English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
پاشەرۆژ و دبلۆماسیەتا کوردستانێ ، لسەر دەستێ سەرۆک نێچیرڤان بارزانی
2019-06-02 [11:57 AM]

نڤیسینا : غیاس خالد زێباری


شیان گرنگترین فاکتەرێ ھاریکارە بۆ دبلۆماسیەتێ کۆ بگەھیتە ئەنجامێن داخازکری ، ئەوژی تێگەھشتنا گشتگیرە ل چارچۆڤێ وی لایەنێ گەنگەشە ژ پێخەمەت دھێتە کرن و رێز ل رەوشەنبیری و تێگەھشتن و بەرژەوەندێن لایەنێن دی بھێتە گرتن . داکۆ دیالۆگ دەرفەرتێ دابین بکەن بۆ گەھشتن ب چارەسەریەکێ کۆ ھەمی تێدا مفدار بن . 
بۆ سەرکەفتنا دبلۆماسیەتێ پێتڤی یە ھونەرێ گوھداریا ئاخفتنێن لایەنێن دی ھەبیت و ھەول بھێتەدان خالێن ھەڤپشک ڤەببینن و لسەر خالێن ناکۆک زاڵ ببن . دبلۆماسیەت ھۆنەر و زانستە و ئامرازێ پەیوەندیێن سەرکەفتی یە دناڤبەرا مرۆڤان دا و  دبلۆماتکار سەرۆکێ شاندا دبلۆماسی یە ، ھەر ئەو ڕەگەزێ مرۆڤاتیێ ل نەمانێ دپارێزیت ، چونکی شەر و کۆشتنێ ژپێخەمەت ژیانێ ژناڤ دبەت ، ژلایەکێ دی رەوشتێن دبلۆماسیەتا بلند  میانڕەوی یە ل رەوشتی  وکارڤەدانێن نەرمە بەرامبەر روودان و گەنگەشێ و کەسایەتیان و دەسپێکرنەکا بابەتیانە یە لگەل ئاریشەیان . 
راستگۆیی مەرجەکێ کەسێن دبلۆماتکارە . پێتڤی یە کەسێ دبلۆماتکار ھونەرێ ئاخفتنێ ھەبیت و کەسەکێ ب گرنژین بیت ، زۆر جاران ب دیمەنێن گرنژینی و پەیڤێن پێگەنینی لدەمێ گەنگەشێ کاریگەریێ لسەر لایەنێن بەرامبەر دکەت بۆ گەھشتن ب چارەسەریێ ، ئەڤەژی ھۆنەرەکێ دبلۆماسیەتێ یە . 
ھەر وەسا شێوازێ روونشتنێ و چاڤدێریا ئاخفتنێن بەرامبەر ھونەرەکێ دیترێ کەسێ دبلۆماتکارە . دبلۆماسیەت ئانکۆ بەڵگەناما فەرمی و رێکخستن و ئامرازێ پەیوەندیایە دناڤبەرا وەلاتا و جڤاکێن نیڤ دەولەتی و دانۆستاندنان . 
دڤی سەردەمی دا دەربرینا رەوشت و دەربرینا نەخشە و ئامرازێن بکارئینانێ یە دناڤبەرا نەتەوا لدەمێ دانۆستاندنان . 
بڤێ ڕامانێ دارشتنا گشتگیرا وێ سیاسەتێ یە ئەوا نەتەوەیەک لسەر دچیت کۆ کاریگەریێ لسەر نەتەوێن دیتر بکەت . دەمێ دانۆستاندن سەرنەگرن لدەمێ روودان و کارەساتێن مەزن زۆربەری جاران شەر سەرھەلددەن . ئەڤ نوونەرێن دانۆستاندکار  ب دبلۆماتکار دھێنە نیاسین و ھاریکارن بۆ بەردەوامیا پەیوەندیێن رۆژانە دناڤبەرا وەلاتێ وان و وەلاتێن تێدا کاردکەن ، ژپێخەمەت دەسکەفتێن سیاسی و ئابووری یێن وەلاتێ وی بۆ سەرەدەریەکا باش یان نیڤ دەولەتی . 
کەسێ سەرکەفتی د وارێ دبلۆماسیەتێ دا پێتڤی یە ئەڤ مەرج و سالوخەتێن دەست نیشانکری تێدا ھەبن داکۆ بشێت ئارمانجێت نەتەوە و مللەتێ خۆدا بجە بئینیت و بەرژەوەندێن وان ب پارێزیت . 
ئەگەر خاندنەک و لێ نێرینەکا کورت لسەر کەسایەتیا نێچیرڤان بارزانی سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ بکەین ئەڤ ھەمی سالوخەتە د سەرەدەری و ئەزمۆنا وی یا سیاسی و ئیداری دا ھەنە . چ وەک ئەندامێ مەکتەبا سیاسی یا پارتی و پاشان جێگرێ سەرۆکێ پارتی و لدیفرا وەک جێگرێ سەرۆکێ حکومەتا ھەرێما کوردستانێ و پاشان سەرۆکێ حکومەتا ھەرێمێ . 
ھەرچەندە ئەڤە دەسپێکا ئەزمۆنا دبلۆماسی و کارگێری یا بڤی رەنگی یا جەنابێ وی بوو کۆ ھێشتا د ژیێ لاوینیێ دا بوو ، لێ ب پراکتیک مینا کەسایەتیێن خودان ئەزمۆنێن چەندین ساڵێن سەرکەفتن بدەستڤە ئینای و بوویە ئەگەرێ ئاڤاکرنا پەیوەندیێن ھەرە خۆرت دناڤبەرا ھەرێما کوردستانێ و وەلاتان و ئەڤ پەیوەندیە بۆ پاراستنا بەرژەوەندێن ھەرێما کوردستانێ و ئەزمۆنا سیاسی و کارگێری و ئابووری بوونە . 
لسەر ئاستێ نافخۆیی یێ ھەرێما کوردستانێ ژی نێچیرڤان بارزانی ھەردەم فاکتەر و رێ نیشاندەرێ لێک نێزیککرنا پارت و ئالیێن سیاسی بوویە ب دبلۆماسیەتا جەنابێ وی رێگری ل کووربوونا ناکۆکیێن دناڤبەرا واندا ھاتینە گرتن و بەرەڤ ئێک رێزیێ و ئێک ھەلویستیێ . 
لسەر ئاستێ عیراقێ ژی ، نەتنێ پەیوەندی لگەل حکومەتا فیدرال مۆکۆمکرنەڤە لێ رێگری ل تەشەنەبوونا ئاریشەیا و مەزنترین کارەسات گرت و ئەو رەوشا دژوار یا دناڤبەرا ھەردوو ئالیان یا وی شەرێ لەشکری و ئابووری و سیاسی لسەر ھەرێمێ سەپاندنی ، بەرەڤ ئاشتیەکا جە گیر و زڤراندن بۆ دیالۆگێ و پێکڤە کارکرنێ لدیف دستوور و یاسایا و گەھشتن ب رێکەفتنان بر .
نەخاسمە پشتی بوویەرا شازدێ ئکتۆبەرا سالا ٢٠١٧ و کارڤەدانێن پشتی وێ و لدەمێ حەشدا شیعی ب پشکداریا لەشکرێ وەلاتەکێ ھەرێمی و پشتەڤانیا گرۆپەکێ دەسھەلاتدارێ حزبەکا کوردستانیا خودان ھێز مەزنترین ھێرشا لەشکری ئینایە سەر ھەرێمێ و گەماروویێن ئابووری و سیاسی لسەر سەپاندی و وان لایەنان ھەمی شیانێن خۆ مەزاختن بۆ بڕینا پەیوەندیێن ھەرێمێ و جیھانێ ، بۆ ژناڤبرنا قەوارێ ھەرێما کوردستانێ و سەپاندنا دەسھەلاتا حکومەتا ناڤەندی . 
نێچیرڤان بارزانی ب دبلۆماسیەتا خۆ شیا بسەرکەفتیانە ڤان پیلانا بشکێنیت و بسەر قەیرانا زاڵ ببیت و داستانێن مەزن یێن سیاسی تۆمار بکەت ، کۆ ئەرکێ وی یێ فەرمی سەرۆکێ حکومەتێ بوو و روولێ وی پتر روولێ بجهـ ئینان و کارگێری یە ، پشتی رازی نەبوونا جەنابێ سەرۆک مەسعوود بارزنی بۆ درێژکرنەڤا دەمێ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ کۆ نوونەرایەتیا ھەرێما کوردستانێ دکەت و ل مەحافلێن نیڤ دەولەتی و ھەرێمایەتی و پێشەنگیا دبلۆماسیەتا ھەرێمێ دکەت ، پشکەکا دەسھەلاتێن سەرۆکێ ھەرێمێ پێ ھاتنە راسپاردن . ڤێ چەندێ بۆ جیھانێ و جادا کوردستانی خۆیاکر کۆ نێچیرڤان بارزانی دشێت نوونەرایەتیا خەلکێ کوردستانێ بکەت و دڤی واری دا کەسەکێ ھەژی و کاریزمایە و هەلبژارتنا جەنابێ وی وەک  سەرۆکێ ھەرێما کوردستانێ  دێ شێت ببیتە سیاسەتمەدار و دبلوماتکارەکێ نیڤ دەولەتی و جیھانی و فاکتەرێ پاراستنا بەرژەوەندێن ھەرێما کوردستانێ و ماف و ئارمانجێن خەلکێ کوردستانێ و بھێزکرنا پێگەھێ ھەرێمێ لسەر ئاستێن جیھانێ و  بەرقەراربوونا ئاشتیێ و ئێمناھیێ ل دەڤەرێ ب گشتی  . 
ژبەر ڤێ چەندێ ژی پارتی دیموکراتی کوردستان بۆ قوناغا داھاتی نێچیرڤان بارزانی بۆ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ کاندید کر و ئەز باوەرم پرانیا حزب و خەلکێ کوردستانێ و حکومەتا عیراقا فیدرال و جڤاکێن نیڤ دەولەتی ژی ڤێ بریارا پارتی پەسەند دکەن و دوێ باوەریێ دانە کۆ نێچیرڤان بارزانی ل دەمێ سەرۆکاتیا ھەرێما کوردستانێ ، وەک دارێژەر و پێشەوایێ سیاسەت و دبلۆماسیەتا کوردستانی و نوونەرێ خەلکی لدەمەکێ کێم دا دێ شێت پلان و بەرنامەکێ میانرەوانە و ئاشتیانە سەرەدەریێ لگەل جیھانێ و دەوروبەر بکەت و ئاستێ پەیوەندیێن ھەرێمێ بگەھینتە کۆپیتکێ و بێخیتە د بەرژەوەندا گشتی یا خەلکێ کوردستانێ و بھێزکرنا ھەرێمێ کۆ درۆشمێ پارتی یە . 
پێشبینی دکەم لدەسپێکێ بەردەوامیێ بدەتە وی بەرنامێ خۆ ئەوێ پەیوەندێن ھەرێمێ و حکومەتا ناڤەندی خۆرتر کری و کار لسەر پێشڤەبرناوان بکەت ، ئەڤەژی پلان و بەرنامەکیً راست و بەرژەوەند پارێزە ، چونکی چەند پەیوەندیێن ھەرێمێ و عیراقێ موکۆم ببن ، پەیوەندیێن ھەرێمێ لگەل جیھانێ ژی دێ بەرەڤ گەشەبوونێ چن ، لسەر ئاستێن ئابووری و کارگێری ژی دێ دەرگەھێن نوو ڤەبن بۆ پێشڤەچوونێن ووزێ و بازرگانی و گەشتیاری و ئاڤەدانیێ . 
لسەر ئاستێ ھەرێمی ژی تۆڕەکا بەرفرەھا پەیوەندیێن موکۆم لگەل وەلاتێن جیرانێن کوردستانێ دێ ھێتە بەستن و ئەز باوەرم ئەڤ وەلاتە و چەندین وەلاتێن دیتر دێ بەریکانێ لسەر خۆرتکرنا پەیوەندیا لگەل ھەرێمێ کەن ، نەخاسمە تورکیا و ئیران .
ھاتنا وەزیرێن دەرڤە یێن تورکیا و ئیرانێ بۆ ھەولێرێ بەلگەنە لسەر ڤێ چەندێ ، چونکی لسەر دەستێ سەرۆک نێچیرڤان بارزانی , ھەرێم دێ بیتە سەنتەرەکێ مەزن و کاریگەر لسەر نەخشتێ ئابوور و ووزا جیھانی و مەزنە کۆمپانیێن جیھانێ دێ قەستا ھەرێمێ کەن بۆ وەبەر ئینانێ ل کەرتێن جودا . 
گۆڕینا ھەڵویستێن وەڵاتێن تورکیا و ئیرانێ یێن بەری کێمتر ل دوو سالا ، کۆ ھەتا رادەیەکی یێن دوژمنکارنە بوون بەرامبەر کوردستانێ ئەڤرۆ یێن بووینە ھەلویستێن دووستانە و برایانە ، پێنگاڤا سەرەتایی یا دەسپێکرنا ھەوەکا بەرفرەھا دبلۆماسیەتا سەرۆکێ داھاتی یێ ھەرێمێ یە ، ئەوژی نێچیرڤان بارزانی یە .
لسەر ئاستێ پەیوەندیێن لگەل جیھانێ ژی نەخاسمە ئەمریکا و ئەورۆپا دیسان قوناغەکا گەش و پڕ ئۆمێد دبینم ، لگەل وەلاتێن ئێکگرتیێن ئەمریکا کۆ سەنتەرێ بریارێن نیڤ دەولەتی و ئێکلاکەرێن پرس و ئاریشە و ناکۆکیانە ، دێ گەھنە ئاستەکێ بلند ،  ئاڤاکرنا مەزنترین کونسلخانەیا ئەمریکا ل ھەولێرێ و گرنیدانا نەتەوەیێن ئێکگرتی ب ناما جەنابێ وی لدوور پرس و پەیوەندیێن هەرێمێ و عیراقێ بەڵگەیە لسەر ڤێ چەندێ ، ئەڤ رەنگە پەیوەندیە دێ خزمەتەکا زۆر گەھینتە ھەرێما کوردستانێ ژلایێ سیاسی  وئابووری ، نەخاسمە پشتی ئاڵوزبوونا پەیوەندیێن ئەمریکا و ئیرانێ ، ئەڤەژی د بەرژەوەندا کوردستانێ دایە و نێچیرڤان بارزانی دێ شێت ڤێ دەرفەتێ بێخیتە د خزمەتا کوردستانێ دا و پێگەھێ ھەرێمێ لسەر ئاستێ نیڤ دەولەتی ببەتە قوناغەکا نوو و تێکەلکرنا بەرژەوەندێن ھەرێمێ لگەل ئەمریکا . 
پەیوەندیێن ھەرێمێ لگەل وەلاتێن ئەورۆپی ژی کۆ د ئاستەکێ باش دانە لێ ل قوناغا داھاتی دبلۆماتکارێن وەلاتێن ئەورۆپی دێ زێدەتر بەێ خۆ دەنە ھەرێمێ و ھەولێن خۆشکرنا پەیوەندیان کەن بۆ پرسێن ووزێ و بازرگانیێ . چونکی دڤان ھەردوو بابەتان دا ھەرێمێ پێگەھەکێ مەزن ھەیە و بەرژەوەندێن ھەردوو ئالیان دێ ھێنە پاراستن ، بۆ مە وەکی کورد زۆر گرنگە ئەڤ رەنگە پەیوەندیە ھەبن داکۆ ژلایێ سیاسی پشتەڤانیا نیڤ دەولەتی دابین ببیت ، لدەمێ گۆرانکاریێن سیاسی ل عیراقێ و دەڤەرێ . 
چونکی نیشانێن گۆرانکاریێن سیاسی ل عیراقێ و ئیرانێ دەرکەفتینە و دوور نیە ناکۆکیێن دناڤبەرا ئالیێن سیاسی یێن عیراقێ بەرەڤ ئاڵۆزبوونێ بچن و دوور نیە رێکخستنێن تیرۆرستی سەرھەل بدەنەڤە و دەنگێن ئاڤاکرنا ھەرێمێن دیتر ژی ل عیراقێ بلندتر دبن و دبیت ئەڤ دەنگ و داخازیە ببنە ئەگەرێ سەرھەلدانا شەرەکێ نافخۆیی ل عیراقێ و چارەسەریا وێ تنێ دابەشبوون بیت ، ئەڤە ژی دێ بیتە ئەگەرێ جودابوونا ھەرێمێ و چەسپاندنا بریارا خەلکێ کوردستانێ ل راپرسیا سەرخۆبوونێ ل سالا ٢٠١٧ ، بۆ ڤێ چەندێ ژی مە پێتڤیەکا زۆر ب پشتەڤەانیا  وەلاتێن ئەورۆپی و جیھانێ ھەیە ب تایبەت ئەمریکا و فەرەنسا و ئەلمانیا و بریتانیا و ...ھتد  ، ئەڤ پشتەڤانیە ژی ب پەیوەندیا دابین دبیت  . 
پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل مەزنە وەڵاتێن عەرەبی ھەرچەندە ھەتا راددەیەکی ھەنە و لگەل ھندەکا د ئاستێ باش دانە وەک ئۆردن و سعوودیێ و ئیمارات و کووێت ، پێتڤی یە گاڤێن رژدتر بھێنە ھاڤێتن بۆ بەرفرەھکرنا پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل پرانیا وەلاتێن عەرەبی نەخاسمە سعوودیێ و مسر و مەغرب و ئیمارات و ئۆردن  ، چونکی مە پێتڤیەکا زۆر بڤان رەنگە پەیوەندیان ھەی بۆ گاھاندنا دەنگێ ماف و داخازیێن خەلکێ کوردستانێ بۆ دەسھەلات و جادا عەرەبی ، دوور نیە نێچیرڤان بارزانی دڤی لایەنی ژی دا سنووران بشکێنیت و ئاستێ پەیوەندیێن ھەرێمێ ل گەل وەلاتێن عەرەبی بگەھینتە ئاستێ پێتڤی  ، نابیت ئەم وە ھزر بکەین وەڵاتێن عەرەبی دوژمنێن کوردستانێ نە ، ئەو دبلۆماتکار و سیاسەتمەدارێ شیای ھەلویستێن دوژمنکارنە یێن ئیراق و تورکیا و ئیرانێ لدەمەکێ زوو بگۆریت بۆ ھەلویستێ دۆستانە و برایانە دێ شێت ب کاریزمایا خۆ ڤان وەلاتێن عەرەبی ژی بکەتە دۆست و پشتەڤان .
نێچیرڤان بارزانی ب سەرەدانێن ڤان وەلاتان دێ پڕ دەسکەفت زڤریت ، یان مێڤانداریکرنا کۆمەکا نڤیسکار و رەوشەنبیر و ھونەرمەند و مەدیاکارێن وان ل ھەولێرا پایتەخت دێ شێت دەرگەھێن خۆشکرنا ڤان پەیوەندیان ڤەکەت و ئەز باوەرم ئەڤ گاڤە دێ ھێنە ھاڤێتن و سەرکەفتنێ دێ بدەست ئینیت .
برەنگەکێ گشتی ب سەرۆکاتیا نێچیرڤان بارزانی ھەرێما کوردستانێ دێ بەرەڤ قوناغەکا نوو یا دبلۆماسی  چیت کۆ ئەڤ سیاسەت و دبلۆماسیەتە بکەڤیتە د خزمەتا پێشڤەچوونا دووزا سیاسی یا کوردستانێ و ژلایێ ئابووری و کارگێری و ئێمناھی و جڤاکی و کلتووری ژی دێ دەسکەفتێن مەزن ھەبن .
چونکی دەم و قۆناغێن دەربازبوویی بۆمە خۆیاکریە ، ھەر ئەرکەکێ نێچیرڤان بارزانی پێ راببیت ب زێدەیی بجە ئینایە و کەسایەتیەکێ سەرکەفتی بوویە ، بۆ ڤێ قوناغێ و قۆناغێ، داھاتی ژی مە پێتڤی ب کەسایەتیا نێچیرڤان بارزانی ھەیە داکۆ بگەھینە ئازادی و رزگاریێ و بدەست ڤەئینانا ماف و ئارماجێن نەتەوی و نشتیمانی .





ئەم هەواڵە 2587جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
بە ڤیدیۆ.. كاره‌ سه‌خت و نایابه‌كانى چه‌ند كرێكارێك
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad