English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
دەربارەی: رۆژنامەگەری کوالیتی Quality Journalism
2017-02-06 [10:35 AM]

نووسینی: دكتۆر مه‌غدید سه‌پان


لە کۆتایی سەدەی نۆزدە رۆژنامە و گۆڤار پێشکەوتنی زۆریان بەخۆیانەوە بینی و لەڕاستیدا، تاکە ئامرازی ڕاگەیاندنیش بوون. ئەم پێشکەوتنەی رۆژنامەنووسی پێویستی بە ستایل و جۆری نووسینی تازە هەبوو، بەتایبەتیش لەوکاتەی گواستنەوەی وێنە بۆ رۆژنامە و گۆڤار لە ڕێگەی داهێنانەکەی Alexander Graham Bell بەناوی: photo phone  ئاسانتربوو و هێواش هێواش وێنەی گەورە و ساف لە شوێنی ڕووداوەکان دەگیرا و لەگەڵ زۆربەی تێکستە هەواڵییەکان دادەندرا. لەو سەردەم و لە ئەمریکا چەند شێوە ڕۆژنامەنووسیێک سەریانهەڵدا و گەشەیان کرد لەوانە: پرێسی زەرد Yellow Press، رۆژنامەنووسی بەدواداچوون Investigative journalism، هەروەها لە شەست و حەفتاکانی سەدەی ڕابردووش رۆژنامەنووسی نوێ New Journalism  لەدایکبوو. ئەم سێ جۆرەی راگەیاندن تا ئێستاش لە زۆربەی وڵاتانی جیهان، لە رۆژنامە و گۆڤارەکان کاریان پێدەکرێ.

جگە لەو سێ جۆرەی سەرەوە، شێوەیەکی دیکە بەناوی: رۆژنامەنووسی کوالیتیQuality Journalism   هەیە و لە هەندێک شوێن وەک: رۆژنامەنووسی باش Good Journalism یش ناوی دەهێندرێ.

رۆژنامەنووسی کوالیتی، لەوانەیە لە دەزگایەکی ڕاگەیاندن بۆ دەزگایەکی دیکەی ڕاگەیاندن تێگەیشتن لێی کەمێک جیابی، بەڵام یەک پرەنسیپ بەناوی کوالیتی هەیە و هەموویان پەیڕەوی دەکەن.

بۆ رۆژنامەی داگینس نیهێتەر Dagens Nyheter، کە ژمارەی یەکی لە 23ی دێسێمبەری 1864 لە ستۆکهۆڵم دەرچوو، رۆژنامەنووسی کوالیتی دەکاتە: لە پرسی سیاسی و پرسی دیکە بێلایەنن، هەموو ئەو نووسینانەی بڵاودەکرێنەوە دەبی ڕاست و دروست بن، کۆنترۆڵکرابی، توند نەبی و ڕەنگدانەوەی چۆنایەتی باش و جێگای بڕواپێکردن بن. ئەوانەی سەرەوە هێڵە هەرە سەرەکییەکانن، کە دەستەی نووسەرانی ئەوان کاری لەسەر دەکەن.

ئەوەی ئەوان بڵاوی دەکەنەوە دەبی ڕاست بێت و سەرچاوەکانیش دەبی بڕواپێکراوبن. لەکاتی بەدواداچوون و قووڵبوونەوە لە هەندێک پرس، دەبی فاکتەکان دووجار کۆنترۆل کرابن. ئەو هەواڵ و زانیارییانەی بڵاویشی دەکەنەوە، دەبی لە چەند لایەک پشتراستکرابنەوە. زۆر لەو هەواڵ و زانیارییانەی ئەوان بڵاوی دەکەنەوە، لەلایەن رۆژنامەنووسانی خۆیان دەنووسرێ و ئەوانیش بێگومان جێگای متمانەن.

لەوکاتەی زانیاری لە سەرچاوەی دیکە یان رۆژنامەی دیکە وەردەگرن، ئاماژەی پێدەکەن. رۆژنامەی داگینس نیهێتەری سویدی، زمانی توند بەکار ناهێنن و هەوڵدەدەن نووسینەکانیان ببێتە جێگای مشتومڕ، لەناو خوێنەران دەنگ بداتەوە و بۆماوەیەکی زۆر لە زەینی خوێنەرانیان بمینێتەوە. لێرە ڕاستکردنەوەی هەڵە بۆ رۆژنامەنووسی کوالیتی زۆر گرنگە، دەبی بەزمانێکی ڕەوان ڕاستکردنەوەکە بنووسرێ، زۆر بەوردیش  کار لەسەر وێنە و ناو دەکەن.

بەلای رۆژنامەی Svenska Dagbladet، ژمارەی یەکی لە 18ی دێسێمبەری 1884 لە ستۆکهۆڵم دەرچووە، رۆژنامەنووسی کوالیتی دەکاتە: ئەگەر هەواڵ و زانیاری لە چەند کەنالی دیکەی ڕاگەیاندنیش بڵاوکراوبنەوە، بەڵام ئەگەر ناوەڕۆکی هەواڵەکە لە کوالیتی دووربی، باشە بڵاونەکرێتەوە، چونکە هەواڵەکە باشتر نابی.

کوالیتی پەیوەندی بە کۆمەڵێک شتەوە هەیە لەوانە: تایبەتمەندی زانیاری، کە دەبی بە چاوی ڕەخنە سەیری سەرچاوەی زانیاری بکرێ و بزاندرێ رۆژنامەنووس چۆن ئەو مەتریاله‌ی دەستکەوتووە، چۆن سەرچاوەی زانیاری دەپارێزی، لەکاتی وەرگرتنی ئینتەرڤیو، رۆژنامەنووس دەبی بەجوانی ئامانج لە وەرگرتنی ئینتەرڤیو بۆ کەسەکە ڕوون بکاتەوە و بۆی باس بکا، کە چۆن پرسیارەکانی ئاراستە دەکا، هەروەها رۆژنامەنووس دەبی ڕێز لە قارەمانی ئینتەرڤیو بگری و قەتیش نابی ناوەڕۆک تەزویر بکات و وێنەی خراپ یان ناشایستە لەگەڵ مەتریالەکە بڵاوبکاتەوە. رۆژنامەنووسی جوان، قەت نابی لە کەسی دەرەوەی دەستەی نووسەران فەرمان وەربگریت و دەست بە نووسین بکا، بەرادان گوتار بنووسی و بەرتیل لە شێوەی سەفەری بەخۆڕا یان دیاری دیکە وەربگری.

نووسینی گوتاری کوالیتی لەلایەن رۆژنامەنووسی باش دەنووسرێ و رۆژنامەنووسی باشیش بەردەوام فاکت و رایخۆی بە روونی پیشان دەدا. هەر بۆ نموونە: مەتریالە باشەکانی ناو رۆژنامەی Le Monde ی فەرەنسی، لەلایەن مامۆستا و قوتابییانی زانکۆ وەک سەرچاوەی زۆر گرنگ و باوەڕپێکراو سەیر دەکرێن.

پێشتر رۆژنامەی جددی و کوالیتی بەرز زیاتر بە قەبارەی А2 چاپدەکرا، بەڵام لە نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو، ئەم تێڕوانینانە گۆڕدرا و ئەوانیش بە تابلۆید دەردەچن.

یەکەم رۆژنامەی کوالیتی لە جیهان بەناوی The Times لە ساڵی 1785 لە لەندەن دەرچوو. ئەمڕۆ ئەم رۆژنامەیە لەلایەن دەستەخوشکی The Sunday Times دەردەچی و سەر بە کۆمپانیای  (Rupert Murdoch)ه‌.

لە کۆتایی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو ڕاپرسیێک لەژێر ناوی: (باشترین رۆژنامەی سەدەی بیست) ئەنجامدرا و تەنیا ڕای کەسانی شارەزا و پسپۆر لە 50 وڵاتی جیهان وەرگیرا. پێنج لەوانەی زۆرترین دەنگیان هێنا:

1- Financial Times

2- The New York Times

3- Frankfurter Allgemeine Zeitung

4- The Wall Street Journal

5- The Daily Telegraph

رۆژنامەنووسی کوالیتی پەیوەندی بە ئێتیکی ڕاگەیاندنەوە هەیە، پەیوەندی بە سەردێری نەرم و داڕشتنی جوان و وێنەی گونجاو و دیزاينی باش و بە کاغەز و چاپی جوانەوە هەیە. هیچ رۆژنامەیەک ناتوانی بچێتە خانەی رۆژنامەنووسی کوالیتی ئەگەر لە نووسینەکان، هەڵەی زمانەوانی، ڕێزمان یان خاڵبەندی هەبی، وێنەی خراپ دابندرێ و زانیارییەکان کۆنترۆڵ نەکرێن، بەشێک لە نووسینەکانی بەڕادان بنووسرێن و تەشهیری تێدابی.





ئەم هەواڵە 3076جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
یەکەم جارە ماسی لەم شێوەیە ببیندرێت
خۆی فڕێدەداتە بەردەم بارھەڵگرێک، بزانە چی لێدێت
پێکدادانی دوو فرۆکە
بوونەوەرێکی نامۆ لە فلپین دەردەکەوێت
لە پەخشی راستەوخۆی گێچەڵی سێکسی پێدەکرێت
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad