English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ
 
کارێگەری دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەرێمی کوردستان
2016-10-04 [01:41 AM]

نووسینی: م. رێبین سه‌مه‌د


    ئابووری ھەرێمی کوردستان لە دوای سالی ٢٠٠٣ ەوە تەنھا داھات بۆ بووجەی ساڵانە کە حکومەتی ھەریم  پشت بەست بوو بەو بەشە پارەی نەوت لە بەغداوە دەھات , کە حکومەتی عیراقی فیدرال بە رێژەی نزیکەی ١٢% لە پارەی فرۆشتنی نەوت لە دوای دەرکردنی پارەی سەروەری و قەرزی نیو دەولەتی ئەو پارەی بۆ حکومەتی ھەریم دەنارد , ئەم داھاتەش ساڵانە کەم و زیادی پەیوەست بوو بە نرخی نەوتەوە , ئەمەش ھۆکاریک بوو واێ لە حکومەتی ھەریم کرد کە تەنھا سەرجاوە پشتی پێ ببستی بۆ پلان و دارژتنی سیاسەت و ستراتیژی ئابووری ھەریم ئەو پارەیە بوو کە لە بەغداوە دەھات , کاتێکیش لە مانگی شوباتی  سالی ٢٠١٤ کیشە سەری ھەڵدا لە نێوان حکومەتی عیراقی و حکومەتی ھەریم بەھۆی گریبەستی دەرھێنان و بەرھەم ھێنانی نەوت و غاز و ھەناردەکردنی بۆ بازارەکانی جیھان لەڵایان حکومەتی ھەریمی کوردستانەوە , ھەروەھا یەکیکی تر لە ھۆکاری کێشەکانی نێوان حکومەتی ھەریمی کوردستان و حکومەتی عیراقی داھاتی ناوەخۆ و ھێزی پێشمەرگە بوو , ئەم کیشانەش بووە ھۆی بریاری برێنی بەشە پارەی حکومەتی ھەریم لەلایەن حکومەتی عیراقەوە , ئەو بریارەی حکومەتی عیراق بە برینی بەشە پارەی ھەریمی کوردستان لە داھاتی نەوت باری ئابووری حکومەتی ھەریمی کوردستانی یەکجار قورس کرد , ھەروەھا شەری داعشیش لەگەل ھەریمی کوردستان ھەندی تر باری دارایی و ئابووری ھەریی قورستر کرد , ئەمە سەرباری ئەو رێژەیە زۆرە لە ئاوارە کە بە نزیکەی (٢) ملیون ئاوارە ھەژمار دەکری لە ھەریمی کوردستان , بەلام ھەلەی گەورەی حکومەتی ھەریمی کوردستان لە ماوەی نێوان ساڵانی (٢٠٠٣ – ٢٠١٤)  ئەوە بوو نەێتوانی ھەێکەلیکی ئابووری پتەو راوەستاو و جیگیر دروست بکات .
یەکەم / کارێگەری خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان :
ھەریمی کوردستانیش بەدەرنەبوو لە زیانەکانی دابەزینی نرخی نەوت , کە کارێگەریەکانی بە زەقی دەرکەوت , ھەریمی کوردستان وەکو زۆربەی ووڵاتانی بەرھەم ھێنەری نەوت لە پڕکردنەوەی داھات و بوجەی ساڵانە پشت بە ھەناردەو فرۆشتنی نەوت دەبەستی , ھەر کە حکومەتی ھەریمی کوردستان دەستی کرد بە بەرھەم ھێنانی نەوت و ھەناردەکردنی نەوت لەدوای سالی ٢٠٠٩ , ئەوا ھەموو خەون و بنیاتنانی ووڵات و بەریوەبردن و ستراتیژیەتی ئابووری بریتی بوو لە بەبازارکردنی نەوت , لەھەمان کاتدا لە کۆکردنەوەی داھات و بوجەی ساڵانە پشتی لە کەرتی کشتوکالی و پیشەسازی کرد وگرینگیکی ئەوتۆی پی نەدا , وە برینی بەشە پارەی ھەریمی کوردستان لەلایان بەغداوە و شەری داعشیش باری ئابووری ھەریمی کوردستانی قورس کرد , بەڵام دابەزینی نرخی نەوت لە بازارەکانی جیھان ھەندەی تر باری ئابووری کوردستانی قورس تر کرد لەسەر حکومەتی ھەریمی کوردستان , بەشێوەیەک حکومەتی ھەریم بەھۆی دابەزینی نرخی نەوت بەسێ مانگ جاریک ئینجا ئەگەر بتوانی مووجەی فەرمانبەرانی بۆ دابین بکریت , بیگومان ئەمەش نیشانەی ھەیکەلیکی ئابووری لەرزۆکە, لە ئێستادا بە ھۆی دابەزینی نرخی نەوت لە بازارەکانی جیھاندا ئابووری ھەریمی کوردستانی تووشی دارمان و دارووخان و داتەپین کردووە , جونکە ھەریمی کوردستان ساڵانە لە پرکردنەوەی بووجە بە ریژەی زیاتر ٩٨% پشت بە فرۆشتنی نەوت دەبەستی , وە دابەزینی نرخی نەوت لەبازارەکانی جیھان ھەریمی کوردستانی تووشی زیانیکی گەلیک گەورە کردۆتەوە , گرینگترین دەرکەوتەکان و کاریگەریە خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان بە پووختی و زەقی بریتین لە : 
پاشەکشەی گەشەی ئابووری  .
کارێگەری ھەیە لەسەر ئاسایشی ھەریمی کوردستان .
سەرھەڵدان و دروست بوونی بیکاری لە ھەریمی کوردستان .
زیاد بوونی ریژەی ھەژاری .
سەرھەڵدانی کۆچ کردن لە ھەریمی کوردستان بۆ دەرەوە .
راوەستانی جموجۆلی گەشت وگوزاری و چالاکی بازرگانی  .
نزم بوونەوەی داھاتی تاک لە ھەریمی کوردستان .
شکست ھینانی پرۆژە خزمەت گوزارییە کۆمەلایەتی و پەروەردەییەکان و تەندروسیەکان .
نەمانی پارە و مامەمەلەی گەورە لە بازارەکان .
کارێگەری دابەزینی نرخی نەوت لەسەر ھەریمی کوردستان زیانەکانی زۆر زیاتر لە ووڵاتیکی تری بەرھەم وھێنەر و فرۆشی نەوتی , جونکە ھەریمی کوردستان ووڵاتیکی سەربەخۆ نیە و ئازادنیە لە مامەلە نیو دەولەتییەکان, بۆیە بۆمان روون دەبێتەوە پیویستە لەسەر حکومەتی ھەریمی کوردستان بە دوای چارەسەر و رووبەرووبونەوەی خیرای کاریگەرییە خراپەکانی دابەزینی نرخی نەوت بیتەوە , وەکو چارەسەریکی ئیستا کە تارادەیەک کاریگەری دەبیت لەم رووبەرووبونەوەیەدا .
ھەڵوەشاندەوەی خانەنشینی گشت پلەو پۆستەکان , کە بەھۆی ھەلبژاردنەوە بە دەست ھاتوون .
پیداچوونەوە بە سیستەمی پلە بەرزکردنەوەی فەرمانبەرانی دەوڵەت , بەشیوەیەک رێکبخریتەوە کە چوارسال بەرامبەر یەک جار لە پلە بەرزکردنەوە بیت .
بەرانگارابوونەوەی گەندەلی لە ھەموو بوارەکاندا بە تایبەتی لە کەرتی ( نەوت وکارەبا و خالە گومرگەییەکان) .
کەم کردنەوەی خەرجیە گشتیەکان , مووچەی پلەی ھەلبژاردن .
لە رێگایی دبلۆماسیەوە کە کەسایەتیەکانی نیو ھیزە سیاسیەەکانی ھەریمی کوردستان ھەیانە داوای ھاوکاری لە ووڵاتان بکەن .
ھانی دەوڵەمەند و سەرمایەدارانی کوردستان بدری بۆ خستنە گەری پارەکانیان .
پیداچوونەوە بە ھەێکەلی حکومەت بۆ  ریکخستنەوەی .
نەھێشتنی خەرجیە ناپیویستیەکان .
رێکخستەنەوەی کارگیری کەرتی نەوت وغاز و کارەبایی کوردستان , بەشیوەیەک واتە بە نیشتیمانی بکرین .
ھەڵوەشاندنەوەی مووجەی خانەنشینی نایاسایی و برینی مووجەی بندیوار .
بەڵام بۆ ھەمە جۆر کردنی داھاتی ھەریمی کوردستان دەتوانێن جارەسەری دریژخایەن بخەینە روو لەمانە :
جاک کردنەوەی بواری کشتوکالی ھەریمی کوردستان .
بەرەوو پێشبرنی کەرتە گەشت وگوزاری کوردستان .
دامەزراندن و دروستکردنی جۆراو جۆر لە پیشەسازی .
ریکخستنەوەی سیستەمی باح .
بەھێزکردنی سیستەمی چاودیرێ و لێپرسینەوە و پاداشت .





ئەم هەواڵە 1630جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
جاڵجالۆکە چۆن تەونی خۆی دروست دەکات
بارهه‌ڵگرێك به‌زمێكی سه‌یر به‌پیكه‌بێك ده‌كات
بوێری دەکەیت ئاوا خۆت ھەڵدەیت
چین...تووشی رووداوێكی ترسناك بوو، به‌ڵام رزگاری بوو
ئەرجەنتین..بۆ تۆماركردنی ریكۆردێك، 2000 كەس لەسەر ئاو پاڵكەوتوون
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad