English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
چاوپێکەوتن لەگەڵ(مادلین ئۆلبرایت)‏
2018-07-22 [05:51 AM]

سازدانی: کریستۆف شویەرمان، وەرگێڕانی: ساسان عەونی


‏"ئەو گەشبینەم زۆر دڵەراوکێم هەیە"‏
وەزیرى دەرەوەى پێشووترى ئەمریکا (مادلین ئۆلبرایت) لە گریمانەى دیارکەوتنەوەى فاشیزمێکى نوێ لە جیهاندا هەست بە دڵەڕاوکێ ‏دەکات. بەڵام تا ئێستاش دڵنیایە لە بەهێزى دیموکراسی لیبرالى و دامەزراوەکانى.‏

ئەم بابەتە بەزمانی ئەڵمانی لە چاپی ژمارە (٢٨)ی رۆژی ٧/٧/٢٠١٨ (دێرشبیگل)ی ئەڵمانی بڵاوکراوەتەوە و لە رۆژی ١١/٧/٢٠١٨ لە ‏چاپی ئینگلیزی (شبیگل ئۆنلاین) بڵاوکراوەتەوە‎.‎

گوتی ماوەیێکی درێژە لەکارکردن وەستاوم. ئەو لە تەمەنی ٨١ ساڵیدا دەتوانێت تەماشای رابردویێکی پیشەییانەی سەرکەوتوو لە بواری ‏دیپلۆماسی و چەندین کتێبی چاپکراو و کۆمپانیایەکی گەشە کردووی راوێژکاری بکات. ‏
بەڵام (مادلین ئۆلبرایت) لەو جۆرە کەسانە نییە لە خانەنشین بوون وون ببێت. ئەو تا ئێستاش خانمە گەورەکەی سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکایە، ‏ئەو کارەی کە وەک نوێنەری ئەمریکا لە نەتەوە یەکگرتوەکان دەستی پێکرد و دواتریش لە سەردەمی سەرۆک  (بیل کلینتۆن) دا بووە وەزیری ‏دەرەوە.‏
ئۆلبرایت لە سەردەمی کارکردنیدا گرنگی بە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست و پێشکەوتنی روسیای دوای داڕمانی یەکێی سۆڤیەت و بەرنامەی ئەتۆمی ‏کۆریای باکور دەدا، ئەو بابەتانەی کە تا ئێستاش ھەروا گرنگ ماون.‏
تا ئەمڕۆ چاودێرێکی بە سەلیقەی رووداوەکانی جیھانە و دیدگایێکی سەرتاپاگیری پەرەسەندنەکان و ئاراستەکانی ھەیە. ئەو بابەتە ھەرە ‏گرنگەی کە لە ئێستادا ئۆلبرایت پێیەوە سەرقاڵە (دۆناڵد ترمپ)ی سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتوەکانی ئەمریکایە، کە زیانێکی گەورەی لە ‏پەیوەندیەکانی نێوان ئەتڵەسی داوە و سیستەمی سیاسی رۆژئاوای کردۆتە ئامانج، ئەو سیستەمە سیاسیەی کە ئۆلبرایت ھاوکاری ‏دروستکردنی بووە.‏
لە ناوەڕاستی تەمووزدا، ئۆلبرایت، دوا کتێبی بە زمانی ئەڵمانی چاپکرا کە ناونیشانەکەی (فاشیزم، ئاگادار کردنەوەیەک)یە.‏
لە نوسینگەی خۆی لە واشنتۆنی پایتەخت پێشوازی لە میوانان دەکات. لە گۆشەیەکی ئۆفیسەکەی بوکەڵەیەکی یاری ھەیە کە پڕ لە ‏شۆکۆلاتەیە و دیاری قوتابیەکانێتی لە زانکۆی جۆرج تاون.‏
ئۆلبرایت پەنجە بۆ وێنەیەکی چوارچێوەکراوی سەر دیوارەکەی بەردەمی درێژ دەکات کە لە لیستی ئەو ناوانە وەرگیراوە کە لەسەر (ئێس ئێس ‏ئەمریکا) سەفەریان کردووە. (ئێس ئێس ئەمریکا) ناوی ئەو کەشتیە بوو کە ئۆلبرایت لە دوای جەنگی جیھانی دووەم لە ئەوروپاوە بۆ ‏ئەمریکا سەفەری پێ کرد.‏
ئۆلبرایت: دەتوانی لێرە ناوم ببینی (ماری کۆربیلۆڤا) تەمەن ١١ ساڵ، کۆربیلۆڤا ناوی پێش شووکردنم بوو، لە رۆژی ١١ی نۆڤەمبەری ‏‏١٩٤٨ لەسەر پشتی (ئێس ئێس ئەمریکا) لەگەڵ ھەر سێ خوشک و دایک و باوکم ھاتین بۆ ئەمریکا. لە تەنیشت وێنەی سەرنشینانی ‏کەشتیەکە کە ناوی منی تێدایە، دەتوانی ئەو دەسەڵات پێدانەم ببینی کە سەرۆکی پێشوتری ئەمریکا (بیل کلینتۆن) پێی بەخشیبووم، ‏لەگەڵ میدالیای ئازادی کە سەرۆکی پێشوو (باراک ئۆباما) پێشکەشی کردووم، ئەمەیە چیرۆکی ژیانم.‏
دێرشبیگل: تۆ لە (پراگ) لە دایک بوویت، لەکاتی جەنگی جیھانی دووەم لە دەستی نازیەکان بەرەو (لەندەن) ھەڵھاتیت، دواتر لە دەستی ‏کۆمۆنیستەکان بەرەو ئەمریکا ھەڵھاتیت. ئەم تاقیکردنەوانە چۆن کاریگەری لەسەر ژیانی داھاتووت دانا؟ چۆن تۆیان دروست کرد؟
ئۆلبرایت: من جیاوازیەکە لەو کاروبارە جیھانیانە دەبینم کە ویلایەتە یەکگرتووەکان بەشداریان تێدا دەکات یان کاتێ بەشداریان تێدا ‏ناکات. کۆنگرەی (میونشن) لە ساڵی ١٩٣٨ ئەڵقەی یەکلاکەرەوە بوو، رێککەوتنێک بوو لە نێوان فەرەنسا و بەریتانیەکان لەگەڵ ئەڵمان و ‏ئیتاڵیەکان بەبێ چیکۆسلۆڤاکیا و بەبێ ویلایەتە یەکگرتووەکان، ئەم رێککەوتنە دەسەڵاتی بە (ھیتلەر) دا کە بەشێک لە چیکۆسلۆڤاکیا ‏ببات. بەڵام کاتێ ئەمریکا ھاتە ناو، ئەوە گۆڕانکاریەکانی دروست کرد. لە دوای ساڵی ١٩٤٥و لە ئەنجامی ئەو رێککەوتنانەی کە لەکاتی ‏شەڕ کرابوون، ئەوروپا بۆ دوو کەرت دابەش کرا و ئەو وڵاتەی کە لێَی لە دایک ببووم بۆ ماوەی ٤٠ ساڵ کەوتە پشت پەردەی ئاسنینەوە. بۆیە ‏لە حاڵەتی مندا دەتوانم بڵێم لەو کاتانەی ویلایەتە یەکگرتوەکان نایێتە ناو کێشەکان شتی خراپ روو دەدات. بۆیە دەبێت ویلایەتە ‏یەکگرتووەکان بەردەوام بەشێک بێت.‏
دێرشبیگل: کە ئەمڕۆ تاماشای حاڵی رۆژئاوا دەکەیت، ئایا گەشبینی یا رەشبین؟
ئۆلبرایت: ئەو گەشبینەم زۆر دڵەراوکێم ھەیە.‏
دێرشبیگل: لە کتێبەکەت نیگەرانی گەڕانەوەی کەشی نێو دەوڵەتیت باس کردووە بۆ ھەمان کەشی کە ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٣٠ بەربڵاو بوو، ‏لەوە مەبەستتان چییە؟
ئۆلبرایت: کاتێ ئەم کتێبەم نووسی، بڕیارم دا شتێک بکەم مێژوویی بێت نەوەک سۆزداری. لە نێوان ئەوسا و ئێستادا لایەنی لێکچووی ‏سەرنج راکێش ھەیە کە پەیوەندی بە دابەش بوونەکانی ناو کۆمەڵگا ھەیە، لە لایەنی ئابووریەوە ھەستکردن بە بونی براوە و دۆڕاو ھەیە، ‏ھەندێ سیاسەتکاریش سوود لەو دابەشبوونانە وەردەگرن، لە جیاتی ئەوەی لە خاڵی ھاوبەش بگەڕێن، ھەموو توانایان دەخەنە کار بۆ ‏زیادکردنی دابەشکاریەکان. من بڕوام بە نیشتیمان پەروەری ھەیە، بەڵام لە نەتەوەپەرستی نیگەرانم. ھەموومان لە ھەندێ بواردا سوودی ‏زۆرمان لە جیھانگیری وەرگرتووە، بەڵام ئەویش وەک شیرێکی دوو تیخە، چونکە خەڵک ھەست بە لەدەست دانی ناسنامە و ئینتیما دەکەن.‏
دێرشبیگل: ناونیشانی کتێبەکەت (فاشیزم، ئاگادارکردنەوەیەک)ە، ئایا ئەمە ھەندێ جێی نیگەرانی نییە ؟ ئایا بە ڕاستی مەترسی ‏گەڕانەوە بۆ فاشیەت ھەیە؟
ئۆلبرایت: گریمانەی وا ھەیە کە جێی دڵەڕاوکێ بێت. بەڵام بەدیاریکراوی ئەوەم روونکردۆتەوە من وا بیر ناکەمەوە کە سەرۆک دۆنالد ترەمپ ‏کەسێکی فاشیستە، ئەو کەسێکە رێز لە دامەزراوە دیموکراتیەکانی وەک میدیای ئازاد ناگرێت و بە ناوی (دوژمنانی گەل) ناو زەندیان ‏دەکات. لە کۆتایی کتێبەکەمدا دەڵێم" ئەگەر خەڵک وا بیر دەکەنەوە من ھەست بە دڵەراوکێ دەکەم، ئەوە لەبەر ئەو کاتانەیە کە ئێستا ‏تێیدا دەژین".‏
دێرشبیگل:  زۆربەی ئەمریکیەکان ئەو بڕوایەیان ھەیە کە دۆناڵد ترمپ کارێکی باش ناکات. تەنھا یەک لەسەر سێی دەنگدەران ھێزی ‏دەنگدەرانی ئەون. ئایا ھەڵسەنگاندنی زیاد لە پێویستت بۆ ھێزی  پۆپۆلیستەکان نەکردووە؟
ئۆلبرایت: باشترە ھەڵسەنگاندنی زیاد لە پێویست بکەیت نەک گریمانەی ئەوەی ھەموو شت باشە و لە راستیشدا باش نەبێت. راستی ئەوەیە ‏رێژەی ئەوانەی رەزامەندن لە ترەمپ روو لە زیاد بوونن نەوەک کەمبوونەوە. سیاسەتکارە کۆمارییەکان دەترسن بەرامبەری بوەستنەوە. ھەفتە ‏لەدوای ھەفتە سروشتی گفتوگۆی سیاسی دەگۆڕێت، دەبێت بە بایەخەوە ئاگاداری ئەو بابەتەبین، بڕوام وایە باشترین نموونە ھێنانەوە لە ‏کتێبەکە ئەوەیە کە مۆسۆلینی دەڵێت: (ئەگەر ھەر جارەی تەنھا یەک پەڕەمووچ لە مریشک بکەیەتەوە کەس ھەستی پێ ناکات).‏
دێرشبیگل: ئایا پێت وایە کە دیموکراسی وەک ئایدیایەکی مەزن خەریکە بچووک دەبێتەوە؟
ئۆلبریت: نەخێر. راستە ئێستا ھەندێ لە نیشانەکانی فاشستی دەبینم بەڵام مەرج نیە ھەمان ئەو فاشستیە بێت کە لە سەدەی بیستەم ‏شایەدحاڵی بووین. رایخی سێیەم سەر لەنوێ دیار ناکەوێتەوە. ڕیشەی دیموکراسی دەگەڕێتەوە بۆ گریکە کۆنەکان و بە درێژایی مێژووش رێگای ‏جۆراوجۆر بۆ جێبەجێ کردنی دیموکراسی ھەبوون، لە کۆتاییدا دیموکراتی لیبرالی بردیەوە و بڵاوبووەوە. لێک تێگەیشتن و چارەسەریی ‏ناوەڕاست، ووشەیێکی باشە و توخمی سەرەکی دیموکراسیە. بەڵام ھەندێ لەو سەرکردانە ھەن کار لەسەر کەڵەکەبوونی دابەشکاریەکانی ناو ‏کۆمەڵگا دەکەن بۆ بەرژەوەندی تایبەتیان. بەم رەفتارانەیان ئەو رێگایە دەڕمێنن کە بۆ دۆزینەوەی دیدگای ھاوبەش پێویستن.‏
دیڕشبیگل: بۆچی زۆری خەڵک بڕوایان بە حکومەتە ھەڵبژێردراوەکانیان نیە؟
ئۆلبرایت: ھەمیشە ئەو ئەرگیومێنتە ھەیە کە ئایا چی لەپێشەوە دێت، پێشکەوتنی سیاسی یاخود گەشەکردنی ئابووری. چونکە خەڵک ‏دەیانەوێت دەنگ بە نوێنەرانیان بدەن و دەشیانەوێت نان بخۆن، پوختەی قسە ئەوەیە کە دیموکراسی پێویستە جێبەجێ ببێت. ئەو ھەستەش ‏ھەیە لە ھەندێ شوێن دیموکراسی نەیتوانیوە بەشێوەیێکی کاریگەر ئەو دابەشبوونە گەورەیەی نێوان ھەژاران و دەوڵەمەندان چارەسەر بکات. ‏ھاوڵاتیان کاریان دەوێت، سیستەمی تەندروستی کارکردن و خوێندنیان دەوێت. پێدەچێ پۆپۆلیستەکان چارەسەری ئاسان بۆ ئەم پرسانە ‏پێشکەش بکەن و دەڵێن " وەڵامی ئاسانمان پێیە" ئەمەش ئەوەیە کە ئێستا ھەموومان دەیبینین.‏
دێرشبیگل: حزبی ئێوە، حزبی دیموکرات ھەوڵ دەدات کار لەگەڵ سیاسەتکاری وەک دوناڵد ترەمپ بکات ئەوە بۆچی؟
ئۆلبرایت: وای دەبینم ئەو پەیمانە کۆمەڵایەتیەی کە دەبوو پارێزگاری لە کۆمەڵگامان بکات شکاوە. ھاوڵاتیان واز لە بەشێکی مافە تاکە ‏کەسیەکانیان دەھێنن لە پێناو ئەوەی دەوڵەت پارێزگاریان لێبکات و خزمەتگوزاریان بۆ دابین بکات. ئەوەی بەدرێژایی ئەو ساڵانە روویداوە ‏ئەوەیە کە ھەردوولا لەو گرێبەستەی لە نێوانیانە بە ڕۆلێ خۆیان ھەڵنەستاون. دەوڵەت ھاوڵاتیانی پشتگوێ خستووە و ھاوڵاتیانیش باج نادەن ‏و حەز دەکەن پۆپۆلیستەکان سەرنجیان رابکێشن. بڕوام وایە دەبێ بزانین ئەو گرێبەستە کۆمەڵایەتیە بگێڕینەوە بۆ جۆرێک لە گرێبەستی ‏راستەقینە کە ھەردوو لایەن بزانن چیان لە ئەستۆیە و دەبێ چی بکەن.‏
دێرشبیگل: وەک وەزیری دەرەوەی ئیدارەی کلینتۆن، لە نزیکەوە سیستەمێکی فاشیستت بینی کاتێ لە ساڵی ٢٠٠٠ چووی بۆ کۆریای ‏باکور و باوکی (کیم چۆنگ ئون)ت بینی و بۆ ماوەی ١٢ کاتژمێر گفتوگۆتان کرد. لە پیۆنگ یانگ چ فێربوویت؟
ئۆلبرایت: باشە، لە پێش ھەموو شتێک بە ئاشکرایی دەلێم  ئێَمە زۆرمان لەبارەی ئەو رژێمە نەدەزانی. من بەردەوام دووبارەم کردۆتەوە کە ‏بنەماڵەی (کیم) یەکێکن لە فاشیستەکان. توانیبوویان ئەو چیرۆکە بە شێوەیێکی باش پەرە پێبدەن کە ئەوان بەردەوام لەلایەن ھەمووانەوە ‏لە جیھان ھێرشیان دەکرێتە سەر، ھەر لەم سۆنگەیەشەوە توانیان کە پروپاگەندە بەکاربێنن بۆ دابڕان و برسی کردنی تەواوی میللەتیان و لە ‏ھەمان کاتدا مەزنکردنی  خۆیان. (کیم  جۆنگ ئێڵ) زیرەک بوو وە کەسایەتیەکی سەرنج راکێشی ھەبوو. چەند لایەنێکی ھەمەرەنگی تێدا ‏بوو وەک ئارەزووی بۆ بوون بە دەرھێنەری سینەما، ئەو ھەموو شتێکی لە بارەی ئەو کەسانە دەزانی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بردبووەوە.‏
دێرشبیگل: (کیم جۆنگ ئیل) دەیەویست چاوی بە سەرۆک کلینتۆن بکەوێت. بۆچی ئەمە رووی نەدا، بە پێچەوانەوەی ئەو دیدارەی ترەمپ و ‏کیم؟
ئۆلبرایت: لەو کاتەدا سەرۆک کلینتۆن زۆر بە قوڵی چووبووە ناو پرۆسەی ئاشتی رۆژھەڵاتی ناوەڕاست. لە کۆتاییدا سەرکەوتوو نەبوو، کات ‏تەواو بوو. بەڵام ئێمە بە درێژایی دوو ماوەی سەرۆکایەتی لە نێوان ١٩٩٣ تا ٢٠٠٠ مامەڵەمان لەگەڵ کۆریای باکوور دەکرد. پیۆنگ یانگ ‏ھەڕەشەی دەرچوونی لە رێکەوتننامەی قەدەغەکردنی بڵاوبوونەوەی چەکی ئەتۆمی دەکرد، دواتریش ھەر لێی دەرچوو. ئێمە دانوستانمان لەسەر ‏چوارچێوەی رێککەوتنێک دەکرد بۆ رەفتارمان لەگەڵ بەرنامەی ئەتۆمی کۆریای باکور، کەناڵی پەیوەندی کراوەمان لە ئاستی جۆراوجۆر ‏ھەبوو لەگەڵیان. سەرۆک (کلینتۆن) دەیگوت لە قۆناغێکدا سەردانی پیونگ یانگ دەکات.‏
دێرشبیگل: لەکۆبوونەوەکەی لەگەڵ سەرۆک ترەمپ، کیم جۆنگ ئۆن بەڵێنیدا کەبەرنامە ئەتۆمیەکەی رابگرێت، پێت وایە کۆریای باکور ‏جێی متمانەیە؟
ئۆلبرایت: پێویستە سیستەمێکی سەربەخۆی لێکۆڵینەوە ھەبێت، ھەرچیەک بێت. دەبێت دەست نیشانی (داماڵینی چەکی ئەتۆمی) بکەین ‏و ئەو بنەمایانە دەست نیشان بکەین کە بۆ لێکۆلێنەوە پێویستن. لەبەر ئەم ھۆیەش شێت بوونە ئەگەر سەرۆک ترەمپ رێکەوتنی ئەتۆمی ‏لەگەڵ ئێران بدڕێنێت کە پرۆسێسێکی لێکۆڵینەوەی ئەتۆمی زۆر توندی تێدایە.‏
دێرشبیگل: ھیچ دەرفەتێکی رزگاربوونی رێکەوتنی ئەتۆمی لەگەڵ ئێران دەبینی؟
ئۆلبرایت: ھیوادارم رزگاری بێت. روونم کردەوە کە لایەنگری ئەو رێکەوتنە بووم لەو کاتەوەی کە دانوستانی لەبارەوە دەکرا. ھەرچەند دەزانم ‏ناکرێت بە یەک جار مامڵە لەگەڵ ھەموو شتەکان بەیەکەوە بکەین.‏
دێرشبیگل: ھەرچەندە نەبووەتە رێگر لەبەردەم فراوانبوونی ھەژموونی ئێران لە رۆژھەڵاتی ناوەڕاست، پێت وایە ترەمپ راستە کە دەڵێت ‏ئێمەی ئەوروپی ساویلکەین لەو بابەتانەی کە پەیوەستە بە نیازەکانی ئێرانەوە؟
ئۆلبرایت: ناڵیم ساویلکەییە. ئێران چڕنوکەکانی لە زۆر ئاراستەدا چەقاندووە، ھەر لە حەماسی فەلەستین، لە حزب اللەی لوبنان، بۆ ‏یەمەن. ھەندێ ترس ھەن پاساویان ھەیە، بەڵام کیشانەوەمان لەو رێکەوتنە مامەڵەکان زەحمەتتر و ئاڵۆزتر دەکات.‏
دێرشبیگل: کێشەی نێوان ئیدارەی ترەمپ و ئەوروپا تەنھا رێککەوتنەکەی ئێران نیە. ترەمپ شەڕی ئابووری دژی یەکێتی ئەوروپا ‏بەرپاکردووە، وا قسە دەربارەی ھاوپەیمانان دەکات وەک ئەوەی دوژمن بن. پێناچێت شتێک ھەبێت توڕەییەکەی دابمرکێنێتەوە، ئایا کۆتایی ‏دیپلۆماسیەت دەبینی؟
ئۆلبرایت: نا، بڕوام وانیە، ئێمە ھەموومان دەوڵەتی دیموکراتین لەو رۆژ و ھەفتانەی دواییدا ھەندێ لە ئەندامانی ئەنجوومەنی نوێنەران و ‏ئەنجوومەنی پیران ھەنگاویان ناوە بۆ سنووردارکردنی ئەو دەسەڵاتانەی سەرۆک کە پەیوەنددارن بە ھەندێ لە سیاسەتە بازرگانیەکان. تا ئێستا ‏بنەمای پێداھاتنەوە و ھاوسەنگیمان ھەیە. ئەوەی دڵگرانم دەکات کە خەڵک بەھۆی ئەو مللانێیانە چەواشە دەکرێن و دوور دەخرێنەوە لە ‏ھەوڵی چارەسەری گرفتە بنەڕەتیەکان.‏
‏ دێرشبیگل: ترەمپ بەردەوام و بەشێوەیێکی رێکخراو ھێرش دەکاتە سەر ئەڵمانیا و حکومەتی ئەڵمانیا. لەکۆبوونەوەی حەوت وڵاتە ‏پیشەسازیەگەورەکەی جیھان لە کەنەدا، گووترا کە ستاربرستەکەی(جۆرێکە لە نوقڵ) خستە سەر مێزی مێرکل و گووتی ھەرگیز مەڵێ ‏ھیچی پێ نەداوین. چ ستراتیژێک باشە بۆ مامەڵەکردن لەگەڵ پیاوێکی وا؟
ئۆلبرایت: بە دڵنیاییەوە پەیوەندیە کەسیەکانی نێوان سەرۆک دەوڵەت و حکومەتەکان جیاوازی تێدایە، بەڵام سیاسەتی دەرەوە ناکرێت لەسەر ‏بنەمای کەسیی دابڕێژرێت. تەنانەت لەکاتی شەڕی سارددا ھەندێ کەس قسەیان لەبارەی ئەو ڕاستیە دەکرد کە گرنگە لەسەر ھەندێ ئاست ‏جۆرێک لە پەیوەندی لەگەڵ یەکێتی سۆڤیەت ھەبێت. جیھان لەبارێکی ئاڵۆزدایە، بەڵام پێم وایە ھەندێ میکانیزم ھەن یارمەتی بەھێزبوونی ‏کۆمەڵێکی ھەمەچەشنی گفتوگۆ دەدات لەسەر ئاستی تەکنیکی و دیبلۆماسیدا.‏
دێرشبیگل: بەڵام پێت وایە چ لەگەڵ سەرۆکێک دەکرێت کە بە رقەوە تەماشای دامەزراوە نێو دەوڵەتیەکانی وەک ناتۆ و رێکخراوەی بازرگانی ‏نێودەوڵەتی دەکات؟
ئۆلبرایت: زۆر کەس پێیان وایە سیاسەتی دەرەوەی ئەمریکا لە چەند بەشێک پێک دێت کە چوار ساڵە، بەڵام وانیە. ٧٠ ساڵمان لەپەیوەندی ‏باش لەگەڵ ئەوروپا ھەیە، کە ھەموو کات لەیەک ناچێت. زۆر بەرزی و نشێوی تێدابووە، ئەمەش  ئەو رێگەیەیە کە تەماشای ئیدارەی ‏ئێستای پێ بکرێت. لەژێر ئیدارەی ئەم سەرۆکە، پەیوندیەکانی نێوان ئەتڵەسی بە ماوەیێکی زەحمەت دا دەڕوات. بەڵام من وای نابینم کە ‏دەستبەرداربین. بەردەوام دەبێت‎.‎
دێرشبیگل: سەرۆک ترەمپ داوای پابەندبوون و ھاوبەشی زیاتر لە ھاوپەیمانە ئەوروپیەکانی دەکات، بەڵام لە ھەمان کاتدا ئەمەی بەرامبەر ‏‏(ڤلادیمیر پۆتین)ی سەرۆکی روسیا نیە. ئایا ناترسیت کە ناتۆ گرنگی خۆی لە ئاسایشی ئەوروپا لە دەست بدات؟
ئۆلبرایت: سەرەڕای ئەو جەدەلەی لەم دواییە ھەبوو، بەڵام ناتۆ وەک بەھێزترین و کاریگەترین دامەزراوەی ھەمەلایەنەی جیھان دەمێنێتەوە. ‏ھەر ئەندامێکی ئەم ھاوپەیمانیە رەزامەندیان لەسەر ئەوە داوە کە بەلای کەم دوو لە سەدی کۆی داھاتی گشتییان بۆ تێچووەکانی بەرگری ‏سەرف بکەن. بۆ ھاندانی بەرگریکردن لەم ستاندارە، سەرۆک ترەمپ ھەمان ئەو بابەتانە دەڵێتەوە کە سەرۆکەکانی پێشووی ئەمریکا و ‏سەرکردەکانی ناتۆ گوتویانەتەوە‎.‎‏ بابەتێکی وا سەرنج راکێشیش دەربارەی کۆبوونەوەی سەرۆکی ئەمریکا یان سەرۆکی حکومەتەکانی ئەوروپا ‏لەگەڵ سەرۆکی روسیا لە ئارادا نیە. لەگەڵ ئەمەش کارێکی وزە بەخش دەبێت ئەگەر سەرکردەکان لە ھەردوو لای ئەتڵەسی داکۆکی لەسەر ‏پابەندبونیان بە ھاوبەشیەکی پڕ ھاوکاری و بەرھەم بکەنەوە‎.‎‏ بەھێزی ھەر ھاوپەیمانیەک لە بەھێزی پەیوەندی و بڕوای نێوان ئەندامانی ئەو ‏ھاوپەیمانیەوە سەرچاوە دەگرێت‎.‎
دێرشبیگل: لەزۆر لاوە ئاسایش و سەقامگیری ئەوروپا رووبەڕووی ئاڵنگاری دەبێتەوە، لە لایەن روسیا، لە لایەن کۆچبەران، لە لایەن جەنگی ‏سوریا و زۆر شتی تر. ئایا ناتۆ چ رۆڵێکی لەم سیناریۆیە ھەیە؟
ئۆڵبرایت: بڕوامەندی ناتۆ ھەوڵ دەدات کە بەرگری لە دەوڵەتانی ئەندام بکات لە ھەڕەشەی راستەوخۆ و ناڕاستەوخۆ و نوێ و کۆن‎.‎‏ بۆیە ‏ھاوپەیمانی ناتۆ رۆڵێکی ئاشکرای لە پاراستنی ئەندامانی ھەیە لە ھەر دوژمنکاریەکی روسیا بەرامبەریان و لە خۆگرتنی ئەو ھەڕەشانەی ‏کە لە لایەن ھێرشە ئەلکترۆنیەکان و تیرۆری نێودەوڵەتیەوە بۆیان دروست دەبێت. بەڵام وەک ھاوپەیمانیەکی سەربازی، ناتۆ، بابەتە سیاسیە ‏مەدەنیەکانی وەک کۆچکردن، پێشێل ناکات کە دەبێ جێی بایەخی حکومەتە نیشتمانیەکان و یەکێتی ئەوروپا بێت‎.‎
دێرشبیگل: ئایا پێت وایە کە پەیوەندی نێوان ترەمپ و پۆتین ھەڕەشە لە سەر ئەوروپا دروست دەکات؟
ئۆلبرایت: پێشبینی دەکەم لەکاتی کۆبوونەوەی سەرانی ناتۆ لە برۆکسل (١٢ی تەمموزی ٢٠١٨ بەڕێوەچوو)، کات ھەبێت کە سەرۆک ترەمپ ‏و سەرکردەکانی ناتۆ گفتوگۆ دەربارەی ئاراستەیەکی ھەماھەنگی کراو بکەن سەبارەت بابەتە جیاوازەکانی پەیوەندیدار بە ڕوسیا. ھیوادارم ‏رەزامەند بن لەسەر بەردەامی پشتگیریان بۆ سەروەری ئۆکرانیا و دانانی کۆتاییەکی دانوستان لەسەرکراو بۆ جەنگی سوریا و رکابەریکردنی ‏دەست تێخستن لە ھەڵبژاردنە دیموکراتیەکان کە روسیا سەرپەرشتی دەکات‎.‎
دێرشبیگل: تۆ ھاوڕێی ی وەزیری پێشووی ئەڵمانیا (یوشکا فیشەر)یت، ئەو دەڵێ کە ناتوانین لەوە زیاتر ھاوپەیمانی نێو ئەتلەسی گەرەنتی ‏بکرێت. راوێژکاری ئەڵمانیا (ئەنجێلا مێرکل) دەڵێت چیتر ناتوانین ئیعتماد لەسەر ئەمریکا بکەین. ئایا ئەمانە ئاماژەنین کە پەیوەندی نێوان ‏ئەتلەسی روو لە داڕمانە؟
ئۆلبرایت: خراپترین شت لە ئێستادا خۆبەدەستەوەدانە، ئایا وانیە؟ یۆشکا فیشەر یەکێکە لە ئازیزترین ھاوڕێکانم و زۆر پێی سەرسامم. ‏ئاگادارکردنەوەی لەم شێوەیە زەرەرمەند نیە، رێک وەک حاڵەتی کتێبەکەی من، چونکە بە پێویستی دەزانم کە خەڵک ئاگاداری پچڕانەکان و ‏ئەو بابەتانەبن کە ڕوودەدات. یەکێتی ئەوروپا پرسی ناوخۆیی ھەیە، بۆ نمونە مەجەر و پۆلەندا چۆن رەفتار دەکەن و ئەو ھەیکەلیەتە چیە کە ‏دەبێت بەکاری بێنن. زۆر لە ئەوروپیەکان ھەستیان بە ناڕەحەتی کرد کاتێ ئۆباما گوتی ئێمە لەمەودوا جەخت لەسەر ئاسیا دەکەین، ‏دەمەوێت بەڕێکی ئەوە بڵێم کە ویلایەتە یەکگرتووەکان ھێزێکی یەکلایەنە نیە، ئێمە ھێزێکی دوولایەنەین ھێزی (ئەتلەسی) و (ئۆقیانوسی ‏ئارام) ین‎.‎
دێرشبیگل: ئایا ھەست بە دڵەڕاوکێ دەکەیت کە ترمپ سەرکۆنەی نزیکترین ھاوپەیمانیەکانی دەکات وەک سەرۆک وەزیرانی کەنەدا (جۆستن ‏ترۆدۆ)، کە بە ناڕاست و لاواز وەسفی کرد؟
ئۆلبرایت: ئەمە یارمەتیدەر نیە. زۆر بەمە خەمناک بووم. ھەرگیز رەفتارێکی لەم شێوەیەم لە ھیچ سەرۆکێکی ئەمریکا نەبینیوە. جارێک ‏لە کۆنگرەیەک بەشداربووم کە وەزیری دەرەوەی ئەوسای کەنەدا (لۆید ئەکسۆرسی) بەڕێوەی دەبرد. میدالێکم بە سنگەوە بوو ئەو چڵەدارەیە ‏کە ئاڵای کەنەدایە. لای من کەنداییەکان باشترین ھاوڵاتی نێودەوڵەتین. ئەوان بەشداربوونە لە کردارەکانی ئاشتی پارێزی و کارێکی زۆر ‏گەوریان لەدادگای تاوانی نێودەوڵەتی کردووە، لە دژی (مین)ی سەر زەوی جەنگاون، ئەوان ناوازەن، باشترین ھاوپەیمانن. ٣٠٠ میل سنورمان ‏بەیەکەوە ھەیە ھیوادارم کە چارەسەرێک بدۆزێنەوە‎.‎
دێرشبیگل: رەوشەکە رۆژ لەدوای رۆژ زەحمەت و ئاڵۆزتر دەبێت بەڵام تۆ ترساو و بێ ھیوانیت‎.‎
ئۆلبرایت: جیھان لە ناڕێکی دایە، بەڵام لەدیدگای زانایێکی سیاسەت ئەم کاتە زۆر سەرنج راکێشە بۆ بایەخدان. دامەزراوەکانی رۆژئاوا رێک ‏وەک ئەو کەسانەن کە تەمەنیان گەیشتۆتە ٧٠ ساڵ، ھەندێک نوێبوونەوەیان پێویستە، لەوانەیە کاتەکە ئێستا بێت. ئەوەی پێویستمانە ‏باشترین عەقڵەکانن بۆ ھەوڵدان بۆ چارەسەری گرفتەکانی سەدەی بیست و یەکەم‎.‎
دێرشبیگل: بەڵام ئایا کاتمان بەدەستەوە ماوە، لەو کاتەدا کە ھاوپەیمانی نێو ئەتلەسی زەرەرمەندە و چین بەھێز دەبێت؟
ئۆلبرایت: بڕوام وایە، تەنھا ھەموو بایەخی ئێمەی پێویستە‎.‎
دێرشبیگل: ئایا ترەمپ لە ساڵی ٢٠٢٠ ھەڵدەبژێردرێتەوە؟
ئۆلبرایت: تەنھا ئومێدی خۆم دەزانم. ئەو بابەتە نازانم.‏





ئەم هەواڵە 1255جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
چەند دیمەنێک لە لافاوەکە فەرەنسا
ڤیدیۆیی .. شەقامی خۆت و چانسی خۆت
ڤیدیۆیی .. ساتی کوشتنی تارا فارس
ھەڵۆیەک ھەوڵی رفاندنی منداڵێک دەدات
چەند دیمەنێکی سامناکی زریان و گەردەلوولەکەی ئەمریکا
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad