English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
پاشەرۆژ و دبلۆماسیەتا کوردستانێ ، لسەر دەستێ سەرۆک نێچیرڤان بارزانی
2019-06-02 [11:57 AM]

نڤیسینا : غیاس خالد زێباری


شیان گرنگترین فاکتەرێ ھاریکارە بۆ دبلۆماسیەتێ کۆ بگەھیتە ئەنجامێن داخازکری ، ئەوژی تێگەھشتنا گشتگیرە ل چارچۆڤێ وی لایەنێ گەنگەشە ژ پێخەمەت دھێتە کرن و رێز ل رەوشەنبیری و تێگەھشتن و بەرژەوەندێن لایەنێن دی بھێتە گرتن . داکۆ دیالۆگ دەرفەرتێ دابین بکەن بۆ گەھشتن ب چارەسەریەکێ کۆ ھەمی تێدا مفدار بن . 
بۆ سەرکەفتنا دبلۆماسیەتێ پێتڤی یە ھونەرێ گوھداریا ئاخفتنێن لایەنێن دی ھەبیت و ھەول بھێتەدان خالێن ھەڤپشک ڤەببینن و لسەر خالێن ناکۆک زاڵ ببن . دبلۆماسیەت ھۆنەر و زانستە و ئامرازێ پەیوەندیێن سەرکەفتی یە دناڤبەرا مرۆڤان دا و  دبلۆماتکار سەرۆکێ شاندا دبلۆماسی یە ، ھەر ئەو ڕەگەزێ مرۆڤاتیێ ل نەمانێ دپارێزیت ، چونکی شەر و کۆشتنێ ژپێخەمەت ژیانێ ژناڤ دبەت ، ژلایەکێ دی رەوشتێن دبلۆماسیەتا بلند  میانڕەوی یە ل رەوشتی  وکارڤەدانێن نەرمە بەرامبەر روودان و گەنگەشێ و کەسایەتیان و دەسپێکرنەکا بابەتیانە یە لگەل ئاریشەیان . 
راستگۆیی مەرجەکێ کەسێن دبلۆماتکارە . پێتڤی یە کەسێ دبلۆماتکار ھونەرێ ئاخفتنێ ھەبیت و کەسەکێ ب گرنژین بیت ، زۆر جاران ب دیمەنێن گرنژینی و پەیڤێن پێگەنینی لدەمێ گەنگەشێ کاریگەریێ لسەر لایەنێن بەرامبەر دکەت بۆ گەھشتن ب چارەسەریێ ، ئەڤەژی ھۆنەرەکێ دبلۆماسیەتێ یە . 
ھەر وەسا شێوازێ روونشتنێ و چاڤدێریا ئاخفتنێن بەرامبەر ھونەرەکێ دیترێ کەسێ دبلۆماتکارە . دبلۆماسیەت ئانکۆ بەڵگەناما فەرمی و رێکخستن و ئامرازێ پەیوەندیایە دناڤبەرا وەلاتا و جڤاکێن نیڤ دەولەتی و دانۆستاندنان . 
دڤی سەردەمی دا دەربرینا رەوشت و دەربرینا نەخشە و ئامرازێن بکارئینانێ یە دناڤبەرا نەتەوا لدەمێ دانۆستاندنان . 
بڤێ ڕامانێ دارشتنا گشتگیرا وێ سیاسەتێ یە ئەوا نەتەوەیەک لسەر دچیت کۆ کاریگەریێ لسەر نەتەوێن دیتر بکەت . دەمێ دانۆستاندن سەرنەگرن لدەمێ روودان و کارەساتێن مەزن زۆربەری جاران شەر سەرھەلددەن . ئەڤ نوونەرێن دانۆستاندکار  ب دبلۆماتکار دھێنە نیاسین و ھاریکارن بۆ بەردەوامیا پەیوەندیێن رۆژانە دناڤبەرا وەلاتێ وان و وەلاتێن تێدا کاردکەن ، ژپێخەمەت دەسکەفتێن سیاسی و ئابووری یێن وەلاتێ وی بۆ سەرەدەریەکا باش یان نیڤ دەولەتی . 
کەسێ سەرکەفتی د وارێ دبلۆماسیەتێ دا پێتڤی یە ئەڤ مەرج و سالوخەتێن دەست نیشانکری تێدا ھەبن داکۆ بشێت ئارمانجێت نەتەوە و مللەتێ خۆدا بجە بئینیت و بەرژەوەندێن وان ب پارێزیت . 
ئەگەر خاندنەک و لێ نێرینەکا کورت لسەر کەسایەتیا نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ بکەین ئەڤ ھەمی سالوخەتە د سەرەدەری و ئەزمۆنا وی یا سیاسی و ئیداری دا ھەنە . چ وەک ئەندامێ مەکتەبا سیاسی یا پارتی و پاشان جێگرێ سەرۆکێ پارتی و لدیفرا وەک جێگرێ سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ و پاشان سەرۆکێ حکومەتا ھەرێمێ . 
ھەرچەندە ئەڤە دەسپێکا ئەزمۆنا دبلۆماسی و کارگێری یا بڤی رەنگی یا جەنابێ وی بوو کۆ ھێشتا د ژیێ لاوینیێ دا بوو ، لێ ب پراکتیک مینا کەسایەتیێن خودان ئەزمۆنێن چەندین ساڵێن سەرکەفتن بدەستڤە ئینای و بوویە ئەگەرێ ئاڤاکرنا پەیوەندیێن ھەرە خۆرت دناڤبەرا ھەرێما کوردستانێ و وەلاتان و ئەڤ پەیوەندیە بۆ پاراستنا بەرژەوەندێن ھەرێما کوردستانێ و ئەزمۆنا سیاسی و کارگێری و ئابووری بوونە . 
لسەر ئاستێ نافخۆیی یێ ھەرێما کوردستانێ ژی نێچیرڤان بارزانی ھەردەم فاکتەر و رێ نیشاندەرێ لێک نێزیککرنا پارت و ئالیێن سیاسی بوویە ب دبلۆماسیەتا جەنابێ وی رێگری ل کووربوونا ناکۆکیێن دناڤبەرا واندا ھاتینە گرتن و بەرەڤ ئێک رێزیێ و ئێک ھەلویستیێ . 
لسەر ئاستێ عیراقێ ژی ، نەتنێ پەیوەندی لگەل حکومەتا فیدرال مۆکۆمکرنەڤە لێ رێگری ل تەشەنەبوونا ئاریشەیا و مەزنترین کارەسات گرت و ئەو رەوشا دژوار یا دناڤبەرا ھەردوو ئالیان یا وی شەرێ لەشکری و ئابووری و سیاسی لسەر ھەرێمێ سەپاندنی ، بەرەڤ ئاشتیەکا جە گیر و زڤراندن بۆ دیالۆگێ و پێکڤە کارکرنێ لدیف دستوور و یاسایا و گەھشتن ب رێکەفتنان بر .
نەخاسمە پشتی بوویەرا شازدێ ئکتۆبەرا سالا ٢٠١٧ و کارڤەدانێن پشتی وێ و لدەمێ حەشدا شیعی ب پشکداریا لەشکرێ وەلاتەکێ ھەرێمی و پشتەڤانیا گرۆپەکێ دەسھەلاتدارێ حزبەکا کوردستانیا خودان ھێز مەزنترین ھێرشا لەشکری ئینایە سەر ھەرێمێ و گەماروویێن ئابووری و سیاسی لسەر سەپاندی و وان لایەنان ھەمی شیانێن خۆ مەزاختن بۆ بڕینا پەیوەندیێن ھەرێمێ و جیھانێ ، بۆ ژناڤبرنا قەوارێ ھەرێما کوردستانێ و سەپاندنا دەسھەلاتا حکومەتا ناڤەندی . 
نێچیرڤان بارزانی ب دبلۆماسیەتا خۆ شیا بسەرکەفتیانە ڤان پیلانا بشکێنیت و بسەر قەیرانا زاڵ ببیت و داستانێن مەزن یێن سیاسی تۆمار بکەت ، کۆ ئەرکێ وی یێ فەرمی سەرۆکێ حکومەتێ بوو و روولێ وی پتر روولێ بجهـ ئینان و کارگێری یە ، پشتی رازی نەبوونا جەنابێ سەرۆک مەسعوود بارزنی بۆ درێژکرنەڤا دەمێ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ کۆ نوونەرایەتیا ھەرێما کوردستانێ دکەت و ل مەحافلێن نیڤ دەولەتی و ھەرێمایەتی و پێشەنگیا دبلۆماسیەتا ھەرێمێ دکەت ، پشکەکا دەسھەلاتێن سەرۆکێ ھەرێمێ پێ ھاتنە راسپاردن . ڤێ چەندێ بۆ جیھانێ و جادا کوردستانی خۆیاکر کۆ نێچیرڤان بارزانی دشێت نوونەرایەتیا خەلکێ کوردستانێ بکەت و دڤی واری دا کەسەکێ ھەژی و کاریزمایە و هەلبژارتنا جەنابێ وی وەک  سەرۆکێ ھەرێما کوردستانێ  دێ شێت ببیتە سیاسەتمەدار و دبلوماتکارەکێ نیڤ دەولەتی و جیھانی و فاکتەرێ پاراستنا بەرژەوەندێن ھەرێما کوردستانێ و ماف و ئارمانجێن خەلکێ کوردستانێ و بھێزکرنا پێگەھێ ھەرێمێ لسەر ئاستێن جیھانێ و  بەرقەراربوونا ئاشتیێ و ئێمناھیێ ل دەڤەرێ ب گشتی  . 
ژبەر ڤێ چەندێ ژی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ قوناغا داھاتی نێچیرڤان بارزانی بۆ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ کاندید کر و ئەز باوەرم پرانیا حزب و خەلکێ کوردستانێ و حکومەتا عیراقا فیدرال و جڤاکێن نیڤ دەولەتی ژی ڤێ بریارا پارتی پەسەند دکەن و دوێ باوەریێ دانە کۆ نێچیرڤان بارزانی ل دەمێ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ ، وەک دارێژەر و پێشەوایێ سیاسەت و دبلۆماسیەتا کوردستانی و نوونەرێ خەلکی لدەمەکێ کێم دا دێ شێت پلان و بەرنامەکێ میانرەوانە و ئاشتیانە سەرەدەریێ لگەل جیھانێ و دەوروبەر بکەت و ئاستێ پەیوەندیێن ھەرێمێ بگەھینتە کۆپیتکێ و بێخیتە د بەرژەوەندا گشتی یا خەلکێ کوردستانێ و بھێزکرنا ھەرێمێ کۆ درۆشمێ پارتی یە . 
پێشبینی دکەم لدەسپێکێ بەردەوامیێ بدەتە وی بەرنامێ خۆ ئەوێ پەیوەندێن ھەرێمێ و حکومەتا ناڤەندی خۆرتر کری و کار لسەر پێشڤەبرناوان بکەت ، ئەڤەژی پلان و بەرنامەکیً راست و بەرژەوەند پارێزە ، چونکی چەند پەیوەندیێن ھەرێمێ و عیراقێ موکۆم ببن ، پەیوەندیێن ھەرێمێ لگەل جیھانێ ژی دێ بەرەڤ گەشەبوونێ چن ، لسەر ئاستێن ئابووری و کارگێری ژی دێ دەرگەھێن نوو ڤەبن بۆ پێشڤەچوونێن ووزێ و بازرگانی و گەشتیاری و ئاڤەدانیێ . 
لسەر ئاستێ ھەرێمی ژی تۆڕەکا بەرفرەھا پەیوەندیێن موکۆم لگەل وەلاتێن جیرانێن کوردستانێ دێ ھێتە بەستن و ئەز باوەرم ئەڤ وەلاتە و چەندین وەلاتێن دیتر دێ بەریکانێ لسەر خۆرتکرنا پەیوەندیا لگەل ھەرێمێ کەن ، نەخاسمە تورکیا و ئیران .
ھاتنا وەزیرێن دەرڤە یێن تورکیا و ئیرانێ بۆ ھەولێرێ بەلگەنە لسەر ڤێ چەندێ ، چونکی لسەر دەستێ سەرۆک نێچیرڤان بارزانی , ھەرێم دێ بیتە سەنتەرەکێ مەزن و کاریگەر لسەر نەخشتێ ئابوور و ووزا جیھانی و مەزنە کۆمپانیێن جیھانێ دێ قەستا ھەرێمێ کەن بۆ وەبەر ئینانێ ل کەرتێن جودا . 
گۆڕینا ھەڵویستێن وەڵاتێن تورکیا و ئیرانێ یێن بەری کێمتر ل دوو سالا ، کۆ ھەتا رادەیەکی یێن دوژمنکارنە بوون بەرامبەر کوردستانێ ئەڤرۆ یێن بووینە ھەلویستێن دووستانە و برایانە ، پێنگاڤا سەرەتایی یا دەسپێکرنا ھەوەکا بەرفرەھا دبلۆماسیەتا سەرۆکێ داھاتی یێ ھەرێمێ یە ، ئەوژی نێچیرڤان بارزانی یە .
لسەر ئاستێ پەیوەندیێن لگەل جیھانێ ژی نەخاسمە ئەمریکا و ئەورۆپا دیسان قوناغەکا گەش و پڕ ئۆمێد دبینم ، لگەل وەلاتێن ئێکگرتیێن ئەمریکا کۆ سەنتەرێ بریارێن نیڤ دەولەتی و ئێکلاکەرێن پرس و ئاریشە و ناکۆکیانە ، دێ گەھنە ئاستەکێ بلند ،  ئاڤاکرنا مەزنترین کونسلخانەیا ئەمریکا ل ھەولێرێ و گرنیدانا نەتەوەیێن ئێکگرتی ب ناما جەنابێ وی لدوور پرس و پەیوەندیێن هەرێمێ و عیراقێ بەڵگەیە لسەر ڤێ چەندێ ، ئەڤ رەنگە پەیوەندیە دێ خزمەتەکا زۆر گەھینتە ھەرێما کوردستانێ ژلایێ سیاسی  وئابووری ، نەخاسمە پشتی ئاڵوزبوونا پەیوەندیێن ئەمریکا و ئیرانێ ، ئەڤەژی د بەرژەوەندا کوردستانێ دایە و نێچیرڤان بارزانی دێ شێت ڤێ دەرفەتێ بێخیتە د خزمەتا کوردستانێ دا و پێگەھێ ھەرێمێ لسەر ئاستێ نیڤ دەولەتی ببەتە قوناغەکا نوو و تێکەلکرنا بەرژەوەندێن ھەرێمێ لگەل ئەمریکا . 
پەیوەندیێن ھەرێمێ لگەل وەلاتێن ئەورۆپی ژی کۆ د ئاستەکێ باش دانە لێ ل قوناغا داھاتی دبلۆماتکارێن وەلاتێن ئەورۆپی دێ زێدەتر بەێ خۆ دەنە ھەرێمێ و ھەولێن خۆشکرنا پەیوەندیان کەن بۆ پرسێن ووزێ و بازرگانیێ . چونکی دڤان ھەردوو بابەتان دا ھەرێمێ پێگەھەکێ مەزن ھەیە و بەرژەوەندێن ھەردوو ئالیان دێ ھێنە پاراستن ، بۆ مە وەکی کورد زۆر گرنگە ئەڤ رەنگە پەیوەندیە ھەبن داکۆ ژلایێ سیاسی پشتەڤانیا نیڤ دەولەتی دابین ببیت ، لدەمێ گۆرانکاریێن سیاسی ل عیراقێ و دەڤەرێ . 
چونکی نیشانێن گۆرانکاریێن سیاسی ل عیراقێ و ئیرانێ دەرکەفتینە و دوور نیە ناکۆکیێن دناڤبەرا ئالیێن سیاسی یێن عیراقێ بەرەڤ ئاڵۆزبوونێ بچن و دوور نیە رێکخستنێن تیرۆرستی سەرھەل بدەنەڤە و دەنگێن ئاڤاکرنا ھەرێمێن دیتر ژی ل عیراقێ بلندتر دبن و دبیت ئەڤ دەنگ و داخازیە ببنە ئەگەرێ سەرھەلدانا شەرەکێ نافخۆیی ل عیراقێ و چارەسەریا وێ تنێ دابەشبوون بیت ، ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرێ جودابوونا ھەرێمێ و چەسپاندنا بریارا خەلکێ کوردستانێ ل راپرسیا سەرخۆبوونێ ل سالا ٢٠١٧ ، بۆ ڤێ چەندێ ژی مە پێتڤیەکا زۆر ب پشتەڤەانیا  وەلاتێن ئەورۆپی و جیھانێ ھەیە ب تایبەت ئەمریکا و فەرەنسا و ئەلمانیا و بریتانیا و ...ھتد  ، ئەڤ پشتەڤانیە ژی ب پەیوەندیا دابین دبیت  . 
پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل مەزنە وەڵاتێن عەرەبی ھەرچەندە ھەتا راددەیەکی ھەنە و لگەل ھندەکا د ئاستێ باش دانە وەک ئۆردن و سعوودیێ و ئیمارات و کووێت ، پێتڤی یە گاڤێن رژدتر بھێنە ھاڤێتن بۆ بەرفرەھکرنا پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل پرانیا وەلاتێن عەرەبی نەخاسمە سعوودیێ و مسر و مەغرب و ئیمارات و ئۆردن  ، چونکی مە پێتڤیەکا زۆر بڤان رەنگە پەیوەندیان ھەی بۆ گاھاندنا دەنگێ ماف و داخازیێن خەلکێ کوردستانێ بۆ دەسھەلات و جادا عەرەبی ، دوور نیە نێچیرڤان بارزانی دڤی لایەنی ژی دا سنووران بشکێنیت و ئاستێ پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل وەلاتێن عەرەبی بگەھینتە ئاستێ پێتڤی  ، نابیت ئەم وە ھزر بکەین وەڵاتێن عەرەبی دوژمنێن کوردستانێ نە ، ئەو دبلۆماتکار و سیاسەتمەدارێ شیای ھەلویستێن دوژمنکارنە یێن ئیراق و تورکیا و ئیرانێ لدەمەکێ زوو بگۆریت بۆ ھەلویستێ دۆستانە و برایانە دێ شێت ب کاریزمایا خۆ ڤان وەلاتێن عەرەبی ژی بکەتە دۆست و پشتەڤان .
نێچیرڤان بارزانی ب سەرەدانێن ڤان وەلاتان دێ پڕ دەسکەفت زڤریت ، یان مێڤانداریکرنا کۆمەکا نڤیسکار و رەوشەنبیر و ھونەرمەند و مەدیاکارێن وان ل ھەولێرا پایتەخت دێ شێت دەرگەھێن خۆشکرنا ڤان پەیوەندیان ڤەکەت و ئەز باوەرم ئەڤ گاڤە دێ ھێنە ھاڤێتن و سەرکەفتنێ دێ بدەست ئینیت .
برەنگەکێ گشتی ب سەرۆکاتیا نێچیرڤان بارزانی ھەرێما کوردستانێ دێ بەرەڤ قوناغەکا نوو یا دبلۆماسی  چیت کۆ ئەڤ سیاسەت و دبلۆماسیەتە بکەڤیتە د خزمەتا پێشڤەچوونا دووزا سیاسی یا کوردستانێ و ژلایێ ئابووری و کارگێری و ئێمناھی و جڤاکی و کلتووری ژی دێ دەسکەفتێن مەزن ھەبن .
چونکی دەم و قۆناغێن دەربازبوویی بۆمە خۆیاکریە ، ھەر ئەرکەکێ نێچیرڤان بارزانی پێ راببیت ب زێدەیی بجە ئینایە و کەسایەتیەکێ سەرکەفتی بوویە ، بۆ ڤێ قوناغێ و قۆناغێ، داھاتی ژی مە پێتڤی ب کەسایەتیا نێچیرڤان بارزانی ھەیە داکۆ بگەھینە ئازادی و رزگاریێ و بدەست ڤەئینانا ماف و ئارماجێن نەتەوی و نشتیمانی .





ئەم هەواڵە 1579جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
چەند بیرۆکەیەک بۆ ڕزگاربوون لە گەرمای ھاوین
بەدڵنایی دوو جار سەیری دەکەیەوە ، منداڵێکی زۆر قشە
چەند دیمەنێکی لافاوی شاری شیراز لە ئێران
لە رووداوێکی ھاتووچۆ ئۆتۆمبێلێک دەفڕێت
منداڵێک لە ناو ئۆتۆمبێلی دایکی دەکەوێتە خوارەوە
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad