English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
پارتی فۆرمی سیاسی کوردستان دەگۆرێت
2018-09-29 [08:45 AM]

نووسینی: مەلا ھەندرێن


ھەر لەدوای راپەرینەوە تا ئێستا. ھەرێمی کوردستان دوو فۆرمی سیاسی لە ئیدارەدان و حوکمرانی بەخۆیەوە بینیوە ، فۆرمی یەکەم قۆناغی حوکمرانی بەرەی کوردستانی بوو ، بەرەی کوردستانیش سەرکردایەتیەکی سیاسی و ئەنجومەنێکی راپەراندنی ھەبوو، کە نوێنەری پارتە کوردستانییەکانی ئەوکاتە ئەندام بوون تیادا وەک(( پارتی دیموکراتی کوردستان،یەکێتی نیشتیمانی کوردستان، حزبی شیوعی عێراق ، حزبی سوسیالیستی کوردستان ، پارتی گەلی دیموکراتی کوردستان ، پارتی سۆسیالیستی کورد ـ پاسۆک ، حزبی زەحمەتکێشانی کوردستان )) ئەم حزبانە خاوەنی رەوایی شۆرشگێری و کەلتووری شاخ و سەروەری خەباتی پێشمەرگایەتی بوون . بۆیە قۆناغی حوکمرانی بەرەی کوردستانیش ، قۆناغێکی کورت و راگوزەر بوو، تەنھا بۆئەوەبوو ئەو بۆشاییە کارگێرییە پڕبکرێتەوە کە دوای کشانەوەی ئیدارەی بەعسیەکان دورست ببوولەکوردستان . تەمەنی ئەم قۆ ناغە تەنھا سالێک و دوو مانگ بوو ، بۆیە رۆڵ و دەسەڵاتی بەرەی کوردستانی لەگەل ھەلبژاردنی یەکەم خولی پەرلەمانی کوردستان لە(١٩٩٢/٥/١٩ )کۆتایی ھات وفۆرمی دووەمی حوکمرانی دەستی پێکرد . فۆرمی دووەم بریتی بوو لە ھەلبژاردنی پەرلەمان و پێکھێنانی حکومەتی ھەرێم و دورست کردنی دامەزراوەی دادوەری و رێکخستنەوەی پارێزگاکان و زۆرشتی تر . ئەم قۆناغە زۆردرێژ و تاقەت پروکێن بوو بۆ خەلکی کوردستان . چونکو لەیەکەم ھەنگاوی ئەم قۆناغە دا، دوژمنان نەخشەو پیلانی خۆیان بەسەر ئیرادەی خەلک و رەوایی دیمۆکراسی و ماف گەلی ھەڵبژاردن داسەپاند . لێنەگەران بەپێی ئەنجامەکانی ھەڵبژاردن ، پرۆسەی سیاسی و کارگێری لەکوردستان رێچکەی ئاسایی خۆی بگرێت . لەیادمانە ئەوکاتە لیستی پارتی دیموکراتی کوردستان پەنجاویەک کورسی و لیستی یەکێتیش چل و نۆ کورسی پەرلەمانیان ھێنا . کاری سورشتی و دیمۆکراسی ئەوەبوو کە یەکێتی چوار سال ببا بە ئۆپۆزسیۆن و پارتیش چوارسال حکومڕانی کوردستانی بکردبا. بەلام ھەرزوو بەریتانیاو وولاتانی دەوروبەرکەوتنەدەست تێوەردان و پارتییان خستە بەردەم دوو رێگای سەخت ، یان دەست ھەڵگرتن لە مافی بردنەوەی لەھەڵبژاردن وبەخشینی کورسیەکی پەرلەمان بە یەکێتی و رازی بوون بە سیستەمی فیفتی ـ فیفتی . یانیش یەکێتی ئەنجامی ھەڵبژاردن رەت دەکاتەوەو ئامادە نییە دان بەسەرکەوتنی پارتی دا بھێنێت و باروودۆخەکە تێکدەدات . ئەوەبوو پارتی لەپێناو بەرژەوەندی خەلکی کوردستان ، کورسیەکی خۆی دا بەیەکێتی و رازی بوو بە فۆرمی نیوە بە نیوەی دەسەلات لەگەل یەکێتی . ئەم فۆرمە سیاسیە بیست و شەش ساڵە درێژەی ھەیە و ئەنجامەکەشی بریتی بوولە دووکەرت کردنی ھەموو شتێک لەکوردستان ، پەرلەمان و حکومەت و پێشمەرگە و داھات و پاشان خاک و خەلکی کوردستانیش دابەش دووکران . تەنانەت چەمک و ووشە کانیش دابەش دووکران ، لەتەک (ئافرەت ـ ژن ) و لەتەک ( لاوان ـ گەنجان ) و لەتەک ( قوتابییان ـ خوێندکاران ) زیادکران . دیارترین سیمای دووەم فۆرمی سیاسی لە کوردستان ، بریتیی بوولە دوولەت بوونی ئەزموون و دەسەلاتی ھەرێمی کوردستان بەسەر دوو حزبدا ، حزبێک خاوەنی رەوایی ھەڵبژاردن و پشتیوانی زۆرینەی گەل و حزبێک دۆراوی ھەڵبژاردن وشەرمەندەی دیرۆک و وابەستەی پیلانی دوژمنان . ئەم نەخشەسیاسیە ی کە بیست و شەش سالە درێژەی ھەیە ، پارتی ئەگەر چی بەخاتری بەرژەوەندی گشتی خەلکی کوردستان ، پێی رەزامەند وپابەند بوو ، بەلام دوژمنان ھەربەوەندەش نەوەستان و ھەردەم خەریکی ئەوەبوونە ئەم نەخشە سیاسیە بگۆرن وپارتی لەگۆرەپانی دەسەلات وەدەربنێن . ھەوڵەکانیش ئەمانە بوون :_
یەکەم/ لەسالی (١٩٩٤ )شەری ناوەخۆیان ھەڵگیرساندوراستەوخۆش پال پشت و ھاوکاری یەکێتی بوون بۆ لەناو بردنی پارتی ، لەسالی(١٩٩٥ )پەکەکەش بە فیتی دوژمنان دۆخەکەی بەھەل زانی و بەقازانجی یەکێتی بووە بەشێک لەشەرەکەو لەیەک شەودا پەلاماری (٢٥ )بنکە و سەنگەری پارتی دا و بەرەیەکی فراوانی تری شەر لەپارتی کرایەوە ، سەرەرای شەرو پەلاماری ئەم دوو حزبە گەورەیە و ھاوکارییەکانی دوژمنان بۆیان . بەریتانیا بە جددی خەریکی ئەوەبوو حزبە دەسکردەکەی خۆی (پارتی پارێزگارانی کوردستان )و ئاغاکانی سورچی بکاتە بەشێک لەشەرەکەوبەرەیەکی تری شەر لەناو جەرگەی پارتی بکاتەوە .ئەورۆژانە رۆژگارێکی زۆر سەخت و پر نەخشەوپیلانگێری دوژمنان بوو ،بۆ لەناوبردنی پارتی و ئەزموونی ھەرێمی کوردستان .بەلام پارتی توانی خۆراگرانە پارێزگاری لە ئەزموونی ھەرێمی کوردستان بکات و پیلانەکان پوچەل بکاتەوە . 
دووەم/پاش کۆتایی ھاتن بە شەری ناوەخۆ و واژوو کردنی رێکەوتننامەی ئاشتی واشنتن لە نێوان بارزانی و تالەبانی لەسەر دەستی وەزیری دەرەوەی ئەوکاتەی ئەمەریکا( مادلین ئۆلبرالیت ) . پاشان واژوو کردنی رێکەوتننامەی ئیستراتیژی نێوان پارتی و یەکێتی ، دوژمنان گەیشتنە ئەو باوەرەی کە ئیدی ناتوانن لەرێگای شەری ناوەخۆ ، بالانسی ھێز بەقازانجی یەکێتی بگۆڕن ، بۆیە ئەم جارە بەریتانیا پەنای برد بۆ نەخشەیەکی تازە ، ئەویش بریتی بوو لەدورست کردنی ئۆپۆزسیۆن، تالەم رێگایە بتوانن بکەونە ھاندان و وروژاندنی خەلک دژی پارتی و بارزانی و ھەوڵدان بۆروخاندنی حکومەتی ھەرێمی کوردستان لە رێگای نارەزایەتی و خۆنیشاندانی جەماوەری .بۆئەم مەبەستەش لەسالی (٢٠٠٤ )ەوە ، بەریتانیا دەستی پێ کردو لە سالی(٢٠٠٩) بەرھەمەکەی جیاکرنەوەی نەوشیروان مستەفاو ھاورێکانی لە یەکێتی و دورست کردنی بزووتنەوەی گۆران بوو .لە ھەلبژاردنی خولی سێیەمی پەرلەمان ، بەشێوەکی ناتەندورست و گوماناوی ، ئۆپۆزسیۆنێکی زۆر بەھێز دەرکەوت و نزیکەی چل کورسی پەرلەمانییان بەدەست ھێنا . (گۆران و کۆمەل و یەکگریوو) بوون بە ئۆپۆزسیۆنێکی چەواشەکار و دەستکردو درۆیینە لەناو پەرلەمانی کوردستان ، ئەمانە ھەستی نەتەوەیی و ئینتیمای نیشتیمانییان وێران کردوو خەلکییان بەگیانی دوژمنکاری و نانەوەی توندوتیژی و تێکدان و رووخاندنی حکومەت گۆش و ئامادە دەکرد ، ئەمانە ئامانجیان ریفۆرمی دەسەلاتی کوردی نەبوو . بگرە ئامانجیان لەناوبردنی پارتی و ھەرێمی کوردستان بوو . ئەوەبوو لە(١٧ شوباتی ٢٠١١ )پەردەیان لەسەر رووی خۆیان ھەڵماڵی و بەھێرش و پەلامار بۆسەر بارەگاکانی پارتی دەستیان پێکردو ئاژاوەیەکی شەست رۆژییان لەسنووری زۆنی سەوز بەرپاکرد .یەکێتی بەناو لەگەل پارتی ھاوپەیمان و ھاوبەش بوو لەحکومەت ، کەچی لەژیرەوە بەشێک بوو لەو نەخشەیەی کەدەیان ویست ئاژاوەکانی سلێمانی بگوازنەوە بۆ ھەولیرو پارتی و ئەزموونەکە لەناو بەرن .بەلام پارتی بەپاڵپشتی خەلکی ھەولێرو بادینان و خەلکی کوردستان بە گشتی ،قۆناغی یەکەمی ئاژاوچییەکانی سەرکەوتوانە تێک شکاندو بەناو ئۆپۆزسیۆن و دوژمنانی روو رەش و شکست خوردە کرد .
سێیەم/ لەم قۆناغەدا ھەولەکان و پیلان گێریەکانی دوژمنان بۆ لەناو بردنی پارتی وئەزموونی ھەرێمی کوردستان .لەسەر جادەوە گوازرایەوە بۆ ناو پەرلەمان . لە ھەلبژاردنی خولی چوارەمی پەرلەمانی کوردستان لە( ٢٠١٣)، یەکێتی کە بە لیستی سەربەخۆ و جیا دابەزی ، یەکەم ھەنگاوی کشانەوەی لە رێکەوتن نامەی ئیستراتیژی دەست پێکرد و لەناو پەرلەمان چووە پال ئۆپۆزسیۆن و بەرەیەکی چوار قۆڵی دژی پارتیان دورست کرد . ئەم جارە مەبەستییان بوو لە رێگای زۆرینەی پەرلەمان ، کودەتایەکی سپی بەسەر پارتیدا بکەن ولەژێر بەرگی زۆرینەی پەرلەمان ، پارتی و بارزانی بخەنە دەرەوەی دەسەلات وبەئاواتە گلاوەکانیان بگەن ، 
پاش ئەوەی جەنابی سەرۆک ، لە ئایاری( ٢٠١٥ )بەسەرۆکایەتی شاندێکی ھاوبەشی (پارتی و یەکێتی و گۆران) سەردانی واشنتنی کردوو لەدیداری لەگەل (باراک ئۆباما) سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمەریکا ، بەفەرمی باسی لە کەیسی سەربەخۆیی کوردستان کردو پێی گووتن . پاش کۆتایی ھاتنی شەری داعش گەلی ئێمە دەیەوێت بریارلە چارەنووسی خۆی بدات ، ئۆباما دەلێت من لەئازارەکانتان تێ دەگەم و رێزم ھەیە بۆ ویستی گەلی ئێوە . بەلام ئەم کەیسە لای (جۆبایدنی) جێگرمە و دەتوانن بە درێژی باسی لێوە بکەن ، کاتێک جەنابی سەرۆک لەگەل بایدن بەدرێژی باس لەویستی سەربەخۆیی خەلکی کوردستان دەکات . بایدن بەجەنابی سەرۆک دەلێت دڵنیابە لەتەمەنی خۆم و خۆت سەربەخۆیی کوردستان دەبینین . کەس ناتوانێت نکۆڵی لەراستی ئەم زانیاریانە بکات . چونکو نوێنەرانی یەکێتی و گۆرانیش لەتەواوی گفتووگۆکان ئامادەو بەشداربوون . پاش گەرانەوەی شاندەکە لە ئەمەریکا و لە یەکەم کۆبوونەوەی جەنابی سەرۆک و شاندەکەی لەگەل سەرۆک و نوێنەرانی تەواوی حزبەکانی کوردستان . لە(٢٠١٥/٥/١٣)باس لە ئەنجامەکانی سەردانەکە دەکرێت و بڕیاریش دەدرێت کاربکرێت بۆ ھەنگاوەکانی سەربەخۆیی کوردستان . بۆ ئەم مەبەستەش بریار دەدرێت لێژنەیەکی باڵا لە نوێنەری ھەموو حزبەکان دورست بکرێت و داوالەھەموو حزبەکان دەکرێت لەماوەی پانزە رۆژدا نوێنەرییان بۆ لێژنەکە دیاری بکەن . بەداخەوە لەماوەی تەنھا چەند رۆژێک ھەموو شتەکان پێچەوانە بوونەوە . (یەکێتی و گۆران و کۆمەل و یەکگرتوو) ، لەبڕی ناردنی ناوی نوێنەرەکانیان بۆ لێژنەکە ، کەوتنە ورووژاندنی پرسی سەرۆکایەتی ھەرێم و پرۆژەیەکی ھاوبەشییان بۆ ھەموارکردنەوەی یاسای سەرۆکایەتی ھەرێم ئامادەکرد. لە( ٢٣ ی حوزەیرانی٢٠١٥) یش لەکۆبوونەوەیەکی گوماناوی پەرلەمان،کە لەژێر سەرپەرشتی و ئامادەگی کونسلی وولاتێکی داگیرکەربەرێوەچوو . یەکەم خوێندنەوە بۆ پرۆژەکە کرا ، بیست و سێی حوزەیران ، ئەورۆژە رەشەبوو کە پەرلەمان کرا بە بەشێک لە ئامرازی جێ بەجێ کردنی نەخشەو پیلانی داگیرکەران و شوێنێک بۆ لێ دان لە دەسەلاتی پارتی و بارزانی وکۆتایی ھێنان بە ئەزموونی ھەرێمی کوردستان . بەلام لەکۆبوونەوەی پەرلەمان لە (١٩ی ئابی ٢٠١٥ )پارتی بەھاوکاری دۆستە ناوەخۆو دەرەکیەکانی توانی گەلەکۆمەی نامەردانەی (یەکێتی و گۆران وکۆمەل) و بەشێک لە یەکگرتوو لەناو پەرلەمان ھەرەس پێ بھێنێت و بەسەری داگیرکەرانیدا بداتەوە .لەم قۆناغەش داگیرکەران و بەکرێ گیراوەکانی لەبەرامبەر ئیرادەی گەل بەروو رەشی پاشەکشەیان کردوھەمدیس پارتی و بارزانی بەھێزەوە لەسەرپێیەکانی خۆی وەستا .
چوارەم /دواقۆناغی ھەوڵی دووژمنان بۆ گۆرینی نەخشەی سیاسی و بالانسی ھێز بەقازانجی یەکێتی و ئاغاکانی ، خیانەتی( ١٦ی ئۆکتۆبەری٢٠١٧) ولەشکرکێشی داگیرکەران بوو بۆسەر کوردستان . لەم قۆناغە جاشایەتی ئاشکراو چوونەوە پال دەولەتی داگیرکەری بەغدا لەلایەن بەشێک لە یەکێتی و گەلەکۆمەی ھەرێمی و نێودەولەتی و سەرپەرشتی راستەو خۆی دەوڵەتێکی دراوسێ ، ئاماژەن بۆ ئەوەی ئەمە گەورەترین و ھەمەلایەن ترین پیلان گێری داگیرکەران بوو، بۆ بەدی ھێنانی خەونە گلاوەکانییان . بەلام داستانە بێ وێنەکانی شەری بەرگری پێشمەرگە بە رابەرایەتی سەرۆک بارزانی ،لە پردێ و سحێلا و مەحمودییە . دوژمنانی بێ ھیواکردوو بۆھەتا ھەتایە بەچۆکی دادان و ھەر ئەوێ رۆژێ بەردێ بناغەی کوردستانێکی بەھێز داندرا .
بەڵێ ، لەماوەی بیست و شەش ساڵی رابردوو ، دووژمنانی کورد بەھاوکاری و دەست کێشی ھێزێکی ناوەخۆ ،بەم چوارقۆناغەی باسمان کرد . بەردەوام بوونە لە ھەوڵی گۆرینی نەخشەی سیاسی و بالانسی ھێز بە قازانجی یەکێتی . خۆش بەختانە لەھەموو قۆناغەکان شکست خواردوو بوونە و ئێستاش ھەلی ئەوان کۆتایی ھات و ھەلی پارتی بۆ گۆرینی فۆرمی سیاسی کوردستان دەستی پێکرد . ئێدی پارتی ھێزی یەکەم و براوەی کوردستانە و دەبێت کۆتایی بە دوو دەسەلاتی و دوو زۆنی و ھەموو دابەش دووەکانی کوردستان بھێنێت . ئەم دابەش دووە ویستی داگیرکەرو دوژمنانی کوردستانە . ئەم دابەش دووە وێرانکەرو کارەساتبارو وەیشوومەیە و دەبێت خەلکی کوردستان لەم ھەلبژاردنە سزای دوژمنان و کرێگرتەکانیان بدەن و پارتی بکەن بەھێزی ھەرەسەرەکی و براوەو بێ رکابەری کوردستان . ئەم دابەش دووە سەرچاوەی گەندەڵی ودزی و دورست بوونی مافیاکانە لەکوردستان .دەبێت خەلکی کوردستان بە دانگدانییان بە پارتی ، جاڕی کۆتایی ھێنان بە سیستەمی شوومی فیفتی ـ فیفتی بدەن . بۆ بەدی ھێنانی ئەم ئامانجە . پارتی بە ئیرادەوە ئامادەیەو تەنھا پێویستی بە پاڵپشتی زۆرینەی گە ل وبردنەوەیە لەم ھەڵبژاردە .





ئەم هەواڵە 7018جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
بە ڤیدیۆ.. كاره‌ سه‌خت و نایابه‌كانى چه‌ند كرێكارێك
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad