێت. ده‌ستكێش و ماسك به‌كاربهێنێت.

 

حكومه‌ت چی كردووه‌

 

جگه‌ له‌وه‌ی له‌ راپۆرته‌كه‌ ئاماژه‌م پێدا، چه‌ند بڕه‌ پاره‌یه‌كمان خه‌رجكردووه‌، 370 پزیشك و 500 كارمه‌ندی نوێ دامه‌زراوون، كه‌ شاره‌زان له‌ رووبه‌ڕووبوونه‌وه‌ی ئه‌م ڤایرۆسه‌.

 

نیشته‌جێبوون

 

ئێمه‌ له‌ وه‌زاره‌تی پلاندانان تیمێكمان دانا بۆ پێداچوونه‌وه‌ به‌ پڕۆژه‌كانی نیشته‌جێبوون. ئه‌وانه‌ی زۆریان نه‌ماوه‌، %95 تا %65 ئه‌گه‌ر ته‌واوكرابن، ئه‌وا ره‌زامه‌ندیان له‌سه‌ر دراوه‌ ته‌واو بكرێن. ئه‌وانی دیكه‌ش به‌ گوێره‌ی توانای به‌رده‌ست، هه‌وڵده‌ده‌ین رێژه‌كه‌یان دابه‌زێنین. هه‌موو ئه‌و پڕۆژانه‌ی پێویسته‌ حكومه‌ت پاره‌یان بۆ ته‌رخان بكات، ته‌واویان ده‌كه‌ین. ئه‌وانه‌شیان كه‌رتی تایبه‌ت به‌رپرسه‌ له‌ ته‌واوكردنیان، له‌ راپۆرته‌كه‌ ئاماژه‌م پێدا سیاسه‌تی حكومه‌ت چۆنه‌ له‌ باره‌ی ئه‌و بابه‌ته‌.

 

به‌داخه‌وه‌ هه‌ندێك له‌ به‌ڕێزان پرسیاریان كرد، به‌ڵام وه‌ڵامه‌كه‌ له‌ راپۆرته‌كه‌ هه‌بوو، دیاره‌ ئاگادار نه‌بوون، كه‌ چیمان باس كردووه‌، ئه‌گینا زۆرێك له‌ وه‌ڵامی ئه‌و پرسیارانه‌ دراونه‌ته‌وه‌.

 

دۆخی ئابووری به‌ره‌و كوێ ده‌چێت؟

 

پرسیارێكی گشتگیره‌ و به‌ستراوه‌ته‌وه‌ به‌ په‌تای كۆرۆنا و نرخی نه‌وت و په‌یوه‌ندییه‌كانی هه‌ولێر و به‌غدا، به‌ڵام ئێمه‌ گه‌شبینین، ئابووری هه‌رێمی كوردستان به‌ره‌و دۆخێكی باشتر ده‌چێت و هه‌نگاوی باشتر ده‌نێت. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا بتوانین، لانیكه‌م شایسته‌ی دارایی مووچه‌خۆران وه‌ك مافێكی ده‌ستووری دابین بكه‌ین، ئه‌و داهاتانه‌ی دیكه‌ كه‌ هه‌ن له‌ بوژاندنه‌وه‌ی ئابووری به‌كاری بهێنین و ده‌شتوانین زۆر سه‌ركه‌وتوو بین له‌وه‌. له‌ راپۆرته‌كه‌شدا ئاماژه‌م پێكرد. ئێمه‌ راپۆرتێكی تیروته‌سه‌لمان هه‌یه‌ و دواتر پێشكه‌شتانی ده‌كه‌ین و ئێوه‌ ده‌توانن به‌ وردی بیخوێننه‌وه‌.

 

ده‌روازه‌ سنوورییه‌كان؟

 

ئه‌و ده‌روازه‌ سنوورییانه‌ی له‌ هه‌رێم هه‌ن، به‌ كۆدی گومرگی مامه‌ڵه‌یان له‌گه‌ڵ ده‌كرێت، له‌ شوێنه‌كانی دیكه‌ی عێراق به‌و جۆره‌ نییه‌، ئێمه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا به‌ جددی باسی ئه‌و پرسه‌مان كردووه‌. به‌ شێوه‌یه‌كی گشتی له‌ كوردستان به‌راورد به‌ شوێنه‌كانی دیكه‌ی عێراق زۆر زۆر باشتره‌. راسته‌ زۆر جار بازرگان ویستوویه‌تی بێته‌ هه‌رێمی كوردستان، له‌به‌ر ئه‌وه‌ی ئه‌م رێكاره‌ یاساییانه‌ی له‌ خاڵه‌ سنوورییه‌كان له‌ هه‌رێمی كوردستان هه‌ن، وای له‌ بازرگان كردووه‌ بچێت به‌ به‌رتیل یان به‌ شێوه‌یه‌كی دیكه‌ له‌گه‌ڵ كه‌سێكی ده‌سه‌ڵاتدار و خاوه‌ن هه‌ژموون رێككه‌وێت و له‌ خاڵێكی سنووری دیكه‌وه‌ ئه‌و كه‌لوپه‌له‌ به‌ شێوه‌یه‌كی تایاسای بهێنێته‌ ناوه‌وه‌. ئێمه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا به‌ جددی قسه‌مان كردووه‌ و ئه‌وانیش به‌ڵێنیان داوه‌ خاڵه‌ سنوورییه‌كانیان توندوتۆڵ بكه‌ن. ئێمه‌ زیاتر پابه‌ند بووین به‌ كۆدی خاڵه‌ گومرگییه‌كانه‌وه‌ و ئه‌وان به‌و جۆره‌ نیه‌.

 

به‌غدا و نرخی نه‌وت

 

ئه‌و قسه‌یه‌ی ده‌وترێت، كاتێك نرخی نه‌وت داده‌به‌زێت، هه‌رێم داوای دانووستان ده‌كات، هیچ بنه‌مایه‌كی راستی نییه‌. له‌ كابینه‌كانی پێشووش داوای دانووستان كراوه‌ و هه‌رێم ته‌نیا داكۆكی له‌ مافه‌ ده‌ستوورییه‌كانی خه‌ڵكی كوردستانی كردووه‌.

 

حكومه‌تی عێراق به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ماف و شایسته‌ داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستانی وه‌ك خۆی نه‌داوه‌، له‌ هه‌موو داهاتی نه‌وتی عێراق، حكومه‌تی هه‌رێم و خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان ته‌نیا له‌ سه‌دا پێنجیان به‌ركه‌وتووه‌. ده‌بوایه‌ خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان به‌ گوێره‌ی رێژه‌ی دانیشتوان %17ی به‌ركه‌وتایه‌. له‌ هیچ كابینه‌ و زه‌مانێك به‌و جۆره‌ نه‌بووه‌. چونكه‌ به‌شێكی زۆری داهاتی عێراق بۆ خه‌رجی سیادی دابینكراوه‌. ئه‌مه‌ش %45ی داهاتی عێراق بووه‌. واته‌ %55ی ماوه‌ته‌وه‌ و له‌وه‌یان %12.6 پشكی هه‌رێم بووه‌ و له‌وه‌ش پشكی قه‌رزه‌كانیان وه‌رگرتووه‌ته‌وه‌. به‌ تایبه‌تی قه‌رزی بانكه‌ حكومییه‌كانی عێراقی لێ بڕاوه‌. واته‌ هیچ كاتێك خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان پشكی خۆی له‌ عێراق وه‌رنه‌گرتووه‌ته‌وه‌. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ ئه‌وان داكۆكی و پشتگیری و پشتیوانی له‌ مافی خۆیان ده‌كه‌ن، به‌ڵام ئێمه‌ی هه‌رێمی كوردستان له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی داكۆكی له‌ مافی خۆمان بكه‌ین، زیاتر خه‌ریكی ئه‌وه‌ین چۆن گله‌یی له‌ یه‌كدی بكه‌ین. ئه‌وه‌ی زیاتر تاوانباره‌ به‌رامبه‌ر به‌ دابین نه‌كردنی شایسته‌ داراییه‌كانی هه‌رێم خودی حكومه‌تی عێراقه‌ و ده‌بوایه‌ په‌رله‌مانتارانمان له‌ به‌غدا و هه‌ولێر زیاتر خه‌مخۆر بن بۆ داكۆكی له‌ ماف و شایسته‌ داراییه‌كانی هه‌رێمی كوردستان.

 

هه‌شت ملیار دۆلار

 

ده‌وترێت بۆری نه‌وت فرۆشراوه‌ به‌ كۆمپانیایه‌ك و باسی هه‌شت ملیار دۆلار كرا، شتی وا نییه‌ و نازانم ئه‌و ژماره‌یه‌ له‌ كوێ هاتووه‌.

 

ئه‌و بۆرییه‌ نه‌وته‌، پێشتر بڕیاری درووستكردنی داوه‌، ئه‌مه‌ له‌م كابینه‌یه‌ نه‌بووه‌، تا ئه‌م پرسیاره‌ ئاراسته‌ی من بكه‌ن، به‌ڵام بۆ ئه‌وه‌ی روونبكرێته‌وه‌، حكومه‌تی هه‌رێم پاره‌ی هه‌بوایه‌ خۆی درووستی بكات، ده‌یكرد، بۆیه‌ په‌نای بردووه‌ته‌ به‌ر كه‌رتی تایبه‌ت، جا بیانی بێت یان ناوخۆیی، ئه‌وان تێچوویان گرتووه‌ته‌ ئه‌ستۆ، ئه‌مه‌ش چۆن كراوه‌؟ پێویسته‌ سه‌یری گرێبه‌سته‌كان بكه‌م و بزانم به‌ چ شێوه‌یه‌ك كراوه‌، ئه‌وه‌ی شایسته‌ی وه‌به‌رهێنه‌ران و خاوه‌ن پرۆژه‌كه‌یه‌، بێگومان داوای گه‌ڕانه‌وه‌ی سه‌رمایه‌ی خۆیان ده‌كه‌ن، نه‌ لێخۆشبوونه‌ و نه‌ به‌خشینه‌، به‌ڵكو مافی ئه‌و كه‌سه‌یه‌ كه‌ وه‌به‌رهێنانی كردووه‌ و ئێستا داوای پاره‌كه‌ی ده‌كات.

 

قۆرغكاری

 

كۆمپانیا هه‌بووه‌ 800 ملیار دۆلاری هه‌بووه‌ و هیچی نه‌داوه‌ به‌ حكومه‌ت، ئه‌م بابه‌تانه‌ پرسی یاسایین، ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بابه‌تی یاساییتان هه‌یه‌ بیده‌ن به‌ دیوانی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران بۆ ئه‌وه‌ی له‌ رووی یاساییه‌وه‌ كاری له‌سه‌ر بكرێت، به‌ڵام با ته‌نیا به‌ قسه‌ نه‌بێت. ئێمه‌ بڕیارمان داوه‌ پێداچوونه‌وه‌ به‌ هه‌موو گرێبه‌سته‌كان بكرێت. ئه‌گه‌ر گوێتان له‌ راپۆرته‌كه‌م گرتبێت، روونم كردووه‌ته‌وه‌، ئه‌وانه‌ی خۆیان له‌ باج دزیوه‌ته‌وه‌، حكومه‌تی هه‌رێم چۆن رێكاری یاسایی ده‌گرێته‌ به‌ر بۆ گێڕانه‌وه‌ی ئه‌و پاره‌یه‌، كه‌ مافی خه‌ڵكی كوردستانه‌.

 

چاكسازی و مه‌ره‌كه‌بی سه‌ر كاغه‌ز

 

به‌ راستی چاكسازی پرۆسه‌یه‌ك نییه‌، به‌ شه‌و و رۆژێك كۆتایی بێت. ئێمه‌ كه‌ ده‌ڵێن، كه‌ی ده‌ست به‌ چاكسازی ده‌كه‌ن، درووست نییه‌، چوونكه‌ ده‌ستمان پێكردووه‌، كه‌ی ته‌واو ده‌بێت، شتێكی دیكه‌یه‌، پرۆسه‌یه‌كه‌ هه‌رگیز ته‌واو ناوبێت. ده‌ست به‌ پرۆسه‌كه‌ كراوه‌، هه‌ندێك شتیش كراوه‌، ئایا به‌و خێراییه‌یه‌ كه‌ ئێمه‌ ده‌مانه‌وێت، نه‌خێر، هۆكاره‌كه‌ی چی بووه‌، قه‌یرانی دارایی و كۆرۆنا و گرفته‌كانی نێوان هه‌ولێر و به‌غدا و نه‌بوونی بودجه‌ی پێویست بووه‌ بۆ به‌شێك له‌و چاكسازیانه‌ی ده‌بوایه‌ بیكه‌ین. ئه‌مه‌ كراوه‌. حه‌ز ده‌كه‌م هه‌ڵسه‌نگاندنتان به‌ ئینسافه‌وه‌ بێت، چه‌ندی كراوه‌، ئایا له‌ ئاستی خواستی ئێوه‌دایه‌ یان نا شتێكی دیكه‌یه‌، به‌ڵام به‌ قه‌تعی بووترێت نه‌كراوه‌ راست نییه‌.

 

خانه‌نشین و بندیوار

 

به‌ڕێزان ئێمه‌ له‌ حكومه‌ت له‌سه‌ر بنه‌مای داتا و زانیاری درووست مامه‌ڵه‌ ده‌كه‌ین. تیمی تایبه‌تمان داناوه‌ بۆ پێداچوونه‌وه‌. له‌ وه‌زاره‌تی دارایی و وه‌زاره‌ته‌ په‌یوه‌ندیداره‌كان بۆ هه‌موو ئه‌و فه‌رمانبه‌رانه‌ی به‌ نایاسایی خانه‌نشین كراوون و بندیوارن، پێداچوونه‌وه‌یان بۆ ده‌كرێت، ئه‌وه‌ی نایاسایی هه‌یه‌ دڵنیا بن به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك لێیان قبوڵ ناكه‌ین و لاشیان ده‌به‌ین. به‌ڵام ده‌بێت له‌سه‌ر بنه‌مای به‌ڵگه‌ و زانیاری بێت. كۆی گشتی ئه‌و داتایانه‌مان كۆكرده‌وه‌، ده‌ست به‌ جێبه‌جێكردنی ئه‌و بڕیاره‌ پێویستانه‌ ده‌ده‌ین.

 

قه‌رزارانی حكومه‌ت

 

هه‌موو ئه‌و كه‌سانه‌ی حكومه‌ت قه‌رزی لایانه‌، ئه‌و كه‌سانه‌ نین، كه‌ قه‌رزیان لای حكومه‌ته‌. هه‌ندێكجار له‌وانه‌ هه‌مان كه‌س بێت و قه‌رزی لای حكومه‌ت بێت و قه‌رزی حكومه‌تی له‌ لای بێت، بۆ ئه‌وانه‌ ده‌كرێت مقایسه‌ی ئه‌و قه‌رزانه‌ بكرێت. به‌ڵام ئه‌وانه‌ی قه‌رزی لای حكومه‌ته‌ و كه‌سێكیش قه‌رزی حكومه‌تی لایه‌، ناكرێت به‌یه‌ك یاسا كاری له‌سه‌ر بكرێت.

 

پاسه‌وانی به‌رپرسان

 

بڕیارێكمان داوه‌ له‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران، بۆ ئه‌و پاسه‌وانانه‌ یه‌كه‌یه‌ك له‌ وه‌زاره‌تی ناوخۆ درووست ده‌كرێت. ئه‌وانه‌ی پێشمه‌رگه‌ن، له‌ ئه‌نجوومه‌نی ئاسایشن، له‌ هێزه‌ چه‌كداره‌كانن، له‌ پۆلیسن، وه‌ك ئه‌رك له‌گه‌ڵ به‌رپرسێكن، كه‌ فه‌رمانده‌ی لیوایه‌، یان پله‌داری سه‌ربازییه‌ مافی خۆیه‌تی پاسه‌وانی له‌گه‌ڵه. بۆنموونه‌‌ له‌ شوێنێكی مه‌ترسیدار ئه‌رك راده‌په‌ڕێنێت، هه‌قی خۆیه‌تی، به‌ڵام كونسوڵخانه‌ و وه‌زیر و په‌رله‌مانتاران، ئێمه‌ بڕیارێكمان هه‌یه‌، هه‌موویان له‌ یه‌كه‌ی پاسه‌وانی وه‌زاره‌تی ناوخۆ جێگیر بكرێن، ژماره‌یان دیار بێت، هه‌ر كه‌س به‌ گوێره‌ی وه‌زیفه‌ پاسه‌وانه‌كان دیار ده‌كرێن و پاسه‌وان بۆ وه‌زیفه‌ داده‌نرێت نه‌ك بۆ كه‌سه‌كان.

 

نوێنه‌رایه‌تی پارتی و یه‌كێتی و گۆڕان

 

به‌ڕێزێك باسی له‌وه‌ كرد، ئێمه‌ نوێنه‌رایه‌تی لایه‌نه‌كانمان ده‌كه‌ین، حه‌ز ده‌كه‌م ئه‌وه‌تان پێ بڵێم له‌و رۆژه‌ی لێره‌ سوێندم خواردووه‌ وه‌ك به‌رپرسێكی خزمه‌تگوزار له‌ حكومه‌ت كار ده‌كه‌م، وه‌ك فه‌رمانبه‌ر یان به‌رپرسێكی پارتی كارناكه‌م. شانازی به‌ پارتیبوونی خۆمه‌وه‌ ده‌كه‌م، به‌ڵام ئێستا من وه‌ك به‌رپرسێكی حكومه‌ت كار ده‌كه‌م. به‌ هه‌مان شێوه‌ له‌م كابینه‌یه‌ له‌گه‌ڵ كاك قوباد و كاك شێخ ئاوات و هه‌موو كابینه‌كه‌ وه‌ك فه‌رمانبه‌ر و خزمه‌تگوزاری خه‌ڵك كار ده‌كه‌ین له‌ حكومه‌تدا. داوا ده‌كه‌م چیدیكه‌ ئێمه‌ به‌ نوێنه‌ری حزبه‌كان پێناسه‌ نه‌كه‌ن، ئێمه‌ نوێنه‌ری خه‌ڵكین. ئێوه‌ متمانه‌تان پێداین و خزمه‌تگوزاری ئه‌و خه‌ڵكه‌ین.

 

زیندانی سیاسی و گرێبه‌سته‌كان

 

ئه‌وانه‌ی زیندانیی سیاسیین و به‌ گرێبه‌ست دامه‌زراوون و شایسته‌ی داراییان وه‌ك پێویست پێ نه‌دراوه‌، ئه‌مه‌ش پێداچوونه‌وه‌ی بۆ كراوه‌. له‌گه‌ڵ لایه‌نی په‌یوه‌ندیدار قسه‌مان كردووه‌، ئه‌وه‌ی زیندانی سیاسی بێت و ماوه‌ی مابێت، نامانه‌وێت به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك مافی پێشێل بكرێت. به‌ڵام ئه‌وه‌ی مافی ئه‌وه‌ی نییه‌، داواده‌كه‌م ئێوه‌ ره‌چاوی ئه‌وه‌ بكه‌ن، حكومه‌ت پابه‌ندی بڕیاره‌ یاساییه‌كان ده‌بێت و ئه‌و شتانه‌ جێبه‌جێ ده‌كات له‌ رێی یاساییه‌وه‌ رێگه‌ی پێدراوه‌.

 

دامه‌زراندنی یه‌كه‌مه‌كان

 

دواتر با شێخ ئاوات باسی ئه‌وه‌ بكات، هه‌ر كاتێك ئێمه‌ وه‌ك حكومه‌ت توانیمان دابینی بڕه‌ مووچه‌ی پێویست بۆ ئه‌وان بكه‌ین، ئه‌وا ئاماده‌ین، ئه‌و بڕیاره‌ بده‌ین، به‌ڵام ناتوانین به‌ڵێنی وا بده‌ین، جێبه‌جێی نه‌كه‌ین. به‌ڵێندان ئاسانه‌، به‌ڵام جێبه‌جێ نه‌كردنی به‌ڵێن گرانه‌. ده‌بێت راستگۆ بین له‌گه‌ڵ خه‌ڵك و خوادا. ئه‌گه‌ر توانامان هه‌بێت به‌ڵێنه‌كان جێبه‌جێ بكه‌ین، ئه‌و بڕیاره‌ ده‌ده‌ین.

 

هێرشی مووشه‌كی

 

ئێمه‌ به‌یانێكی زۆر روون و ئاشكرامان ده‌ركرد، به‌ ناوی وه‌زاره‌تی ناوخۆ، دواتر خۆمانیش باسمان كرد. هه‌ڵوێستمان خسته‌ڕوو، حكومه‌تی هه‌رێمی كوردستان به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك رێگه‌ نادات هیچ كه‌سێك ده‌ست بۆ تێكدانی ئاسایشی هه‌رێم به‌رێت. لێكۆڵینه‌وه‌مان كرد و گه‌یشتووه‌ته‌ ئه‌نجامی زۆر باش. ده‌زانین ئه‌وانه‌ی به‌رپرسن له‌ هاویشتنی ئه‌و مووشه‌كانه‌ كێن، ئه‌و زانیاریانه‌مان له‌گه‌ڵ حكومه‌تی به‌غدا هاوبه‌ش كردووه‌، ئه‌وانیش ده‌ستبه‌جێ ده‌ستیان به‌ رێكاری تایبه‌ت كردووه‌. دووپاتمانكردووه‌ته‌وه‌، هه‌ر كه‌س هه‌وڵی تێكدانی ئاسایشی هه‌رێم بدات، ئێمه‌ ئاماده‌ین و توانای به‌رپه‌رچدانه‌وه‌ی ئه‌و هێرشانه‌شمان هه‌یه‌. گره‌نتی ئه‌وه‌یه‌، ئێمه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك ملكه‌چ ناكه‌ین بۆ هیچ ده‌ستدرێژییه‌ك و رێگه‌ش ناده‌ین هیچ كه‌سێك جورئه‌تی ئه‌وه‌ بكات ده‌ستدرێژی بكاته‌ سه‌ر هه‌رێمی كوردستان.

 

پردی تووه‌قوت/ هه‌ڵه‌بجه‌

 

به‌ڕێزان بۆچوونی جیاوازم بۆ هاتووه‌، به‌شێك له‌ براده‌رانی ئه‌و ناوچه‌یه‌ پێیان وایه‌ ره‌نگه‌ له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكه‌كه‌ نه‌بێت. سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ له‌ حكومه‌تی هه‌رێم بڕیار له‌ سه‌ر ژماره‌یه‌ك پڕۆژه‌ دراوه‌، یه‌كێك له‌وانه‌ ئه‌و پرده‌ بوو، چاوه‌ڕوانی ئه‌وه‌ بووم ئه‌وان ئاماده‌كاری بكه‌ن و پێمان بڵێن كه‌ی ئاماده‌ن بۆ ئه‌وه‌ی جێبه‌جێ بكرێت.

 

دادگای ئیتیحادی

 

ئومێدمان وایه‌ به‌ گفتوگۆ بتوانین كێشه‌كان چاره‌سه‌ر بكه‌ین، به‌ڵام ئه‌گه‌ر دڵنیا بووین له‌وه‌ی به‌غدا هیچ نیازێكیان بۆ رێككه‌وتن نییه‌، ئه‌و كاته‌ ده‌توانین په‌نا بۆ دادگای ئیتیحادی ببه‌ین. پێم وایه‌ ئێستا كه‌سێكیان كه‌مه‌ و خۆیانیش له‌ قه‌یرانێكدا ده‌ژین و ناتوانن وه‌ك پێویست بڕیار بده‌ن.

 

كۆمپانیای كار

 

باسی ئه‌وه‌ ده‌كرێت به‌ حساب پاره‌یه‌كی زۆر به‌ كۆمپانیای كار و پاسه‌وانانی نه‌وت ده‌درێت، یانیش كه‌سێكی دیكه‌ی پاكستانی سوودمه‌ندبووه‌، بۆ زانیاری به‌ڕێزتان، كۆمپانیای كار، كوردستانییه‌. له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی پشتیوانی له‌ كۆمپانیای ناوخۆیی و كوردستانیی بكه‌ن، پێم خۆش نییه‌، بێ هۆكار په‌لاماری كۆمپانیا كوردستانییه‌كان بده‌ن. هه‌رچه‌ند له‌ زۆر شوێن ئه‌و تۆمه‌تانه‌ دراوه‌ته‌ پاڵ ئه‌و كۆمپانیایه‌، گوایه‌ حزبییه‌، به‌ڵام له‌ ئێستاوه‌ پێتان ده‌ڵێم، هیچ به‌رژه‌وه‌ندییه‌كی حزبی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ كۆمپانیای كار نییه‌.

 

مسته‌فا لاغانی، پێشتر گرێبه‌ستی هه‌بووه‌ له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی سامانه‌ سرووشتییه‌كان بۆ فرۆشتنی نه‌وت و به‌ڕێكردنی نه‌وت له‌ به‌نده‌ری جه‌یهان، به‌ڵام بۆ زانیاری ئێوه‌ی به‌ڕێز، ئێمه‌ پێداچوونه‌وه‌مان له‌ گرێبه‌سته‌كه‌ كردووه‌. داواشمان كردووه‌ تیمێكی دیكه‌ی پسپۆڕ له‌ وه‌زاره‌تی سامانه‌ سرووشتییه‌كان و تیمێكی پسپۆڕی بیانی بێت بۆ ئه‌وه‌ی ئاڵوگۆڕی له‌ تیمی به‌ڕێوبردنی ئه‌م دۆسیه‌یه‌ بكات، ئه‌مه‌ش كاتی ده‌وێت، پێویسته‌ رێز له‌ گرێبه‌سته‌كه‌ بگرین، به‌ڵام له‌ كۆتاییدا بێگومان گۆڕانكاری به‌سه‌ردا دێت و خه‌ڵكی دیكه‌ كه‌ جێی متمانه‌ی ئێمه‌ بن ئه‌و دۆسیه‌یه‌ به‌ڕێوه‌ ده‌به‌ن.

 

رۆژانه‌ ملیۆنێك دۆلار

 

باسی ئه‌وه‌ كرا، به‌رپرسێك رۆژانه‌ ملیۆنێك دۆلار ده‌دزێت، به‌داخه‌وه‌ ئه‌و چه‌مكه‌ به‌كارهێنرا، داواش ده‌كه‌م ئه‌گه‌ر ئه‌مه‌ هه‌یه‌، به‌ به‌ڵگه‌وه‌ بیده‌ن به‌ ئێمه‌، بیده‌ن به‌ دادگا، زۆر زۆریش به‌ خۆشحاڵییه‌وه‌ خۆمیش پشتیوانیتان لێده‌كه‌م، ئه‌گه‌ر به‌ڵگه‌ی ته‌واو هه‌بێت، كه‌سێك ئه‌مه‌ی كردووه‌ له‌ رێگه‌ی یاساوه‌ رووبه‌ڕووی ببینه‌وه‌.

 

%90ی خه‌ڵكی هه‌رێم به‌ره‌و ئیفلاس ده‌ڕۆن

 

راستی من وا تێنه‌گه‌یشتووم و بڕواش ناكه‌م وابێت، ئه‌گه‌ر به‌راوردی خۆمان بكه‌ین به‌ باقی ناوچه‌كانی عێراق و وڵاتانی دراوسێ، ئه‌وا خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان سه‌ره‌ڕای هه‌موو نه‌هامه‌تییه‌كان، ره‌وشی ژیان له‌ هه‌رێمی كوردستان زۆر زۆر باشتره‌، به‌ڵام له‌ ئاستی خواستی ئێمه‌ نییه‌. به‌ڵام به‌ به‌راوردكردن له‌گه‌ڵ ناوچه‌كانی دیكه‌ ده‌بێت ئه‌م واقیعه‌ له‌به‌ر چاو بگرین، له‌ هه‌ر شوێنێكی كوردستان، نموونه‌ وه‌ربگرن و به‌راوردی بكه‌ن به‌ به‌غدا و بزانن له‌ پاكوخاوێنی و خزمه‌تگوزاری و گه‌یاندنی پڕۆژه‌كان چ جۆره‌ جیاوازییه‌ك ده‌بینن.

 

یاسای خانه‌نشینی

 

ئێمه‌ تیمی یاساییمان هه‌یه‌، پێداچوونه‌وه‌ با بكه‌ن، ئێمه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌ نین ماف و شایسته‌ی پێشمه‌رگه‌ و ئاسایش له‌به‌رچاو نه‌گیرێن، ئه‌گه‌ر بزانین له‌ شوێنێك ده‌توانین شتی باشتر بكه‌ین، ئه‌وا تاپۆ نییه‌ و ده‌توانین پێداچوونه‌وه‌ بكه‌ین. به‌ڵام ده‌بێت هه‌موو شته‌كان له‌به‌ر چاو بگرین، توانای حكومه‌ت و كاته‌كه‌ و شێوازی جێبه‌جێكردنی له‌به‌رچاو بگرین.

 

لیستی شه‌هیدان و خانه‌نشینان

 

پاكسازی له‌ لیستی شه‌هیدان و خانه‌نشینان به‌شێكه‌ له‌ كارنامه‌ی ئێمه‌ و باسیشم كرد و دیاره‌ گوێتان لێ نه‌بووه‌، تیمی تایبه‌تمان داناوه‌ بۆ پێداچوونه‌وه‌ی لیستی خانه‌نشین و شه‌هیدان و هه‌موو جۆره‌كانی فه‌رمانبه‌ران و مووچه‌ خۆران و پێداچوونه‌وه‌ به‌ لیسته‌كانیاندا ده‌كرێت و ئه‌وه‌ی شایسته‌ نه‌بێت له‌ لیسته‌كه‌ ده‌سڕێته‌وه‌. زۆر جار باس له‌وه‌ ده‌كرێت، رێژه‌ی مووچه‌خۆر له‌ هه‌رێمی كوردستان به‌راورد به‌ عێراق زۆره‌، ئه‌مه‌ تا راده‌یه‌ك روون نه‌بێت، مووچه‌ خۆر له‌گه‌ڵ فه‌رمانبه‌ر له هه‌رێم دوو شتی جیاوازن. له‌ عێراق ته‌نیا فه‌رمانبه‌ر به‌ مووچه‌ خۆر حسابه‌. ئه‌وانه‌ی دیكه‌ی وه‌ك خانه‌نشین و شه‌هیدان و به‌ساڵاچووان هه‌مووی له‌ خه‌رجی سیادی بۆیان خه‌رج ده‌كرێت، ته‌نانه‌ت هی هێزه‌ چه‌كداره‌كانیش، به‌ڵام له‌ هه‌رێمی كوردستان ئه‌و بڕه‌ بودجه‌یه‌ی به‌ كه‌موكوڕییه‌وه‌ ناردوویانه‌، هه‌موو جۆره‌ فه‌رمانبه‌ر و خانه‌نشین و مووچه‌ خۆرێك كه‌ هه‌یه‌، ده‌بێت له‌و بودجه‌یه‌ بۆی ته‌رخان بكرێت. ئه‌مه‌ش بۆ ئه‌وه‌ی ئێوه‌ كه‌مێك به‌رچاوتان روون بێت، سه‌ره‌ڕای ئه‌مه‌ حكومه‌تی عێراق هه‌موو ساڵ رێژه‌ی فه‌رمانبه‌رانی خۆی زیاد كردووه‌ و هیی ئێمه‌ی وه‌ك خۆی هێشتووه‌ته‌وه‌ و ئاماده‌ نه‌بووه‌، به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك زیاتری بكات و ئاماده‌ش نه‌بووه‌ ئه‌و بڕه‌ بودجه‌یه‌ی بۆ مووچه‌ خه‌رج ده‌كرێت بۆمانی زیاد بكات.

 

بیانییه‌كان و كۆمپانیاكان

 

بڕیارمان داوه‌، پێویسته‌ رێژه‌ی دامه‌زراندن زۆرینه‌ی خه‌ڵكی كوردستان بن، ئه‌مه‌ش به‌ شێوه‌یه‌كی رێژه‌یی زیاد بكات، به‌ڵام له‌ هه‌ندێك حاڵه‌تی پسپۆڕیدا، ئه‌گه‌ر نه‌بوو، ئه‌وا كۆمپانیاكان ده‌توانن پسپۆڕی بیانی بهێنن، به‌و مه‌رجه‌ی ئه‌و خه‌ڵكانه‌ی له‌ هه‌رێمی كوردستان داده‌مه‌زرێن، راهێنانیان پێبكرێت بۆ ئه‌وه‌ی فێری ئه‌و جۆره‌ پسپۆڕیانه‌ بكرێن. بۆ داهاتوو ئه‌و كۆمپانیا بیانی و ناوخۆیانه‌ی خه‌ڵك داده‌مه‌زرێنن، ده‌بێت دامه‌زراندنه‌كه‌یان به‌ پله‌ی یه‌كه‌م بۆ خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان بێت.

 

بازگه‌كان

 

جێی داخه‌ پێنج بازگه‌ له‌ نێوان هه‌ولێر وسلێمانی هه‌ن، خۆزگه‌ نه‌بووان، حه‌زیش ده‌كه‌ین هه‌موومان به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌ بده‌ین ئه‌و بازگانه‌ نه‌مێنن، ئه‌و شوێنه‌واره‌ی ئێوه‌ باسی ده‌كه‌ن، نه‌مێنێت. با شتێكی وا بكه‌ین، كوردستان به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك ببێت به‌ كوردستانێكی یه‌كپارچه‌. ئه‌وه‌ی له‌سه‌رمانه‌ ده‌یكه‌ین. بیرتان نه‌چێت، ئه‌مه‌ ماوه‌یه‌كی درێژه‌ و كاریگه‌رییه‌كانی ماونه‌ته‌وه‌. ئێوه‌ چاوه‌ڕوانییه‌كی زۆرتان هه‌یه‌ له‌ ماوه‌ی یه‌ك ساڵ هه‌موو شتێك بكه‌ین، تۆزێك بوارمان بده‌ن، له‌ ماوه‌ی چوار ساڵ بتوانین زۆر شت بكه‌ین. له‌ دوای ته‌واوبوونی واده‌كه‌مان خه‌ڵكیش هه‌ڵسه‌نگاندنمان بۆ بكات و بزانێت تا چه‌ند له‌ جێبه‌جێكردنی به‌ڵێنه‌كان سه‌ركه‌وتوو بووین.

 

ئۆپۆزیسیۆن

 

هه‌قی خۆتانه‌. راسته‌. ئێوه‌ ئۆپۆزیسیۆنن. مافی خۆیه‌تی ئه‌و شتانه‌ی بتوانێت به‌كه‌ڵكی ئه‌و بێت و به‌كاری بهێنێت بۆ ئه‌وه‌ی دواتر بێته‌ ده‌سه‌ڵات. ئه‌گه‌ر ناتانه‌وێت بێنه‌ ده‌سه‌ڵات شتێكی دیكه‌یه‌. ئه‌گه‌ر ده‌تانه‌وێت بێنه‌ ده‌سه‌ڵات مافی خۆتانه‌ ره‌خنه‌ بگرن، به‌ڵام به‌ مه‌رجێك واقیعی و له‌سه‌ر بنه‌ما بن. ئه‌گه‌ر پێمان كرا چاكی ده‌كه‌ینه‌وه‌، پێمان نه‌كرا هۆكاره‌كه‌ی بۆ ئێوه‌ ده‌خه‌ینه‌ڕوو، ئێمه‌ سووپاسی ره‌خنه‌كانتان ده‌كه‌ین و هیوادارین تۆزێك واقیعی بن و له‌سه‌ر بنه‌مای واقیع و به‌ به‌ڵگه‌وه‌ ئه‌گه‌ر ره‌خنه‌ش ده‌گرن، با به‌ڵگه‌دار بێت.

 

بۆچی قه‌رز زیادی كردووه‌

 

ئێمه‌ هیچمان قه‌رز نه‌كردووه‌، له‌م ماوه‌یه‌ داوامان له‌ توركه‌كان و رووزنه‌فتیش كرد، ئه‌و بڕه‌ پاره‌یه‌ی ده‌بوایه‌ پێیان بدرێت، چونكه‌ تووشی قه‌یرانی دارایی و كۆرۆنا بووین، كه‌مێك ئارام بگرن، ئه‌م بڕه‌ پاره‌یه‌ ماوه‌ته‌وه‌ له‌سه‌ر مان و لێمان خۆش نه‌بوون و چاوه‌ڕێن له‌ كاتێكی دیكه‌ بتوانین ئه‌و قه‌رزه‌یان پێ بده‌ینه‌وه‌. ئه‌مه‌ یه‌ك.

 

دووه‌م: ئه‌مه‌ قه‌رز نییه‌ و به‌شێكی پابه‌ندییه‌. ئه‌و سێ مانگه‌ی حكومه‌تی عێراق، مانگه‌كانی (5، 6، 7) كه‌ پاره‌ی نه‌نارد، ئه‌مه‌ش ده‌خرێته‌ سه‌ر ئه‌و پابه‌ندییه‌ داراییه‌ و كۆی گشتیی پابه‌ندیی دارایی حكومه‌تی هه‌رێم بووه‌ته‌ (28) ملیار دۆلار.

 

حكومه‌ت و گه‌نجان

 

خه‌م نه‌خواردنی حكومه‌ت له‌ گه‌نجان به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك راست نییه‌. ئێمه‌ خه‌میان لێ ده‌خۆین، به‌ڵام ته‌نیا به‌ قسه‌ خه‌مخواردن نابێت، ده‌بێت ئه‌وه‌ی ئێمه‌ پێمان ده‌كرێت له‌ پێناو دابینكردنی ئه‌منیه‌ت و سه‌لامه‌تی و داهاتوو و بژێوی ژیانیان ئه‌وه‌ی پێمان ده‌كرێت، ده‌یكه‌ین و درێغی ناكه‌ین. ئه‌وه‌ی ئێستا گه‌نجه‌، پێش چه‌ند ساڵێك منداڵ بووه‌، خۆ ئێمه‌ مانا بووین له‌ سه‌نگه‌ره‌كانی پێشمه‌رگه‌ پارێزگاریمان ده‌كرد له‌م ئه‌زموونه‌ و له‌ ژیانی ئه‌وان. ئه‌م حكومه‌ته‌ش به‌ هه‌موو توانای خۆی هه‌وڵی ئه‌وه‌ ده‌دات بژێوی ژیانی ئه‌و گه‌نجانه‌ و هه‌موو هاووڵاتیانی دیكه‌ دابین بكات. ئه‌مه‌ پێویستی به‌ كاته‌. ئێمه‌ باسمان كردووه‌ پڕۆژه‌ی ئابووریمان له‌به‌ر ده‌سته‌. چۆن بتوانین هه‌لی كار درووست بكه‌ین، هه‌موو خه‌ڵك دانامه‌زرێن له‌ حكومه‌ت، من نه‌موتووه‌ هیچ كه‌س دانامه‌زرێنین، به‌ڵام بێگومان هه‌موو كه‌س دانامه‌زرێن. پێویسته‌ هه‌لی كار بڕه‌خسێت و خه‌ڵك وای لێ بێت كار بكات و كاره‌كه‌ی به‌ دڵ بێت. حكومه‌ت ئه‌ركییه‌تی هه‌لی كار درووست بكات. به‌و جۆره‌ باشترین رێگه‌یه‌ بۆ گه‌نجان. داواتان لێده‌كه‌م، ئێمه‌ و ئێوه‌ تا چه‌ند توانیومانه‌ ئینتیمای نیشتمانپه‌روه‌ری له‌لای گه‌نجان بهێڵینه‌وه‌، تا چه‌ند حزبه‌ سیاسییه‌كان له‌به‌ر ململانێی ته‌سكی حزبایه‌تی وایانكردووه‌، گه‌نجان وڵاتیان لا ناشیرین بێت، ئایا ئه‌مه‌ گه‌نج راده‌كێشێت بۆ ئه‌وه‌ی خزمه‌تی وڵاته‌كه‌ی بكات، یانیش ئه‌وه‌ی هانیان بده‌یت دژی وڵاته‌كه‌ی خۆی، ئه‌م گه‌نجه‌ ده‌چێته‌ ده‌ره‌وه‌ چی ده‌كات، ئاماده‌یه‌ له‌وێ زۆرتین ئه‌رك به‌ كه‌مترین مووچه‌ و ناخۆشترین ئیش بكات، به‌ڵام لێره‌ له‌وانه‌یه‌ ئاماده‌ نه‌بێت ئه‌و جۆره‌ ئیشانه‌ بكات. داوا ده‌كه‌م پێش هه‌موو شتێك گه‌نج گه‌وره‌ترین سه‌رمایه‌ی ئه‌م نیشتمانه‌یه‌. پێویسته‌ پێش هه‌موو شتێك خۆشه‌ویستی وڵات له‌ دڵی گه‌نجان زیندوو بكه‌ینه‌وه‌ به‌ ده‌سه‌ڵات و ئۆپۆزیسیۆنه‌وه‌. ئه‌گه‌ر ئێمه‌ وه‌ك حزب ناكۆكیمان له‌گه‌ڵ یه‌ك هه‌یه‌ و یه‌كمان خۆش ناوێت، با وڵاته‌كه‌ له‌ پێش چاوی گه‌نجانمان ناشیرین نه‌كه‌ین، ئه‌مه‌یه‌ ئه‌ركی لایه‌نی سیاسی و حكومه‌ت و په‌رله‌منتاران، كه‌ پێش هه‌موو شت ئینتیمای نیشتمانی بۆ گه‌نجانمان بگه‌ڕێنینه‌وه‌.

 

تۆپبارانكردنی توركیا و ئێران

 

ئێمه‌ به‌رده‌وام له‌گه‌ڵ حكومه‌تی توركیا و عێراق قسه‌مان كردووه‌. ناڕه‌زایی خۆمان ده‌ربڕیوه‌. هه‌موو جار ئه‌وان دێن یه‌خه‌ی ئێمه‌ ده‌گرن و ده‌ڵێن لایه‌نێكی دژ به‌ توركیا هاتووه‌ و وه‌كو په‌ناگه‌ هه‌رێمی كوردستان به‌كارده‌هێنێت بۆ په‌لاماردانی ئێمه‌. ئێوه‌ فه‌رموون ئه‌وانه‌ ده‌ربكه‌ن، یانیش رایانبگرن و په‌لاماری ئێمه‌ نه‌ده‌ن و ئێمه‌ ناچار نه‌بین به‌رگری له‌ خۆمان بكه‌ین. له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی ئه‌و كه‌سانه‌ی خۆیان وه‌ك به‌دیل به‌رامبه‌ر به‌ ده‌سه‌ڵاتی هه‌رێم پیشانداوه‌ و ناهێڵن 800 گوندی ئێمه‌ ئاوه‌دانبكرێته‌وه‌ و خۆیان وه‌ك به‌دیلی ده‌سه‌ڵات پیشانداوه‌ و نه‌یانهێشتووه‌ خه‌ڵكی گونده‌كان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ ته‌نانه‌ت به‌كارهێنانی زه‌وی كشتوكاڵی خۆیان. بۆ ئه‌وه‌ی ئێمه‌ ئه‌و تۆپبارانانه‌ به‌ كۆتایی بێنین، پێویسته‌ هه‌موو لایه‌كمان له‌سه‌ر ئه‌وه‌ جه‌ختبكه‌ینه‌وه‌، پێویسته‌ ئاسایش و ئه‌منییه‌ت بۆ ئه‌و ناوچانه‌ بگه‌ڕێته‌وه‌. پێویسته‌ رێز له‌ ده‌سه‌ڵاتی یاسایی و شه‌رعی هه‌رێمی كوردستان و ئه‌م په‌رله‌مانه‌ بگیرێت. پێویسته‌ هه‌رێمی كوردستان وه‌ك گۆڕه‌پانی هه‌ڕه‌شه‌ بۆ سه‌ر ئاسایشی وڵاتان به‌كار نه‌هێنرێت و هێرش بۆ سه‌ر هیچ وڵاتێك نه‌كرێت. ئه‌و كات ده‌توانین قسه‌ی زیاتر بكه‌ین و كار بكه‌ین بۆ راگرتنی ئه‌و تۆپبارانانه‌. له‌گه‌ڵ عێراقیش قسه‌مان كردووه‌، چۆن بتوانین كۆتایی به‌و تۆپبارانانه‌ بهێنین، كه‌ به‌ داخه‌وه‌ خه‌ڵكێكی هاووڵاتی بوونه‌ته‌ قوربانی.

 

پێشنیازه‌كان

 

هه‌ندێك پێشنیاز هه‌ن لیژنه‌ی ته‌ندرووستی پێداچوونه‌وه‌ بكات بۆ ئه‌و شتانه‌ی باسكرا، بۆ نموونه‌ نرخی ده‌رمانه‌كان. به‌سه‌ر چاو با لیژنه‌ی ته‌ندرووستی ئێمه‌ ئه‌و كاره‌ بكات و ئه‌گه‌ر زانیاری زیاترتان هه‌یه‌ بیخه‌نه‌ڕوو، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین به‌دوای چیدا بڕۆین.

 

 

پله‌ی پێشمه‌رگه‌

 

پێش ماوه‌یه‌ك له‌گه‌ڵ وه‌زیری پێشمه‌رگه‌ قسه‌مان كردووه‌ و له‌سه‌ر به‌رزكردنه‌وه‌ی پله‌ی پێشمه‌رگه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای خزمه‌تی ساڵانی رابردوو، ره‌زامه‌ندیمان داوه‌، بۆ به‌رزكردنه‌وه‌ی پله‌كه‌یان بۆ ئه‌و به‌ڕێزانه‌ی ماوه‌ی چه‌ند ساڵێكه‌ به‌سه‌ر پله‌كه‌یان كراوه‌.

 

هه‌شتی حه‌سارۆك

 

له‌ زۆر شوێن و سۆشیالمیدیا باس ده‌كرێت. حكومه‌تی هه‌رێم پێشتر له‌ كابینه‌كانی پێشووتر، كه‌ ئه‌م زه‌ویانه‌ ته‌رخانكراوون، به‌داخه‌وه‌ هیچ كارێكی خزمه‌تگوزاری بۆ ئه‌م ناوچانه‌ دابین نه‌كراوه. پێدانی زه‌وی ئاسانه‌، به‌ڵام گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری ئاو و كاره‌بای ده‌وێت. ئێمه‌ تیمێكمان داناوه‌ بۆ پێداچوونه‌وه‌ی ئه‌و پرسه‌. كه‌ نابێت ته‌نیا پێدانی زه‌وی نه‌بێت. ئه‌گه‌ر ئێوه‌ بچنه‌ ناو ورده‌كاری ئه‌و شتانه‌. ده‌بینن ئه‌و كارتانه‌ چه‌ندین ده‌ستاوده‌ستیان پێكراوه‌ و فرۆشراون و هێشتا زه‌وییه‌كه‌ یه‌كلا نه‌بووه‌ته‌وه‌. هه‌ندێك عه‌قارات چه‌ندین زه‌ویان به‌یه‌كه‌وه‌ كڕیوه‌ و ئێستا ده‌یانه‌وێت به‌یه‌كه‌وه‌ بیفرۆشنه‌وه‌. بابه‌تێكی یاسایی ورده‌ و تیمه‌كانمان پێداچوونه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن. ئینشه‌ڵڵا له‌ ماوه‌یه‌كی زوودا داوام كردووه‌ ئه‌م بابه‌ته‌ چاره‌سه‌ر بكرێت، به‌ جۆرێك ئه‌و كه‌سه‌ی خاوه‌ن زه‌وییه‌كه‌یه‌ بچێت سوودی لێ وه‌ربگرێت.

 

28 ساڵه‌ شه‌قامێك قیرتاو نه‌كراوه‌

 

به‌ڕێزێك باسی كرد، 28 ساڵه‌ له‌ گوندێك شه‌قامێك قیرتاو نه‌كراوه‌، من به‌رپرس نیم به‌رامبه‌ر به‌ 28 ساڵ پێش ئێستا، ئه‌م كابینه‌یه‌ نه‌بووه‌. به‌سه‌رچاو به‌ پێی به‌رنامه‌ی حكومه‌ت و ئه‌وله‌ویه‌تی حكومه‌ت ئه‌وه‌ی پێمان بكرێت، نه‌ك له‌ شاره‌كان به‌ڵكو له‌ شارۆچكه‌ و گونده‌كانیش، ئه‌وه‌ی له‌به‌رده‌ست و توانای حكومه‌ت بێت ده‌یخه‌ینه‌ كار و ده‌یكه‌ین.

 

قه‌ره‌بووی شه‌هیدان

 

باسی قه‌ره‌بووی زیانلێكه‌وتووان و شه‌هیدان له‌گه‌ڵ عێراق كراوه‌. شاندی ئێمه‌ له‌گه‌ڵ به‌غدا باسی كردووه‌. داوامانكردووه‌ له‌و به‌شه‌ی تایبه‌ته‌ به‌ خه‌رجی سیادی، له‌وه‌ پشكی هه‌رێمی كوردستانیش بدرێت. جا تا چه‌ند به‌غدا پابه‌ند ده‌بێت، به‌ جێبه‌جێكردنی پابه‌ندییه‌كانی خۆی پێویسته‌ چاوه‌ڕێ بین.

 

كه‌ی و چۆن مووچه‌ دابه‌ش ده‌كرێت

 

ئه‌وه‌ی ئێمه‌ توانیومانه‌ كردوومانه‌. تاكو بشتوانین ده‌یكه‌ین. به‌ڵام به‌ جددی من نازانم كه‌ی كۆرۆنا كۆتایی پێ دێت. نازانم كه‌ی ئه‌م بارودۆخه‌ نائاساییه‌ ئابوورییه‌ی دنیای گرتووه‌ته‌وه‌، به‌ره‌و باشتر ده‌ڕوات، هه‌ر كات ئه‌مه‌ روویدا، بێگومان ره‌وشی ئێمه‌ش باشتر ده‌بێت، به‌ڵام ئێمه‌ چاوه‌ڕێی ئه‌وه‌ش نین و هه‌وڵی خۆمان داوه‌. به‌ ده‌ستپێكردنه‌وه‌ی جووڵه‌ی بازرگانی و به‌ ده‌ستكردنه‌وه‌ به‌ پڕۆژه‌كان و هاندانی وه‌به‌رهێنه‌ران و رۆژانه‌ش له‌گه‌ڵ وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ و ئه‌وانه‌ی ئاماده‌ن بێن له‌ هه‌رێمی كوردستان وه‌به‌رهێنان بكه‌ن، داوامان كردووه‌، بێن و هه‌وڵی باشتركردنی ره‌وشی ئابووریمان داوه‌. هه‌وڵه‌كان به‌رده‌وامن، به‌ڵام ناتوانم كاتێكی دیاریكراوتان پێ بڵێم، به‌ڵام ده‌توانم نیه‌تی خۆمان بڵێم  و ئه‌وه‌ی بتوانین بیكه‌ین بۆ دابینكردنی مووچه‌ هه‌موو هه‌وڵێك ده‌ده‌ین و چه‌ند له‌ توانای ئێمه‌ بێت، ئه‌وه‌ ره‌وشه‌كه‌ دیاری ده‌كات.

 

شوێنه‌واری دوو ئیداره‌یی

 

راستی ئێمه‌ هه‌موو هه‌وڵێك ده‌ده‌ین بۆ ئه‌وه‌ی ئه‌و شوێنه‌واره‌ نه‌مێنێت. مانای ئه‌وه‌ش نییه‌ نه‌توانین بیكه‌ن، هه‌رگیز نه‌مانتوانیوه‌ ناتوانین. ئه‌و گرێیه‌ی به‌ ده‌ست ده‌كرێته‌وه‌، پێویست ناكات به‌ ددان بكرێته‌وه‌. هه‌موو هه‌وڵێك ده‌ده‌ین، به‌ڵام ئه‌گه‌ر بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌شی بوێت له‌ كاتی خۆی بڕیاری یه‌كلاكه‌ره‌وه‌مان ده‌بێت.

 

كه‌ی زه‌وی و بینای داگیركراو ده‌گه‌ڕێندرێنه‌وه‌

 

من له‌ راپۆرته‌كه‌مدا باسم كرد، كه‌ ده‌ستمان پێكردووه‌ و هه‌ندێكی گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ و پرۆسه‌كه‌ به‌رده‌وامه‌، به‌ڵام دیاره‌ گوێتان لێ نه‌گرتووه‌.

 

رێژه‌ی مردن له‌ سلێمانی

 

به‌داخه‌وه‌، به‌ڵام ئێمه‌ له‌سه‌ره‌تاوه‌ زۆر هه‌وڵماندا هه‌ندێك بڕیاری مه‌ركه‌زی جێبه‌جێ بكرێن له‌ هه‌موو پارێزگاكان. به‌ڵام دواتر هه‌ر پارێزگاره‌كان خۆیان هاتن و گوتیان لێمان گه‌ڕێن، ئێمه‌ باشتر ده‌زانین و با ئێمه‌ خۆمان بڕیار بده‌ین، ته‌نانه‌ت ته‌حه‌ددای ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تیش كرا، وا پیشاندرا، ئه‌م مه‌ترسییانه‌ی كۆرۆنا راست نییه‌، به‌ هه‌ر حاڵ نامه‌وێت بچمه‌ ناو ورده‌كارییه‌وه‌ و خۆتان بیرتانه‌ و خۆتان ده‌زانن، سه‌ره‌ڕای ئه‌وه‌ش، ئێمه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نامانه‌وێت له‌ هیچ شوێنێكی كوردستان خه‌ڵك به‌ هۆی كۆرۆنا و نه‌خۆشییه‌كانی دیكه‌ گیان له‌ده‌ست بدات، به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ له‌ سلێمانی و هه‌ولێر و به‌ رێژه‌یه‌كی زیاتر له‌ دهۆك خه‌ڵك گیان له‌ده‌ست ده‌دات، ئه‌مه‌ش له‌به‌ر پابه‌ند نه‌بوونه‌ به‌ رێنماییه‌كانی ته‌ندرووستی. ئه‌مه‌ش ته‌نیا ئه‌وه‌ نییه‌ رێكاره‌كانی حكومه‌ت و ته‌ندرووستی و ناوخۆیان جێبه‌جێ نه‌كردووه‌، وه‌كو تاك پابه‌ند نه‌بوون، له‌ خۆپاراستن و پاراستنی كه‌سوكاریان. ئه‌وه‌ی نایه‌وێت خۆی بپارێزت هیچ نا با به‌زه‌یی به‌ كه‌سوكاری بێته‌وه‌ و ره‌حم به‌وانه‌ بكات، كه‌ تێكه‌ڵیان ده‌بێت. ئه‌وه‌ی پێویست بێت بۆ پاراستن و باشتركردنی ره‌وشی ته‌ندرووستی سلێمانی درێغیمان نه‌كردووه‌. پاره‌ی پێویستمان بۆ سلێمانی و هه‌موو شار و شارۆچكه‌كانی دیكه‌ ته‌رخانكردووه‌ و به‌رده‌وامیش ده‌بین.

 

بۆ شنگال چی كراوه‌

 

ئێمه‌ ده‌ڵێین، شنگال به‌شێكی دانه‌بڕاوی هه‌رێمی كوردستانه‌. له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق قسه‌مان كردووه‌. به‌داخه‌وه‌ دوای رووداوه‌كانی 2017 هه‌رێمی كوردستان جارێكی دیكه‌ به‌ ره‌زامه‌ندی خه‌ڵكی شنگال، گوتیان نامانه‌وێت تووشی شه‌ڕ بین، ئیداره‌كان كشانه‌وه‌. ئێستا له‌ ژێر ده‌سه‌ڵاتی حكومه‌تی فیدراڵیدایه‌. به‌داخه‌وه‌ جگه‌ له‌وه‌ی به‌غدا نه‌یتوانیوه‌ هیچ خزمه‌تگوزارییه‌ك پێشكه‌ش شنگال بكات، به‌ڵكو بووه‌ته‌ جێی خه‌ڵكێكی دیكه‌ كه‌ ته‌نیا و ته‌نیا نه‌هامه‌تیان بۆ شنگال هێناوه‌. به‌شێكی خه‌ڵكی شنگال و ده‌وروبه‌ری ئاواره‌ن و له‌ هه‌رێمی كوردستان نیشته‌جێن. زۆرینه‌ی خه‌ڵكی ئه‌و ناوچانه‌ له‌ هه‌ولێر و دهۆك و سلێمانی نیشته‌جێن. بۆ گه‌ڕانه‌وه‌ی ئه‌وانه‌ و دیاركردنی چاره‌نووسی شنگال، ئێمه‌ داكۆكیمان كردووه‌، له‌گه‌ڵ "جێنین پلاسخارت"ی نێرده‌ی نه‌ته‌وه‌یه‌كگرتووه‌كان و حكومه‌تی عێراقیش، وتومانه‌ ده‌بێت بڕیار له‌ چاره‌نووسی شنگال، ده‌بێت زۆرینه‌ی خه‌ڵكی شنگال بیدات، نه‌ك ته‌نیا ئه‌وانه‌ی له‌وێ ماونه‌ته‌وه‌. ئه‌و رێژه‌ی له‌وێ ماونه‌ته‌وه‌، ته‌نیا نوێنه‌رایه‌تی خۆیان و رێژه‌ی خۆیان ده‌كه‌ن. ئه‌وانه‌ی له‌ كه‌مپه‌كانن، نوێنه‌رایه‌تی زۆرینه‌ی خه‌ڵكی شنگال ده‌كه‌ن. له‌به‌ر ئه‌وه‌ له‌ وه‌رگرتنی هه‌ر بڕیارێك بۆ دانانی به‌رپرسان و چۆنێتی ئاسایشی شنگال، ده‌بێت ئاواره‌كان ده‌ستیان هه‌بێت و ئاماده‌ بن و خۆیانیش به‌شدار بن، له‌سه‌ر ئه‌مه‌ش ئێمه‌ له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق گه‌یشتووینه‌ته‌ له‌یه‌كتێگه‌یشتن و رێككه‌وتن و ئینشه‌ڵڵا به‌م زووانه‌ هه‌وڵی جێبه‌جێكردنی ده‌ده‌ین.

 

گرێبه‌سته‌كان و پێداچوونه‌وه‌

 

چه‌ندین جاره‌ ده‌ڵێم پێداچوونه‌وه‌ به‌ گرێبه‌سته‌كان كراوه‌ و به‌رده‌وامه‌. هه‌ندێكی هه‌ڵوه‌شاونه‌ته‌وه‌ و هه‌ندێكیان گۆڕانكاریان تێدا كراوه‌. دیسانیش ده‌ڵێم به‌ هه‌موو گرێبه‌سته‌ نه‌وتی و نا نه‌وتییه‌كاندا ده‌چینه‌وه‌. هه‌رچی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی هه‌رێم بێت، ئه‌وه‌ قبوڵ ده‌كه‌ین.

 

خاڵه‌ سنوورییه‌كان

 

باسی سكانه‌رم كرد، كه‌ (15) ملیۆن دۆلاری تێچووه‌. ئێوه‌ ده‌توانن بچن، سه‌یریان بكه‌ن و ئه‌و ئامێرانه‌ی بۆ كوالێتی كۆنترۆڵ به‌كارده‌هێنرێن بزانن نرخیان چه‌نده‌، ئه‌و پاره‌یه‌ كه‌ وتوومه‌ په‌یوه‌ست نییه‌ به‌ بابه‌تی "ته‌عقیم"ه‌وه‌. ئه‌و خزمه‌تگوزارییانه‌ی حكومه‌ت خۆی ده‌توانێت بیكات، ده‌یكات، ئه‌و پێداویستیانه‌ی حكومه‌ت خۆی توانای نه‌بووه‌، كه‌رتی تایبه‌ت كردوویه‌تی، تا وه‌رگرتنه‌وه‌ی پاره‌ی خۆیان به‌رده‌وام ده‌بن. هه‌وڵده‌ده‌ین پێداچوونه‌وه‌ به‌ گرێبه‌ستی خاڵه‌ سنوورییه‌كانیش بكرێت.

 

زیندان و بڕیاری دادگا

 

ئه‌گه‌ر مافی منه‌ و من هه‌قم له‌سه‌ر ئه‌و كه‌سه‌ هه‌یه‌، ئه‌وا له‌ هه‌قی خۆم خۆش ده‌بم، با ئازاد بێت، به‌ڵام ئه‌گه‌ر به‌ یاسا راگیراوه‌، ده‌بێت رێكاری یاسایی بگیرێته‌ به‌ر بۆ چۆنیه‌تی ئازادكردنی. من مافی ئه‌وه‌م نییه‌ دژی بڕیاری یاسا هیچ بڕیارێك بده‌م. به‌ڵام ئه‌گه‌ر په‌یوه‌ست بێت به‌ مافی منه‌وه‌، من له‌ مافی خۆم خۆش ده‌بم.

 

خوێندن و كاره‌با و ته‌ندرووستی دراونه‌ته‌ كه‌رتی تایبه‌ت

 

ئه‌و پرسیاره‌ راست نییه‌ و دیاره‌ بۆچی كراوه‌، راست نییه‌، ئه‌و سێ وه‌زاره‌ته‌ كه‌ پارتین خراونه‌ته‌ خزمه‌تی كه‌رتی تایبه‌ته‌وه‌. ئێمه‌ له‌ حكومه‌ت شه‌رممان له‌وه‌ نه‌كردووه‌، گرنگی به‌ كه‌رتی تایبه‌ت ده‌ده‌ین، پێمان وایه‌ بوژاندنه‌وه‌ی ئابووری پێویستی به‌ كه‌رتی تایبه‌ته‌. بڕیاری ئه‌وه‌مان نه‌داوه‌ ببین به‌ سیستمێكی سۆشیالیستی و كۆمۆنیستی. هه‌موو شتێك له‌ ده‌ستی حكومه‌ت بێت. له‌م حكومه‌ته‌ بڕوامان به‌ په‌ره‌پێدانی كه‌رتی تایبه‌ت هه‌یه‌. له‌به‌ر ئه‌وه‌، ئه‌وه‌ی پێویسته‌ له‌به‌ر چاو بگرین، كه‌رتی تایبه‌ت و گشتی كامه‌ی ده‌توانێت باشترین خزمه‌ت بگه‌یه‌نێته‌ هاووڵاتیان. پێوه‌ری ئێمه‌ ره‌زامه‌ندی هاووڵاتی و كه‌مكردنه‌وه‌ی خه‌رجی و پاره‌یه‌ له‌سه‌ر هاووڵاتی و گه‌یاندنی خزمه‌تگوزاری باشتره‌ بۆ هاووڵاتیان. ئه‌گه‌ر كه‌رتی تایبه‌ت بتوانێت باشتر بكات، بێگومان ئێمه‌ پشتی كه‌رتی تایبه‌ت ده‌گرین.

 

جووتیاران

 

زۆر هه‌وڵمانداوه‌ و له‌گه‌ڵ وڵاتان باسمان كردووه‌. چه‌ند جاره‌ ده‌ڵێین هه‌مه‌جۆركردنی داهاتی كوردستان به‌شێكی كه‌رتی كشتوكاڵه‌ و به‌شێكی ده‌گه‌ڕێته‌وه‌ بۆ چۆنێیه‌تی مامه‌ڵه‌ له‌گه‌ڵ جووتیاران. ئه‌گه‌ر حاڵه‌تی تایبه‌ت هه‌یه‌ ده‌بێت له‌ دادگا یه‌كلا بكرێته‌وه‌. بڕیاری ئێمه‌ ئه‌وه‌یه‌ پشتیوانی له‌ جووتیاران و به‌رهه‌میان بكه‌ین. هه‌وڵمانداوه‌ سایلۆ درووست بكه‌ین و به‌رهه‌میان بكڕینه‌وه‌ و گه‌ڕاوین به‌ دوای دۆزینه‌وه‌ی بازاری ده‌ره‌وه‌ بۆ به‌رهه‌می جووتیارانی ناوخۆ. له‌گه‌ڵ وڵاتانی دیكه‌ قسه‌مان كردووه‌، ئه‌گه‌ر ئێمه‌ ته‌نیا به‌رهه‌م بۆ پێداویستی ناوخۆ به‌كاربهێنین، ناتوانین وه‌به‌رهێنانی له‌سه‌ر بكه‌ین. به‌ڵام ئه‌گه‌ر بتوانین به‌رهه‌می ناوخۆیی له‌ پێداویستی ناوخۆ زیاتر بێت بۆ به‌شه‌كانی عێراق بنێرین یان بۆ وڵاتانی دیكه‌ بنێرین، ئه‌وا ئێمه‌ كار ده‌كه‌ین و وه‌زیره‌ به‌ڕێزه‌كانیشمان له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ كاری زیاتریان كردووه‌ و ده‌ستكه‌وتیشیان هه‌بووه‌ و هه‌وڵی زیاتریش ده‌ده‌ین.

 

یه‌كه‌كانی حه‌فتا و هه‌شتا

 

من خۆم پێشمه‌رگه‌ بووم و له‌گه‌ڵ پێشمه‌رگه‌ بووم. له‌ شه‌ڕی داعش له‌ شنگال تا خانه‌قین سه‌ردانی هه‌موو به‌ره‌كانی شه‌ڕم كردووه‌ و به‌ شه‌ویش له‌گه‌ڵیان خه‌وتووم. بۆیه‌ بزانن ئه‌گه‌ر له‌ ئێوه‌ زیاتر نه‌بێت به‌ قه‌د ئێوه‌ خه‌می ره‌وشی پێشمه‌رگه‌مه‌. ئه‌و پۆسته‌ش كه‌ وه‌رم گرتووه‌، له‌گه‌ڵ عێراق بێت یان هاوپه‌یمانان بێت به‌ ئه‌ندازه‌ی زه‌ڕه‌یه‌ك جیاوازیم له‌ نێوان پێشمه‌رگه‌ی یه‌كه‌ی حه‌فتا و هه‌شتا نه‌كردووه‌. پێشمه‌رگه‌ پێشمه‌رگه‌یه‌ و ئه‌وان نه‌بان، ئێمه‌ لێره‌ نه‌بووین. پێویسته‌ سه‌ری رێز و نه‌وازشیان بۆ دانه‌وێنین و مه‌منوونیشیان بین. هه‌رچیان بۆ بكه‌ین، منه‌ت نییه‌. سووپاسیشتان ده‌كه‌م، به‌ په‌رۆشه‌وه‌ داواتان كرد به‌ پیر خه‌می پێشمه‌رگه‌وه‌ بڕۆین و سووپاس بۆ ئێوه‌ و ده‌نگم ده‌خه‌مه‌ پاڵ ده‌نگتان و ئه‌وه‌ی پێمان بكرێت بۆ خزمه‌تی پێشمه‌رگه‌ درێغی ناكه‌ین.

 

 

یه‌كگرتن به‌ كوێ گه‌یشتووه‌

 

له‌گه‌ڵ كاك قوباد قسه‌مان كردووه‌ و له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌ت باسمان كردووه‌. دوو شتمان داوا كرد، یه‌كه‌میان: یه‌كه‌ی ژمێریاریمان كرده‌ یه‌ك و سوپاس بۆ خودا كرا و ده‌ستكه‌وتێكی گه‌وره‌یه‌ و زۆر باشه‌. ئه‌وه‌ی دیكه‌ چۆنێتی رێكخستنه‌وه‌ی په‌یكه‌ری پێشمه‌رگه‌یه‌، له‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ به‌ چ شێوه‌یه‌كه‌ له‌ یه‌كه‌ی حه‌فتا و هه‌شتاش به‌و جۆره‌ بكرێت. ته‌نیا ئه‌وه‌ی داوامان كردووه‌، په‌یكه‌ری رێكخستنی پێشمه‌رگه‌ بكرێته‌ یه‌ك. له‌ وه‌زاره‌تی پێشمه‌رگه‌ له‌گه‌ڵ هاوپه‌یمانان كاری باش كراوه‌ و هێشتا به‌ قۆناغی كۆتایی نه‌گه‌یشتووین. ئینشه‌ڵڵا بتوانین له‌ كاتێكی زوودا هه‌نگاوی باشتر بنێین.

 

راپۆرتی لیژنه‌ی ده‌ستپاكی

 

دۆسییه‌ی گه‌نده‌ڵیی، كه‌ داخراوون له‌ ده‌سته‌ی ده‌ستپاكی، ئه‌و ده‌سته‌یه‌ سه‌ر به‌ په‌رله‌مانه‌، نه‌ك ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران، ئه‌گه‌ر ناڕازین له‌ ئه‌دایان بانگیان بكه‌ن و ره‌خنه‌یان لێ بگرن و بۆچی ئه‌مه‌یان نه‌كردووه‌ و به‌ هه‌قیقه‌ت ئێمه‌ ناتوانین لێیان بپرسینه‌وه‌ وه‌ك په‌رله‌مان و ده‌سته‌یه‌كی سه‌ربه‌خۆیه‌ و سه‌ر به‌ ئێمه‌ نییه‌.

 

ده‌ستگیركراوانی خۆپیشاندانه‌كان

 

حه‌ز ده‌كه‌م بڵێم، ئه‌وانه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك نه‌ به‌ بڕیاری سیاسی، یان به‌ بڕیاری تاكه‌ كه‌سی، نه‌گیراوون، نه‌ من و نه‌ هیچ لایه‌نێكی سیاسی فه‌رمانی ده‌ستگیركردنی ئه‌وانه‌ی نه‌داوه‌. ئه‌وانه‌ له‌ لایه‌ن دادوه‌ره‌وه‌ ده‌ستگیركراوون و رێككاری یاسایی هه‌یه‌ بۆ چۆنییه‌تی ئازادكردن و به‌ره‌ڵڵاكردنی ئه‌وانه‌. فه‌رموون ئه‌و رێكارانه‌ بگرنه‌ به‌ر بۆ هه‌رچی زووتر ئازادكردنیان.

 

داهاتی ده‌روازه‌ سنوورییه‌كان چه‌نده‌؟

 

ژماره‌كانم له‌ بیر نییه‌، هیوادارم له‌و راپۆرته‌ی به‌ داتا پێشكه‌شتان ده‌كرێت، تێیدا بێت، ئه‌گینا داوا ده‌كه‌م له‌ سه‌رۆكی دیوان و سكرتێری ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران ورده‌كاری ئه‌و ژماره‌ و داهاتانه‌ له‌ راپۆرته‌كه‌ بنووسن. یه‌ك شت ده‌توانم بڵێم، له‌م كابینه‌یه‌ داهاتی خاڵه‌ سنوورییه‌كان زیاتر بووه‌، به‌راورد به‌ پێشتر و زۆریش زیادی كردووه‌. به‌ڵام به‌داخه‌وه‌ جووڵه‌ی بازرگانی كه‌میكرد و داهاته‌كان به‌ره‌و كه‌مبوونه‌وه‌ چوون. به‌ رێژه‌یی بڵێم له‌م كابینه‌یه‌ خاڵه‌ سنوورییه‌كان زۆر باشتر له‌ پێشتر كۆنترۆڵ كراوون و داهاته‌كه‌شیان كه‌ بۆ وه‌زاره‌تی دارایی گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌ زۆر زیاتر بووه‌ له‌وه‌ی پێشتر گه‌ڕاوه‌ته‌وه‌.

 

قوربانیانی كۆرۆنا

 

سه‌باره‌ت به‌ پێشنیازی مووچه‌ی ئه‌و پزیشك و كارمه‌ندانه‌ی به‌ كۆرۆنا كۆچی دواییان كردووه‌، دواتر له‌گه‌ڵ وه‌زیری دارایی و له‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران قسه‌ی له‌سه‌ر بكه‌ین و پێشنیازێكی گونجاوه‌.

 

به‌ ئه‌لیكترۆنیكردنی فه‌رمانگه‌كانی حكومه‌ت

 

دواتر با كاك قوباد وه‌ڵامی بداته‌وه‌ و ئه‌زموونی هه‌یه‌ لێی و كاری له‌سه‌ر كردووه‌.

 

پڕۆژه‌كانی قه‌زای كه‌لار و گه‌رمیان

 

باسم كرد، هه‌لیكار له‌ كۆمپانیاكان، به‌و جۆره‌یه‌ كه‌ پێمان وتوون، ده‌بێت زیاتر خه‌ڵكی خۆمان وه‌ربگیرێت و خه‌ڵكی بیانی كه‌مبكرێته‌وه‌ و خه‌ڵكی هه‌رێمی كوردستان دابمه‌زرێن و راهێنانیان پێ بكرێت، بۆ ئه‌وه‌ی نه‌ك ته‌نیا ئیشیان ده‌ستكه‌وێت، به‌ڵكو فێری ئه‌و پیشانه‌ش بن. بۆ خزمه‌تگوزاری ئه‌و سنووره‌ش، ده‌بێت له‌گه‌ڵ ئه‌و لیژنه‌یه‌ی پێشتر دیارمان كردووه‌ و وه‌زاره‌تی پلاندانان ده‌بێت قسه‌ بكه‌م. ده‌شزانم بۆ هه‌موو شوێنه‌كان پڕۆژه‌مان هه‌یه‌، هه‌ر كاتێك نۆره‌ی ئه‌وان هات، هه‌وڵده‌ده‌م په‌له‌ بكه‌ین بۆ جێبه‌جێكردنیان.

 

گه‌ڕانه‌وه‌ی ئاواره‌ و پلانی حكومه‌ت

 

یه‌كێك له‌ پلانه‌كان ئه‌وه‌یه‌، له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق و وڵاتانی ده‌ره‌وه‌ زۆر قسه‌مان كردووه‌، بۆ چۆنێتی دابینكردنی ئه‌و پێداویستیانه‌ی ئاواره‌كان ده‌یانه‌وێت بگه‌ڕێنه‌وه‌، دوو شت گرنگن، یه‌كه‌میان: ئاسایش و سه‌لامه‌تییه‌، دووه‌میش شوێنی نیشته‌جێبوون و حه‌وانه‌وه‌ و خواردنه‌. دواتر نه‌خۆشخانه‌ و قوتابخانه‌ و ئه‌و بابه‌تانه‌ دێنه‌ پێشه‌وه‌. یه‌كێك بیه‌وێت بگه‌ڕێته‌وه‌ بۆ ئه‌و شوێنانه‌، كه‌ له‌ ده‌ستی ئێمه‌ نین، ده‌بێت حكومه‌تی به‌غدا بێته‌ سه‌ر خه‌ت.. به‌داخه‌وه‌، به‌ڕێزان كاتێك هه‌ر ره‌خنه‌ ده‌گرن، پێم خۆشه‌ تۆزێك ره‌خنه‌ش له‌ حكومه‌تی عێراق بگرن، ئه‌م هه‌موو كه‌مپه‌ له‌ كوردستان هه‌ن، ساڵانه‌ ملیارێك و نیو دۆلار خه‌رجی ئه‌و كه‌مپانه‌یه‌. حكومه‌تی عێراق خه‌رجی سیادی داناوه‌ بۆ ئه‌و شتانه‌، به‌ڵام فلسێكی بۆ هه‌رێم خه‌رج نه‌كردووه‌، ئایا په‌رله‌مانتارێكی ئێمه‌ ره‌خنه‌یه‌كی ئاراسته‌ی به‌غدا كرد و بڵێت ئه‌و هه‌موو ئاواره‌یه‌ له‌ هه‌رێم هه‌ن چیتان كردووه‌ بۆ دابینكردنی ژیانیان و دابینكردنی ئاسایش، خۆراك، كاره‌با و پێداویستییه‌كانیان، هیچیان نه‌كردووه‌ و كه‌سیشتان هیچتان نه‌كردووه‌. ئینجا گه‌ڕانه‌وه‌یان پێویستی به‌ پاراستنی سه‌لامه‌تیان و شوێن و خزمه‌تگوزاری هه‌یه‌ و به‌رده‌وامین له‌ گفتوگۆ بۆ ئه‌وه‌ی بتوانین به‌ سه‌ربه‌رزی بتوانن بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ شوێنه‌كانی خۆیان.

 

به‌ دیلی 140

 

به‌ڕێزان به‌دیل بۆ 140 نییه‌. ئێمه‌ هه‌وڵی ئه‌وه‌مان داوه‌ پێشمه‌رگه‌ و سوپا، به‌یه‌كه‌وه‌ دابینكردنی ئاسایشی ئه‌و سنوورانه‌ بگرنه‌ ئه‌ستۆ بۆ ئه‌وه‌ی تیرۆر و تیرۆریست نه‌توانن زیان له‌ خه‌ڵكی ئه‌و ناوچه‌ دابڕێندراوانه‌ بده‌ن، كه‌ ئێستا له‌ ده‌ره‌وه‌ی سنووری ئیداره‌ی هه‌رێمی كوردستانن. دوێنێش كۆبوونه‌وه‌مان له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ هه‌بووه‌. به‌رده‌وام هه‌وڵمان داوه‌ بۆ ئه‌وه‌ی بزانین چۆن ده‌كرێت ته‌عریب بوه‌ستێت و له‌سه‌ر بابه‌تی سه‌رگه‌ڕانیش به‌ توندی قسه‌مان كرد و هه‌ڵوێستمان وه‌رگرت و ئه‌گه‌ر ئه‌وان ئه‌و كارانه‌ نه‌وه‌ستێنن، ئێمه‌ ناتوانین بێده‌نگ بین و به‌رده‌وام ده‌ستدرێژی بكرێته‌ سه‌ر مافی خه‌ڵكی ئێمه‌.

 

بازنه‌كانی هه‌ڵبژاردن

 

ئه‌وه‌ی بزانم، پێشتر كه‌ عێراق یه‌ك بازنه‌ بوو، كورد كورسی زیاتری ده‌ستكه‌وت. دواتر به‌ سیاسه‌تێك، كه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك له‌ به‌رژه‌وه‌ندی كورد نه‌بوو، كردیانه‌ هه‌ژده‌ بازنه‌. هه‌ر پارێزگایه‌كیش ژماره‌ی كورسییان بۆ ده‌ستنیشانكرد. ئه‌مه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای هیچ ئامارێك نه‌بووه‌. بۆ ئه‌وه‌ی بزانرێت هه‌ولێر (12) كورسییه‌ و مووسڵ (30) كورسییه‌، ئه‌مه‌ له‌سه‌ر بنه‌مای فۆرمی خۆراك بووه‌ و به‌داخه‌وه‌ ساخته‌كارییه‌كی زۆری تێدا كراوه‌ له‌ لایه‌ن حكومه‌تی عێراق. به‌ڵام له‌ هه‌موو حاڵه‌تێكدا ده‌ستنیشانكراوه‌، له‌ هه‌رێمی كوردستان رێژه‌ی ده‌نگدان هه‌رچه‌ند بێت كورسی زیاد ناكات، پێشتر بڕیار دراوه‌، كورسییه‌كان به‌شكراوون. له‌مه‌ زیاتر ناتوانێت كورسی به‌ده‌ستبهێنێت. ئه‌گه‌ر یه‌ك بازنه‌یی بێت، رێژه‌ی به‌شداربووان سه‌نگی مه‌حه‌كه‌ بۆ ئه‌وه‌ی رێژه‌ی كورسی كورد له‌ نوێنه‌ران زیاد بكات، یان كه‌م بكات، به‌داخه‌وه‌ ئه‌مه‌ نه‌كرا، بۆیه‌ش من پێم وایه‌ یه‌كبازنه‌یی له‌ به‌رژه‌وه‌ندی خه‌ڵكی كوردستاندایه‌. به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ تا بچووك بكرێته‌وه‌ زیان به‌ر خه‌ڵكی كوردستان ده‌كه‌وێت. خه‌ڵكانێك له‌سه‌ر ئه‌و پرسه‌ له‌ گفتوگۆن و یه‌ك شت هه‌یه‌ ده‌بێت له‌به‌رچاوی بگرین، كه‌ په‌رله‌مانی عێراق بڕیاری داوه‌، یه‌كبازنه‌یی قبووڵ نییه‌، پرسیار ئه‌وه‌یه‌ ئایا هه‌ژده‌ بازنه‌ بێت یان بچووكتر بكرێته‌وه‌. شاندی لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی كوردستان له‌گه‌ڵ لایه‌نه‌ سیاسییه‌كانی عێراق گفتوگۆ له‌و باره‌یه‌وه‌ ده‌كه‌ن و پێم وایه‌ رۆژی 10ی ئۆكتۆبه‌ر له‌ په‌رله‌مانی عێراق گفتوگۆ له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ ده‌كرێت.

 

ئه‌وانه‌ی په‌تاكه‌یان بڵاوكرده‌وه‌

 

به‌داخه‌وه‌ ئێمه‌ هیچ رێكارێكمان له‌ دژی ئه‌وانه‌ نه‌گرتووه‌ته‌ به‌ر، كه‌ په‌تای كۆرۆنایان بڵاوكرده‌وه‌، به‌ڵگه‌ له‌به‌ر ده‌سته‌ و ئه‌وانه‌ی له‌ سه‌ر ته‌له‌ڤزیۆن قسه‌یان كرد و به‌ره‌نگاری رێكاره‌كان ده‌بوونه‌وه‌، هۆكاری بڵاوبوونه‌وه‌ی په‌تاكه‌ بوون، به‌ڵام ئێمه‌ هیچمان به‌رامبه‌ریان نه‌كردووه‌.

 

خۆراك و ده‌رمان

 

ئێمه‌ كۆمه‌ڵێك خه‌ڵكمان راسپارد بۆ گه‌ڵاڵه‌كردنی دامه‌زراوه‌ی خۆراك و ده‌رمان و كۆنترۆڵكردنی هه‌موو ئه‌و خۆراك و ده‌رمانانه‌ی دێنه‌ هه‌رێم و چۆنێتی به‌رهه‌مهێنانیان له‌ناو خۆدا و ئه‌و پرسه‌ په‌یوه‌سته‌ به‌ كوالێتی كۆنترۆڵه‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی خه‌ڵكی ئێمه‌ هه‌ست به‌ دڵنیایی بكات به‌رامبه‌ر به‌و خۆراك و ده‌رمانانه‌ی به‌كاریان ده‌هێنێت و ئێمه‌ نه‌وه‌ستاووین و كوالێتی كۆنترۆڵ له‌ ده‌روازه‌كان چالاكانه‌ كار ده‌كات و بۆ زانیاری ئێوه‌ رێژه‌ی هاورده‌كردنی خۆراكی ماوه‌ به‌سه‌رچوو له‌ ئیبراهیم خه‌لیلدا (%40) زیاتر بووه‌، دوای ئه‌وه‌ی كوالێتی كۆنترۆڵ له‌وێ دانرا، ئه‌و رێژه‌یه‌ دابه‌زیوه‌ بۆ (%1.9) ئه‌وه‌ش له‌وانه‌یه‌ له‌ رێگه‌ كه‌لوپه‌له‌كه‌ خراپ بووبێت، كه‌ رێژه‌یه‌كی به‌رچاو و باشه‌. ده‌مه‌وێت بڵێم مه‌سه‌له‌ی كۆنترۆڵكردنی كوالێتی ده‌رمان و خۆراك زۆر گرنگه‌ و به‌ڕێزێكیش باسی ئه‌وه‌ی كرد، شێرپه‌نجه‌ چه‌ند زیادی كردووه‌ و بێگومان ده‌رخوارددانی كه‌لوپه‌لی ماوه‌ به‌سه‌رچوو نه‌خۆشی زیاد ده‌كات و من له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌م كوالێتی ده‌رمان و خۆراك ده‌بێت له‌ ده‌ست لیژنه‌یه‌كی تایبه‌تمه‌ند بێت و ناكرێت ده‌رمان لای وه‌زاره‌تی ته‌ندرووستی و خۆراك لای بازرگانی بێت، ئه‌م ده‌سته‌یه‌ ئیشی له‌سه‌ر كراوه‌ و پڕۆژه‌كه‌ی به‌ره‌و ته‌واوبوون ده‌چێت.

 

رانیه‌

 

ئێمه‌ له‌ سایه‌ی راپه‌ڕینی هه‌موو خه‌ڵكی كوردستان لێره‌ین، من خۆم كه‌ هاتمه‌وه‌ كوردستان، له‌وێوه‌ هاتمه‌وه‌ و هاتینه‌ قه‌ڵادزێ و دواتر رانیه‌ و خۆمیش گه‌واهی ئه‌وه‌ ده‌ده‌م ده‌روازه‌ی راپه‌ڕینه‌ و به‌رنامه‌مان هه‌یه‌ پڕۆژه‌ی خزمه‌تگوزاری له‌وێ جێبه‌جێ بكه‌ین و چه‌ندین پڕۆژه‌مان ده‌ستنیشانكردووه‌ و له‌ كاتێكی زوودا دێین ده‌ست به‌ پڕۆژه‌كان ده‌كه‌ین.

 

پلانی حكومه‌ت و توندوتیژی دژی ژنان

 

حكومه‌تی هه‌رێم بڕوای ته‌واوی به‌ "یه‌كسازی ره‌گه‌زیی" هه‌یه‌. به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌ك تاوان دژی هه‌ر مرۆڤێك پیاو بێت یان ئافره‌ت ره‌تده‌كاته‌وه‌. به‌ هه‌موو شێوه‌یه‌كی یاسایی رووبه‌ڕووی ئه‌و تاوانانه‌ ده‌بێته‌وه‌، كه‌ دژ به‌ ئافره‌تان ده‌كرێت. به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك جیاوازی ناكه‌ین. هه‌ر ئافره‌تێك توندوتیژی به‌رامبه‌ر ده‌كرێت، یاسا هه‌یه‌ و حكومه‌ت پشتیوانی له‌ یاسا ده‌كات بۆ پارێزگاری له‌ مافی ئافره‌تان.

 

رێككه‌وتن له‌گه‌ڵ عێراق

 

ئێمه‌ ئاماده‌ین و رێككه‌وتن له‌ نێوان دوو لایه‌ن ده‌كرێت و ئه‌گه‌ر ئه‌وانیش ئاماده‌بوون بێگومان رێككه‌وتنی نێوانمان واژوو ده‌كه‌ین.

 

سیده‌كان

 

به‌داخه‌وه‌، له‌م ماوه‌یه‌ بووه‌ته‌ گۆڕه‌پانی ململانێ و پێكدادان و كه‌شێكی ئارام و باشی نییه‌. ئه‌گینا ناوچه‌یه‌كی زۆر سه‌رنجڕاكێش و خۆشه‌ و خۆم بۆ ماوه‌یه‌كی زۆر له‌وێ ژیاوم. كاتێك پێشمه‌رگه‌ بووم و خۆمیش له‌وێ بووم و ده‌زانم چه‌نده‌ دڵگیره‌. له‌گه‌ڵ به‌رپرسایش قسه‌ ده‌كه‌ین، بزانین ئه‌وه‌ی پێویست بێت بۆ ئه‌وێ، به‌ پێی ئه‌وله‌ویه‌تی كاروباری حكومه‌ت له‌به‌رچاو ده‌گیرێت.

 

مووچه‌ی مانگی چوار

 

جارێ، كه‌ ئێمه‌ له‌م كابینه‌یه‌ ده‌سه‌ڵاتمان وه‌رگرت، سێ مانگ قه‌رزی پێشینه‌ی كابینه‌ی پێشوومان له‌سه‌ر بوو. ئێمه‌ نه‌هاتین بڵێین له‌و رۆژه‌ی حكومه‌تمان وه‌رگرتووه‌، مووچه‌ی ئه‌و مانگه‌ ده‌ده‌ین. حكومه‌تی ئێمه‌ له‌ جیاتی ئه‌وه‌ی مووچه‌ی ئه‌و مانگه‌ بدات، ئه‌و سێ مانگه‌ی له‌ كۆڵی خۆی گرت و هێنایی و مووچه‌ی ئه‌و مانگانه‌ی پێشووی دا. ئه‌وه‌ كێشه‌ی بۆ ئێمه‌ درووستكردووه‌. له‌گه‌ڵ به‌غداش كێشه‌ی بۆ درووستكردووین. ئێمه‌ تا مانگی چوار، مووچه‌ی مانگ به‌ مانگمان داوه‌. چونكه‌ سێ مانگ مووچه‌ی پێشووتر بوو، كه‌ مانگی پێنج و شه‌ش و حه‌وت نه‌دراوه‌، ئێوه‌ به‌ مانگی یه‌ك و دوو و سێ و چوار حسابتان كردووه‌. من داوام له‌ وه‌زاره‌تی دارایی كردووه‌، ئه‌مه‌ ده‌بێت یه‌كلا بكرێته‌وه‌. ئێستا یه‌كێك دابمه‌زرێت، به‌ پێی ئه‌م به‌رنامه‌یه‌ بێت، دوای سێ مانگی دیكه‌ مووچه‌ی ئه‌مڕۆ وه‌رده‌گرێت، داوام كردووه‌ ئه‌مه‌ یه‌كلا بكرێته‌وه‌. ئه‌و سێ مانگ قه‌رزه‌ی له‌ حكومه‌ته‌كانی پێشوو ماوه‌ته‌وه‌، ئێمه‌ پاشه‌كه‌وت له‌م حكومه‌ته‌ ناكه‌ین و قه‌رزی حكومه‌تی پێشووتریش وه‌رناگرین. با وه‌كو خۆی بمێنێته‌وه‌. مووچه‌ی مانگی هه‌شت بۆ مانگی هه‌شت و مانگی نۆ بۆ مانگی نۆ بدرێت. داوام له‌ وه‌زاره‌تی دارایی كردووه‌، رێگه‌یه‌كی درووستمان بۆ بدۆزنه‌وه‌ بۆ چاره‌سه‌ری ئه‌و كێشه‌یه‌. ئه‌گینا به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك مووچه‌ی مانگی دوو و سێ به‌ ته‌واوی نه‌هاتووه‌، تا ئێمه‌ بڕیبێتمان.

 

قه‌ره‌بووی مامۆستا

 

له‌ باره‌ی دابه‌شكردنی زه‌وی به‌سه‌ر مامۆستایان، ده‌بێت له‌ ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران باسی بكه‌ین.

 

گه‌نده‌ڵی نه‌وت

 

گوتومانه‌ چاكسازی ده‌كه‌ین و ئێمه‌ بزانین له‌ هه‌ر شوێنێك هه‌ڵه‌كراوه‌، پێداچوونه‌وه‌ ده‌كه‌ین. گه‌نده‌ڵی له‌گه‌ڵ خراپ ئیداره‌ دان دووشتی جیاوازن. ئه‌گه‌ر ئه‌و سیاسه‌ته‌ نه‌وتییه‌ی، كه‌ حكومه‌تی هه‌رێم له‌و ساڵانه‌ گرتوویه‌تییه‌ به‌ر پێتان باش نه‌بووه‌، ده‌بوایه‌ پێشتر گله‌یی بكه‌ن، به‌ڵام ئه‌و كاته‌ی داهاتێكی زۆری ده‌هێنا بۆ هه‌رێم و بوو به‌ بنه‌مای درووستكردنی ژێرخانێكی ئابووری به‌هێز. پێم وایه‌ ئه‌وه‌ی حكومه‌تی هه‌رێم له‌ كابینه‌كانی پێشووش كردوویانه‌ سیاسه‌تێكی هه‌ڵه‌ نه‌بووه‌، زۆریش سوود له‌و كه‌رته‌ وه‌رگیراوه‌، به‌ڵام ئه‌گه‌ر ده‌كرێت پێداچوونه‌وه‌ به‌ گرێبه‌ستێك بكرێت و له‌ شوێنێكدا باشتر بكرێت، بێگومان ئێمه‌ له‌وه‌دا درێغی ناكه‌ین.

 

گیرفانی مووچه‌خۆران

 

حكومه‌ت ده‌ستی بۆ گیرفانی مووچه‌ خۆران نه‌بردوو، به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ بۆ گیرفانی خۆی بردووه‌. هه‌موو خه‌رجییه‌كی خۆی كه‌مكردووه‌ته‌وه‌ بۆ ئه‌وه‌ی ده‌ست بۆ گیرفانی خه‌ڵك نه‌بات، به‌ڵام ئه‌گه‌ر حاڵه‌ته‌كه‌ له‌ توانا ده‌رچوو و ئیمكان نه‌بێت چی بكه‌ین، بۆیه‌ ئه‌م واژه‌یه‌ له‌ جێی خۆی نییه‌.

 

بڕینی مووچه‌

 

كه‌ی به‌ داتا و به‌ڵگه‌ سه‌لمێنرا، كه‌ خه‌ڵكێك هه‌یه‌، به‌ نایاسایی مووچه‌ وه‌رده‌گرن، بێگومان بڕیاری وه‌ستاندنی مووچه‌كانیان ده‌درێت.

 

له‌ شه‌ڕ بریندار بوون

 

به‌ڕێزێك باسی ئه‌وه‌ی كرد، له‌ شه‌ڕ كه‌سێك قاچی له‌ده‌ستداوه‌ و هیچی بۆ نه‌كراوه‌، ئه‌مه‌م پێ سه‌یره‌ و داوا ده‌كه‌م كاك ئومێد له‌گه‌ڵ وه‌زیری شه‌هیدان ده‌بێت پێداچوونه‌وه‌ی بۆ بكرێت و ئه‌مه‌ به‌ هیچ شێوه‌یه‌ك رێگه‌پێدراو نییه‌ و پێشمه‌رگه‌یه‌ك ئه‌ندامی جه‌سته‌ی له‌ده‌ستدابێت، پێویستی به‌ یارمه‌تی بێت، ئه‌وه‌ ئه‌ركی حكومه‌ته‌ و منه‌تی تێدا نییه‌ و ده‌بێت به‌ ته‌نگ ئه‌و كه‌سانه‌وه‌ بێت. حه‌ز ده‌كه‌م له‌گه‌ڵ وه‌زیر ئه‌و قسه‌یه‌ بكرێت و نازانم تا چه‌ند راسته‌، به‌ڵام هه‌ر چۆنێك بێت به‌دواداچوونی بۆ ده‌كه‌ین.

 

ده‌ركردنی پاسه‌وانانی نه‌وت و غاز

 

ئه‌و پرسه‌ ئه‌گه‌ر هۆكاری یاسایی هه‌بێت، وه‌ڵام ده‌ده‌ینه‌وه‌، ئه‌گه‌ر هۆكاری یاسایی نه‌بێت، كه‌س ناتوانێت پێشمه‌رگه‌ فه‌سڵ بكات، ئه‌گه‌ر پێشمه‌رگه‌ بێت. داوا ده‌كه‌م دواتر له‌ دیوانی سه‌رۆكایه‌تی ئه‌نجوومه‌نی وه‌زیران به‌دواداچوونی بۆ بكه‌ن.

 

قه‌ره‌بووی خه‌ڵكی كوردستان

 

به‌ڵێ وه‌رن با هه‌موومان به‌ حكومه‌ت و په‌رله‌مانه‌وه‌ داوای قه‌ره‌بوو له‌ حكومه‌تی عێراق بكه‌ین. به‌ ملیاران دۆلار پاره‌ی خه‌ڵك لای حكومه‌تی عێراقه‌، نه‌یانداوه‌، قه‌ینا گله‌یی له‌ ئێمه‌ بكه‌ن و كه‌موكورتی هه‌یه‌ و نه‌مانتوانیوه‌ ئه‌ركمان راپه‌ڕێنین، به‌سه‌رچاو، به‌ڵام با به‌یه‌كه‌وه‌ نیمچه‌ ره‌خنه‌یه‌كیش له‌ حكومه‌تی عێراق بگرین، كه‌ ئه‌م هه‌موو ساڵه‌ ئه‌و مافه‌ی خه‌ڵكی نه‌داوه‌، ئه‌گه‌ر به‌یه‌كه‌وه‌ هه‌موومان گله‌ییه‌كانمان بگه‌یه‌نین، هیوادارم و دڵنیاشم كاریگه‌ری زیاتری ده‌بێت.

 

قه‌ره‌بووی زه‌وییه‌كانی فڕۆكه‌خانه‌ی عه‌نكاوه‌

 

ده‌بێت پێداچوونه‌وه‌ و به‌دواداچوونی بۆ بكرێت. ئه‌مانه‌ حاڵه‌تی تایبه‌تن و ده‌بێت به‌ دواداچوونی یاسایی بۆ بكرێت. بزانین له‌ كوێ هه‌ڵه‌ بووه‌.

 

خاوه‌ن كارته‌كان

 

باسی خاوه‌ن كارته‌كانم كرد و زۆربه‌یان ئاڵوگۆڕیان به‌ كارته‌كان كردووه‌. ده‌بێت بزانین خاوه‌ن زه‌وییه‌كه‌ كێیه‌ و چۆن مامه‌ڵه‌ی پێكراوه‌، هێشتا زه‌وی دابه‌ش نه‌كراوه‌، زه‌وییه‌كه‌ فرۆشراوه‌، بڕوابكه‌ن پێداچوونه‌وه‌ به‌ هه‌ندێك دۆسیه‌ ئه‌وه‌نده‌ی كاتی ئێمه‌ی بردووه‌ و ئه‌وه‌نده‌ی سه‌ری ئێشاندووین، ئه‌گه‌ر خه‌ریكی هه‌ندێك بابه‌تی دیكه‌ باین زۆر شت ده‌كرا، راستكردنه‌وه‌ی هه‌ندێك هه‌ڵه‌ كاتی زۆری ده‌وێت.

 

ئیداره‌ی سۆران

 

سۆران شارێكه‌ زۆر گه‌وره‌ بووه‌. سنوورێكی ئیداری فراوانی له‌به‌رده‌سته‌. ده‌كرێت بیر له‌وه‌ بكه‌ینه‌وه‌ چۆن زیاتر خزمه‌تی بكه‌ین. جا وه‌ك سنوورێكی ئیداری سه‌ربه‌خۆ بێت، یان زیادكردنی خزمه‌تگوزاری حكومی بێت بۆ ئه‌و سنووره‌.

 

نه‌وتی سپی

 

وتومانه‌ حكومه‌ت پێویستی به‌ 265 ملیۆن لیتر نه‌وتی سپی هه‌یه‌. له‌وه‌ چه‌نده‌ حكومه‌تی عێراق هاوكاره‌ و له‌گه‌ڵ حكومه‌تی سه‌رۆك وه‌زیران مسته‌فا كازمی باسمان كرد، وتیان 100 ملیۆن لیترتان بۆ ده‌نێرین و ئێستا ره‌زامه‌ندیان له‌سه‌ر 50 ملیۆن لیتر ده‌ربڕیوه‌ و به‌ڵێنیان داوه‌ 50 ملیۆن لیتری دیكه‌ بنێرن. بیر له‌وه‌ ده‌كه‌ینه‌وه‌ چۆن بتوانین ئه‌وه‌ی ده‌مێنێته‌وه‌ دابینی بكه‌ین. هه‌ندێك ناوچه‌ شاخاوین و ساردترن و ئه‌وه‌ی له‌به‌ر ده‌سته‌ له‌ ناوچه‌ شاخاوییه‌كان دابه‌شی ده‌كه‌ین. هیوادارین بتوانین له‌گه‌ڵ حكومه‌تی عێراق بگه‌ینه‌ ئه‌نجامێك و ئه‌وه‌ی ماوه‌ بۆمانی بنێرن.

 

قه‌ندیل

 

به‌داخه‌وه‌ قه‌ندیل ئێستا خۆی به‌ به‌دیلی ده‌سه‌ڵات ده‌زانێت. ئه‌گه‌ر له‌وێشه‌وه‌ توانیمان ئاسایشی سنووره‌كه‌ جێی دڵنیایی بێت، بێگومان شایه‌نی هه‌موو خزمه‌تگوزارییه‌كن و حكومه‌تی هه‌رێم پێویسته‌ ئه‌و خزمه‌تگوزارییه‌ بگه‌یه‌نێته‌ هه‌موو شوێنه‌كان.

 

خوێندنی ئه‌لیكترۆنی

 

به‌ڕێزان ئێمه‌ هه‌ندێكجار، بژاری خراپ و خراپترمان له‌به‌رده‌سته‌ و ده‌بێت یه‌كێكیان هه‌ڵبژێرین. له‌مه‌دا ناردنی هه‌موو قوتابییه‌ك، یاخود بابه‌تی بێباكبوون له‌ كۆرۆنا پێم وایه‌ خراپترین بژارده‌یه‌. بابه‌تی خراپ ئه‌وه‌یه‌ تۆ سیستمی ئه‌لیكترۆنی بخه‌یه‌كار. خراپتریش ئه‌وه‌ی  قوتابیان بچنه‌وه‌ پۆله‌كان، كه‌ به‌داخه‌وه‌ گیانله‌ده‌ستدانی به‌دوادا دێت. بۆ پاراستی مامۆستایان و قوتابیان و كه‌سوكاری قوتابیان، ئه‌و به‌شه‌ی ده‌كرێت به‌ ئه‌لیكترۆنی بخوێندرێت، وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ و خوێندنی باڵا دوای چه‌ندین توێژینه‌وه‌ و قسه‌كردن و راوێژكردن به‌ شاره‌زایان گه‌یشتوونه‌ته‌ ئه‌و بڕیاره‌. هیوادارم ئێوه‌ پشتیوانیان بن، بۆ ئه‌وه‌ی بتوانن ئه‌م قۆناغه‌ به‌م ناخۆشییه‌ تێپه‌ڕێنین، ئه‌گینا ئه‌مه‌ بژارده‌ی باشترینی ئێمه‌ نییه‌. ده‌مانه‌وێت قوتابیان بگه‌ڕێنه‌وه‌ بۆ قوتابخانه‌كانیان. سیستمی ئه‌لیكترۆنی ئه‌مه‌یه‌ هه‌موو خوێندن به‌ ئه‌لیكترۆنی ئاماده‌كراوون و له‌و شوێنانه‌ی وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ ئاماژه‌ی پێداوه‌ هه‌ن. قوتابییه‌ك یه‌كجار پێویستی به‌وه‌یه‌ ئه‌و سیستمه‌ داونلۆد بكات، دواتر پێویست ناكات هه‌موو جار ئینته‌رنێتی هه‌بێت و ده‌بێت پابه‌ندی كات بێت، قوتابی بۆ هه‌ر كاتێك و هه‌ر ماوه‌یه‌ك خۆی ویستی پێداچوونه‌وه‌ به‌ خوێندنه‌كه‌ی خۆی بكات، به‌و شێوازه‌ی بۆی دابین كراوه‌. باوه‌ڕ ناكه‌م خه‌ڵكێك بتوانێت مۆبایلی ئه‌وه‌ی هه‌بێت یاری پێ بكات، بۆ ناتوانێت خوێندنی پێ بكات. ئه‌گه‌ر له‌ هه‌ر شوێنێكیش ناتوانن ئه‌وه‌ ده‌سته‌به‌ركه‌ن، له‌و شوێنانه‌ی هیچ خزمه‌تگوزارییه‌كی ئه‌لیكترۆنی پێناگات، قوتابیان ده‌توانن بچنه‌ قوتابخانه‌كانیان. وه‌زاره‌تی په‌روه‌رده‌ زۆر به‌ وردی ورده‌كارییه‌كانی خستووه‌ته‌ڕوو.

 

رێگه‌ی دۆڵی خه‌له‌كان و كۆیه‌

 

له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی پلاندانان به‌ گوێره‌ی ئه‌وله‌ویه‌تی وه‌زاره‌ت و به‌رنامه‌ی حكومه‌ت سه‌یری ده‌كه‌ین. ئامانجمانه‌ ژێرخانی ئابووری، كه‌ باسی ده‌كه‌ین، رێگاوبانه‌كانن. ده‌مانه‌وێت هه‌موویان باش و چاك بكه‌ینه‌وه‌. نازانم كه‌ی، به‌ڵام ده‌زانم و گومانم نییه‌ له‌ به‌رنامه‌كه‌یاندا هه‌یه‌.

 

هێنانی مادده‌ی كیمیایی له‌ بری به‌نزین

 

له‌ حكومه‌ت باسی ئه‌وه‌ كراوه‌، له‌ هه‌ر خاڵێكی سنووریی هێنرا بێت، ده‌بێت به‌دواداچوون بكرێت و به‌ تێروته‌سه‌لی له‌سه‌ر ئه‌و بابه‌ته‌ قسه‌مان كردووه‌. ئێمه‌ بابه‌تێك هه‌یه‌ و ده‌مانویست پێتان بڵێین، نامانه‌وێت نرخی به‌نزین له‌سه‌ر هاووڵاتی زیاد بكرێت، ئه‌و جۆره‌ ماددانه‌ ده‌هێنێت و به‌ ناوی به‌نزین ده‌یفرۆشێت چونكه‌ هه‌رزانتره‌. داوامان كردووه‌، له‌ سێ شوێن كۆنترۆڵ بكرێت. ئه‌گه‌ر هاورده‌ ده‌كرێت، ده‌بێت كۆنترۆڵ بكرێت، كه‌ ئه‌و مادده‌یه‌ چییه‌، ئینجا باس له‌وه‌ ده‌كرێت له‌ هه‌رێم ده‌ستكاری ده‌كرێت و مادده‌ی دیكه‌ی تێده‌كرێت، ده‌بێت له‌ كۆگاكان كۆنترۆڵ بكرێت. دواجاریش له‌ به‌نزینخانه‌كان ده‌بێت كۆنترۆڵ بكرێت. چونكه‌ به‌كارهێنه‌ر له‌ به‌نزینخانه‌كان وه‌ری ده‌گرێت. له‌ هه‌ر سێ خاڵ داوام كردووه‌ كۆنترۆڵی ئه‌و حاڵه‌تانه‌ بكرێت.

 

ئه‌و پڕۆژانه‌ی ته‌واو نه‌كراون

 

پێداچوونه‌وه‌مان كردووه‌ و ئه‌وانه‌ی پێویسته‌ ته‌واو بكرێت، ده‌بێت په‌له‌یان تێدا بكرێت. فه‌رزیشمان كردووه‌ له‌سه‌ر وه‌به‌رهێنه‌ران كه‌ ته‌واویان بكه‌ن. به‌ گوێره‌ی ئه‌و به‌ڵێن و گرێبه‌سته‌ی له‌گه‌ڵیان كراوه‌.

 

وه‌رزش

 

حه‌زم لێیه‌ ئه‌وه‌ی پێمان ده‌كرێت بۆ پشتیوانی وه‌رزش بیكه‌ین. له‌گه‌ڵ وه‌زاره‌تی رۆشنبیری قسه‌ی له‌سه‌ر ده‌كه‌ین، بۆ ئه‌وه‌ی بزانین چییه‌ به‌ سیاسیی كراوه‌ و چۆن ده‌توانین یارمه‌تی بواری وه‌رزش بده‌ین.

 

پله‌ی وه‌زیفی

 

گۆڕانكاری له‌و پۆستانه‌ ده‌كرێت، كه‌ ماوه‌یه‌كی زۆر نه‌گۆڕاون، له‌ ئاستی وه‌زاره‌ته‌وه‌ تا ئاستی به‌ڕێوبه‌ری گشتیی گۆڕانكاری كراوون. ئه‌وانه‌ی پێویستیشه‌ له‌ كات و ساتی خۆیدا گۆڕانیان تێدا ده‌كرێت. به‌ گوێره‌ی پێویستی حكومه‌ت. بڕیار ده‌درێت له‌ كوێ گۆڕانكاری بكه‌ین.

 

گوندی سێڵكێ و ده‌ڤه‌ری بارزان

 

به‌ پێی ئه‌وله‌ویه‌تی به‌رنامه‌ی وه‌زاره‌تی پلاندانی حكومه‌ت سه‌یر ده‌كه‌ین، له‌ هه‌ندێك شوێن ره‌نگه‌ پێداویستی زیاتر بێت، به‌ڵام بێگومان هه‌موو ده‌ڤه‌ره‌كان بۆ ئێمه‌ وه‌ك یه‌ك وان. ئه‌وه‌ی پێمان بكرێت بۆ دابینكردنی خزمه‌تگوزاری. هه‌موو گوندێك له‌ كوردستان، نه‌ك هه‌ر ده‌ڤه‌رێك ده‌خوازین خزمه‌تیان بكه‌ین، ده‌بێت ره‌چاوی ره‌وشی ئێمه‌ بكه‌ن و توانامان سنوورداره‌.

 

سووپاس بۆ ره‌خنه‌ و پرسیاره‌كانتان و گوێگرتنتان.





ئەم هەواڵە 88جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
لێدانی سەدە ، تا ئێستا لێدانی وانەبووە
شه‌قامێك رۆده‌چێت و دوو ژن ده‌خوات
بەھرەیەکی سەرنج راکێشە
باران بارین و لافاوی شاری دوبەی
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad