English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
قەیرانی‮ ‬عەفرین و سوریا لە نێوان‮ ‬یاسای‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬و سیاسەتدا
2018-04-10 [12:35 PM]

نووسینی: جەواد مستەفا ستوپەیی


ئامانجی‮ ‬سەرەكی‮ ‬لە دامەزراندنی‮ ‬رێكخراوی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان لە ساڵی‮ ‬1945 ‮ ‬بۆ چارەسەر كردنی‮ ‬كێشە نێودەوڵەتیەكان بە رێگای‮ ‬ئاشتیانەبوو‮. ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان پێكدێت لە شەش دەزگای‮ ‬سەرەكی‮: 1-كۆمەڵەی‮ ‬گشتی‮. ‬2‮-‬ ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش‮. ‬و‮.. ‬
ئێستا ئەوەی‮ ‬مەبەستمانە باس لە ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش دەكەین ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش لە گرنگترین دەزگاكانی‮ ‬نەتەوەیەكگرتووەكانە،‮ ‬پێكدێت لە‮ ‬15 ئەندام بەم شێوە‮: (‬وڵاتانی‮ ‬ئاسیا و ئەفریقیا‮ ‬5 ئەندام،‮ ‬ئەمریكای‮ ‬لاتین‮ ‬2 ‮ ‬ئەندام،‮ ‬ناوەراست و روژئاوای‮ ‬ئەوروپا‮ ‬2 ‮ ‬ئەندام،‮ ‬روژهەلاتی‮ ‬ئەوروپا‮ ‬1 ئەندام،‮ + ‬5 ئەندامی‮ ‬وڵاتە هەمیشەییەكان‮)‬،‮ ‬ئەركی‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش چارەسەر كردنی‮ ‬كێشە نێودەوڵەتییەكانە بە رێگای‮ ‬ئاشتیانە‮. ‬بەڵام هەر كێشەیەكی‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬ئەگەر بە رێكخراوە هەرێمیەكان بە ئاشتیانە چارەسەر نەكرێت دواتر دەدرێتە ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش،‮ ‬چونكە لە پرۆگرامی‮ ‬هەر رێكخراوێكی‮ ‬هەرێمیدا هەیە كە باس لە چارەسەر كردنی‮ ‬كێشە نێودەوڵەتیەكانی‮ ‬وڵاتانی‮ ‬ئەندام لەم رێكخراوەدا دەكات،‮ ‬بۆنمونە مادەی‮ ‬پێنجی‮ ‬پروگرامی‮ ‬كومكاری‮ ‬عەرەبی‮ ‬باس لە چارەسەر كردنی‮ ‬كێشە نێودەوڵەتیەكانی‮ ‬ئەندام لەم رێكخراوەدا دەكات‮. ‬
بەڵام سەبارەت بە كێشەی‮ ‬عەفرین كە وڵاتی‮ ‬توركیا لەشكركێشی‮ ‬كردووتە سەر خاكی‮ ‬وڵاتێكیتری‮ ‬جیران و شەر لەم وڵاتەدا ئەجام دەدات‮ ‬و تەنانەت دەڤەر و پانتاییەكی‮ ‬داگیر كردووە،‮ ‬ئەمەش پێشێلكردنی‮ ‬راستەو خۆی‮ ‬یاسا نێودەوڵەتیەكانە،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬لە بواری‮ ‬جەنگدا‮. ‬بۆیە لێرەدا دەست تێوەردانی‮ ‬زۆری‮ ‬هەرێمی‮ ‬و نێودەوڵەتی‮ ‬لە وڵاتی‮ ‬سوریادا هەیە،‮ ‬دەتوانین بڵێین تا رادەیەك سوریا دەسەڵاتی‮ ‬بەسەر سەروەری‮ ‬وڵاتەكەی‮ ‬خویدا نەماوە سەروەری‮ ‬ئەم وڵاتە كەوتووتە دەست وڵاتانی‮ ‬وەك روسیا و ئەمریكا و ئێران و توركیا و تاماوەیەك پێش لە دەست داعش و‮ ....‬هتد‮. ‬هەموو ئەم وڵاتانە هەریەكەیان بە ئارەزووی‮ ‬خۆی‮ ‬دەست تێوەردان لەم سوریادا ئەنجام دەدن،‮ ‬بەتایبەتی‮ ‬روسیا كە‮ ‬دەسەڵاتی‮ ‬ئاسمانەكەیشی‮ ‬بەدەستەوەیە‮. ‬
بەڵام ئەوەی‮ ‬لێرەدا گرنگە باسی‮ ‬بكەین هێرشی‮ ‬توركیا بو سەر بەشێك لە خاكی‮ ‬ئەم وڵاتە بو سەر هێزێكی‮ ‬شەركەری‮ ‬كورد،‮ ‬واتە‮ (‬پەیەدە‮) ‬لە كاتێكدا‮ (‬پەیەدە‮) ‬خۆی‮ ‬بە دوست و هاوپەیمانی‮ ‬روسیا دەزانی،‮ ‬بەڵام لە ئەنجامدا روسیا پشتی‮ ‬تێكرد و گلوپی‮ ‬سەوزی‮ ‬بو توركیا پێكرد كە سوپای‮ ‬توركیا هێرشێكی‮ ‬فراوانی‮ ‬زەمینی‮ ‬و ئاسمانی‮ ‬بە چەكی‮ ‬قورس بكاتە سەر شاری‮ ‬عەفرین و داگیری‮ ‬بكات‮. ‬لەلایەكیترەوە بەریتانیا كە وڵاتێكی‮ ‬تری‮ ‬زلهێز و ئەندامی‮ ‬هەمیشەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانە و دەست رویشتووە لە ناوچەكەدا پشتگیری‮ ‬خۆی‮ ‬بو هێرشەكانی‮ ‬توركیا بو سەر عەفرین دەربری‮ ‬و گوتی‮ "‬توركیا مافی‮ ‬خۆیەتی‮ ‬بەرگری‮ ‬لە ئاسایشی‮ ‬وڵاتەكەی‮ ‬خوی‮ ‬بكات‮"‬،‮ ‬هەروەها ئەمریكاش بە هەمان شێوە خۆی‮ ‬بێ لایەن پیشاندا لەم دەست تێوەردانە نێودەوڵەتیەدا‮. ‬بەگشتی‮ ‬ئەمە پێشێلكاریەكی‮ ‬راستەوخۆی‮ ‬یاسا نێودەوڵەتیەكانە كە توركیا هێرش بكاتە سەر ئەم وڵاتە بەبێ رەزامەندی‮ ‬سوریا‮. ‬كە ئەمە پێچەوانەی‮ ‬بەڵێننامەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانە و هەروەها پێچەوانەی‮ ‬بەڵێننامەی‮ ‬رێكخراوی‮ ‬لێبوردنی‮ ‬نێودەوڵەتیە‮.‬
‮ ‬لە رووی‮ ‬یاسای‮ ‬گشتی‮ ‬نێودەوڵەتیەوە وڵاتی‮ ‬سوریا بۆی‮ ‬هەیە داوا لە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بكات تا رێ لە بەردەوامی‮ ‬توركیا بگرێت لەم شەرە دوژمنكارییەدا بو سەر باكوری‮ ‬سوریا و رادەستكردنەوەی‮ ‬شاری‮ ‬عەفرین بە سوریا كە بەشێكی‮ ‬خاكەكەیەتی‮. ‬بۆیە لێرەدا ئەگەر ئەم كێشەیە كاریگەرییەكی‮ ‬ناراستەو خوی‮ ‬هەبێت بۆ سەر ئاسایشی‮ ‬نێودەوڵەتی،‮ ‬ئەوا نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بۆیان هەیە توركیا و‮ (‬پەیەدە‮) ‬بخاتە ژێر بەندی‮ ‬شەشەمی‮ ‬بەڵیننامەكەیان،‮ ‬كە ئەم بەندە پێكدێت لە مادەی‮ ‬33-38‬ی‮ ‬بەڵێننامەی‮ ‬نەتەوەیەكگرتووەكان‮. ‬كەواتە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بۆی‮ ‬هەیە‮ (‬توصیە‮) ‬بداتە توركیا‮ ‬بۆ ئەوەی‮ ‬هێرشەكانی‮ ‬بو سەر باكوری‮ ‬سوری‮ ‬راگرێت و شاری‮ ‬عەفرین رادەست بكاتەوە و سوریا بەجێ بێڵێت واتە كێشەكە بە ئاشتیانە چارەسەر بكرێت‮. ‬
هەروەها لە مادەی‮ ‬33ی‮ ‬بەڵیننامەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكاندا هاتووە دەڵێت دەبێت كێشە نێودەوڵەتیەكان بە‮ ‬یەكێك لەم رێگایانەی‮ ‬خوارەوە چارەسەر بكرێت‮:(‬دانوستانی‮ ‬راستەوخۆ،‮ ‬لێكولینەوە،‮ ‬ناوبژیوانیكردن،‮ ‬رەزامەندبوون،‮ ‬یەكلایكردنەوەی‮ ‬دادگایی،‮ ‬پەنابردن بو رێكخراوە نێودەوڵەتیەكان‮)‬،‮ ‬هەروەها ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش سەر پشكە بۆ دیاریكردنی‮ ‬یەكێك لەم رێگایانە كە كام رێگا گونجاوە بو چارەسەر كردنی‮ ‬ئەم كێشەیە‮. ‬هەروەها بەپێی‮ ‬مادەی‮ ‬34ی‮ ‬بەڵێننامەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان،‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش بۆی‮ ‬هەیە پشكنین بۆ هەر كێشەیەك بكات كە دەبێتە هۆی‮ ‬ئاڵۆز كردنی‮ ‬ئاسایشی‮ ‬وڵاتان‮ ‬یاخود ببێتە هۆی‮ ‬سەرهەڵدانی‮ ‬كێشەیەكی‮ ‬نێودەوڵەتی‮.‬
‮ ‬بەڵام ئەگەر هەوڵەكان بێ سوود بوو ئەم كێشەیەش كاریكەری‮ ‬راستەوخوی‮ ‬هەبێت بو سەر ئاسایشی‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش مافی‮ ‬خۆیەتی‮ ‬توركیا بخاتە ژێر بەندی‮ ‬حەوتەمی‮ ‬بەڵێن نامەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان كە ئەم بەندە لە مادەی‮ ‬39-51‮‬ پێكدێت بەپێی‮ ‬ئەم بەندە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بۆی‮ ‬هەیە توركیا بە هێز لەم وڵاتە دەر بكات‮. ‬لەو كاتەی‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش بێ ئومێد بوو كە وڵاتی‮ ‬دوژمنكار بەبێ بەكارهێنانی‮ ‬هێز دەرناچێت لەوكات ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش بریار دەدات كە ئەم ولاتە بیخاتە ژێر بەندی‮ ‬حەفتەمی‮ ‬بەڵیننامەی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانەوە،‮ ‬لەوكات ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش هاوپەیمانییەك لەم وڵاتانە دروست دەكات كە هێزی‮ ‬چەكداریان هەیە و ئەندامی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانن،‮ ‬دواتر ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش هەموو رێكارە كردەییەكان دەگرێتەبەر بو دەركردنی‮ ‬هێزی‮ ‬دوژمنكارانە،‮ ‬بونمونە لە مادەی‮ ‬46ی‮ ‬بەڵێننامەی‮ ‬نەتەوەیەكگرتووەكاندا دەڵێت‮: (‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش پلانی‮ ‬پێویست دادەنێت بو بەكار هێنانی‮ ‬هێزی‮ ‬چەكداری‮ ‬بە هاوكاری‮ ‬لێژنەی‮ ‬ئەركانی‮ ‬جەنگ‮). ‬هەروەها هەموو مادەكانی‮ ‬تری‮ ‬ئەم بەندە تایبەتن بە چونیەتی‮ ‬لادانی‮ ‬دوژمنكاریەكە لەسەر وڵاتی‮ ‬ستەملێكراو‮. ‬
نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان مافی‮ ‬ئەوەی‮ ‬هەیە دەست بخاتە ناو كاروباری‮ ‬هەر وڵاتێك بو چارەسەر كردنی‮ ‬كێشەیەكی‮ ‬دیاریكراو كە كار دەكاتە سەر ئاسایشی‮ ‬نێودەوڵەتی،‮ ‬بەڵام بە‮ ‬یەكێك لەم رێگایانەی‮ ‬خوارەوە‮: ‬
لە سەر داوای‮ ‬ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش بەپێی‮ ‬مادەی‮ ‬34ی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان،‮ ‬هەروەك لە سەرەوە باسمانكرد‮.‬
لەسەر داوای‮ ‬یەكێك لە ئەندامانی‮ ‬نەتەوەیەكگرتووەكان بە پێی‮ ‬مادەی‮ ‬35 ‮ ‬كە دەڵێت‮: "(‬أ‮- ‬هەر ئەندامێكی‮ ‬نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بۆی‮ ‬هەیە ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش‮ ‬یان كومەڵەی‮ ‬گشتی‮ ‬ئاگادار بكاتەوە لە هەر ناكوكیەك‮ ‬یان هەڵوێستێك لەم بابەتەی‮ ‬كە لە مادەی‮ ‬34دا هاتووە‮. ‬ب‮- ‬هەر وڵاتێك كە ئەندام نەبێت لە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكان بویان هەیە كە كومەڵەی‮ ‬گشتی‮ ‬یان ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش ئاگادار بكەنەوە كە ئەم وڵاتە لایەنە لێی،‮ ‬ئەگەر پێشەكی‮ ‬پەیرەوی‮ ‬ناوخوی‮ ‬بەڵێننامە رێ پێ بدات كە بە رێگەی‮ ‬ئاشتیانە چارەسەر بكرێت‮. ‬ج‮- ....)‬
لەسەر داوای‮ ‬رێكخەری‮ ‬گشتی‮ ‬نەتەوەیەكگرتووەكان بەپێی‮ ‬مادەی‮ ‬99 ‮ ‬كە دەڵێت‮: "(‬ئەمینداری‮ ‬گشتی‮ ‬بۆی‮ ‬هەیە ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش ئاگادار بكاتەوە لە هەر كێشەیەك كە وا بزانێت ئەم كێشەیە مەترسیە بو سەر ئاشتی‮ ‬و ئاسایشی‮ ‬نێودەوڵەتی‮)".‬
ئەم رێكارانەی‮ ‬باسمان كرد لە رووی‮ ‬یاسای‮ ‬گشتی‮ ‬نێودەوڵەتییەوە بوو،‮ ‬كە بەرپرسیاریەتی‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬دروست دەكات‮. ‬بۆیە پێویستە ئەنجومەنی‮ ‬ئاسایش ئەم هەنگاوانە بنێت،‮ ‬بەڵام لەبەر هوكاری‮ ‬سیاسی‮ ‬هەرسێ وڵاتی‮ ‬روسیا و ئەمریكا و بەریتانیا وڵاتی‮ ‬زلهێز و ئەندامی‮ ‬هەمیشەین لە نەتەوە‮ ‬یەكگرتووەكانداو دەست تێوەردانی‮ ‬راستەوخۆیان لە وڵاتی‮ ‬سوریادا هەیە و باڵادەستن لەم ولاتەدا،‮ ‬بۆیە لەبەر بەرژەوەندیە سیاسیەكانیان گوێ بە‮ ‬یاسا نێودەوڵەتیەكان نادەن و هەموو ئەم هەنگاوانەی‮ ‬لە بیر خۆیان بردیتەوە‮ ‬،‮ ‬كەواتە لەم گەمە نێودەوڵەتیەدا چەندەها‮ ‬یاسای‮ ‬نێودەوڵەتی‮ ‬و‮ ‬یاساكانی‮ ‬مافی‮ ‬مرۆڤی‮ ‬لەم وڵاتەدا پێشێل‮ ‬كراون‮.‬





ئەم هەواڵە 4798جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
فرۆکەوانێک بەم شێوەیە رێز لە مامۆستاکەی دەگرێت
کچێک بە موعجیزە رزگاری دەبێت
لە عێراق بەم شێوەیە ئاوی باران لادەدەن ، بە دڵنیایی دوو جار سەیری دەکەیەوە
چەند دیمەنێک لە لافاوەکە فەرەنسا
ڤیدیۆیی .. شەقامی خۆت و چانسی خۆت
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad