English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ
 
کودەتاکەى تورکیا چیمان پێ دەڵێ ؟
2016-07-18 [12:08 PM]

نووسینی:دكتور عمر نورديني



یەکێک لە ڕوخسارەکانى ململانێى سیاسى لە ڕۆژهەڵاتى ناوەڕاست پەنابردنە بۆ کودەتا وەک ئامرازێک بۆ گەیشتن بەدەسەڵات ، لەماوەى دواى جەنگى دووەمى جیهانى نزیکەى (٥٠) کودەتا لە وڵاتانانى عەرەبى وتورکیا وئیران ئەنجام دراون وزۆربەیان لەلایەن سوپاوە بووە ئەمەمەش ڕۆڵى سیاسى سوپا وێناو بەرجەستە دەکات ،لەکۆى گشتیدا ئەو کودەتایانە کاریگەرى خراپیان هەبووە بۆسەرپرۆسەى بەدیموکراسى بوون چونکە زۆربەى کودەتاکان خۆێناوى بوون حوکمى عورفى و گۆڕینى دەستور بەنادیموکراسیانەو دادگاى سەربازى و لە سێدارەدان و ناسەقامگیرى سیاسى و بەهێزبوونى کلتورى توندوتیژى و بەسەربازى بوونى ژیانى سیاسیان لە گەڵ خۆیان هێناوە بۆنموونە کودەتاکەى ساڵى ١٩٨٠ ى تورکیا دەیان هەزارکەس گیران ودادگایى کران زیاتر لە پێنج سەد کەس لە سێدارەدرا دەستور گۆڕدراو پارێزبەندى بە سەربازوسوپا درا تا کەس نەتوانتێت ڵییان بپرسێتەوە یان دادگاییان بکات ! هۆکارى سەرەکى بۆ ئەوەى پەنا بۆ ئەنجامدانى کودەتا لە تورکیا ببرێ بەکورتى وپوختى بریتى بوو لە هەوڵەکانى ئەردۆگان و پارتەکەى بۆ لاوازکردنى پێگەوڕۆڵی سیاسى سوپا و سەندنەوەى شەرعیەتى دەستورى لەسوپا  چونکە ئەردۆغان و تموحاتى سیاسى کەسى خۆى هەمیشە ترسى لەسوپابۆدروست کردووە و وەک شمشێرەکەى دیمۆکلیس کەبەسەر سەریەوە هەڵواسراوەوئەگەرى بەربوونەوەوکەوتنى لەهەر ساتێکدا و چەقینى لە تەپڵى سەرى هەبووە سەیرى سوپاى کردووە .بەڵام لە جەوهەردا هیچ پاساوێکى شەرعى و دەستورى و دیموکراسى و لۆجیکى بۆ پەنا بردن بۆ کودەتا لە ئارادانیا هەرچەندە ڕەخنەوکێماسى و گلەبى لە سیاسەتەکانى ئەردۆگان هەبێت چونکە دەیێت ئەوە لەڕێگاى سندوقى دەنگدانەوە یەکلایى بکرێتەوە . کودەتا سەرنەکەوت چونکە ئەمجارەیان سوپاى تورکیا بەتایبەتى سەرکردەکانى یەک هەڵوێست نەبوون و دابەش بوون ، کودەتاچیەکان پلانى وردیان بۆ کۆنترۆڵ کردنى میدیاى ڕەسمى و ماس میدیا و سۆسیال میدیا نەبوو ، پارتەسیاسیەسەرەکیەکان پشتیوانى ڕاستەخۆوناڕاستەخۆى کودەتایان نەکرد ، گەلى تورکیا یادەوەرى خۆشیان لەگەڵ کودەتا نیەو ڕقیان لێ دەبێتەوە ، پارتى دادو گەشە پێدان بونیادێکى جەماوەرى و ڕێکخستنى پتەوى هەبوو ، ئەردۆغان کاریزمایى خۆى لە ئیدارەدانى قەیران نیشان داو توانى گەل بجوڵێنێ و دەرکەوتنى لەکاتى خۆیدا و شکستى کودەتاچیەکان لەوەى بتوانن سەرۆکى تورکیا بگرن یان بیکوژن هۆکارێکى سەرەکى بوو بۆ سەرنەکەوتنیان .
یەکێک لەدەرهاویشتەکانى کودەتاى ١٥ى تەموزى تورکیا لەمەداى نزیکدا ئەوەیە کە پێگەى ئەردۆگان و پارتەکەى بەهێزدەکات وڕۆڵى ىسیاسى  سوپا لاواز دەکات ، هەلى ئەوەشى بۆ دەرەخسێنێ کە لەمەوداى دوردا سەرمایە گوزارى سیاسى پێوە بکات ئەگەر ئەردۆغان و پارتەکەى لە پرسى سیاسەتى دەسەلات و سوڵتانخوازى زیدەڕۆیى نەکەن و دیموکراسى تورکیا زیاتر بەدیموکراسى بکەن و بۆمامەڵە لەگەڵ کیشەکانى ناوخۆش بگەڕێتەوە بۆ ئامرازى دیالۆگ و ئاشتیانەو دیموکراسى ودەسەڵاتى سیاسى لە تورکیا بکاتە هى هەموان نەک تەنیا هى پارتێکى سیاسى و نەتەوەى سەردەست. شکستى کودەتاکەش بۆ هەرێمى کوردستان باش بوو چونکە هەموو کودەتاچیەکانى ڕابردوو بەوانەى ئەمجارەشیان خاوەن هەڵویست و ڕوانگەى سیاسى و هزرى ئەوتۆ بوون کە ئاو لەسەرچاوەى ناسیۆنالیستى تورکى بەرچاوتەنگ دەخۆنەوەو دژى چارەسەرى ئاشتیانى دۆزى کورد بوون هەروەها ئەگەر واقیعیانە ڕاستیەکان ببینین بۆمان دەردەکەوێ کە لەسەردەستى ئەردۆغان و پارتە سیاسیەکەى پەیوەندیە سیاسى و ئابورى وبازرگانى و دیبلۆماسى وکلتوریەکانى هەرێمى کوردستان زۆر گەشەیان کرد بەتایبەتى لەدواى ساڵى (٢٠٠٧) وە ئەمە لەبەرژەوەندى هەردوولابوو بەڵام گۆڕانێکى گرنگیش بوو لەسیاسەتى تورکیادا کە پەیڕەوکردنى هەروا ئاسان نەبوو بۆیە لەگەڵ سەرکەوتنى کودەتا ئەگەرى لاوازبوونى ئەم پەیوەندیانە یان پاشەکشەیان بۆ چوارگۆشەى یەکەم ئەگەرێکى شایانى ڕوودان بوو . 





ئەم هەواڵە 5476جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
شا سه‌لما به‌ قاوه‌ی عه‌ره‌بی پێشوازی له‌ تره‌مپ ده‌كات
ناسا روونترین وێنه‌ی شه‌وی زه‌وی له‌ بۆشاییه‌وه‌ بڵاو ده‌كاته‌وه‌
به‌یه‌ك موشه‌كی تازه‌ دروستكراو، تانكێك وردوخاش ده‌كات
ته‌قینه‌وه‌ی عه‌مباری چه‌ك و ته‌قه‌مه‌نی
جاڵجالۆکە چۆن تەونی خۆی دروست دەکات
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad