English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
ستراتیژیه‌تێن باڵا و دویرمه‌ودا، بناغه‌یا ده‌ستکه‌فتیێن جێگیر
2019-07-17 [09:01 AM]

نڤیسینا: پاوان تەتەر نێرەوی



پشتی ژ دایکبوونا کابینه‌یا ۹ێ یا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ ب سه‌روکاتیا به‌رێز مه‌سرور بارزانی و ئێکگرتنا هه‌رسێ هێزێن سه‌ره‌کی د گوره‌پانا سیاسیدا کو پێکدهێن ژ پارتی، ئێکه‌تی و گوران دگه‌ل پێکهاته‌یان، ده‌لیڤه‌یه‌کا نویی هاتیه‌ پێش بو ئاماده‌کرنا ستراتیژیه‌ته‌کا نویی کو هه‌می سێکته‌رێن گرێدایی پێشڤه‌چوونان ڤه‌گریت و ببیته‌ چه‌تره‌ک و نیمچه‌ یاسایه‌ک بو دیارکرنا رێره‌ویا چاوانیا به‌ره‌ڤپێشبرنا هه‌رێما کوردستانێ کو نها پشتی ته‌مام بونا شه‌رێ داعشێ و قوناغه‌کا نویه کو ئه‌و ژی قوناغا فوکوسا هاوولاتی و پێشڤه‌برنا ناوچه‌یی د هه‌می بوارێن ستراتیژینه‌. ژ دایکبوونا کابینه‌یێن حکومه‌تێن نوی هه‌می ده‌ما دبیته‌ ده‌لیڤه‌یه‌کا باش بو راستڤه‌کرنا هه‌ر کێماسیه‌کا کو کابینه‌یا به‌ری وێ کربیت یان ژی بو به‌رده‌وامیدان و پێشڤه‌برنا سیاسه‌ت و ستراتیژیه‌تا کابینه‌یا به‌ری وێیه‌. جهێ گومانێ نینه‌ کو کابینه‌یا ۸ێ ژی بێ به‌هر نه‌بوویه‌ ژ کێم و کاسیان لێ به‌لێ ئه‌و ستراتیژیه‌تا کو به‌رێز نێچیرڤان بارزانی سه‌روکێ کابینه‌یا ۸ێ یا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ شیا ب باشترین شێوه‌ و پلانێن سه‌رکه‌فتیانه‌ کوردستانێ ژ ئێک ژ هه‌ستیارتڕین ساتێن خو رزگار بکه‌ت هه‌ر ژ هێرشێن ده‌ڕه‌کی و هه‌ر ژ ئابلووقه‌یێن دارایی و داخستنا سنوڕان.
به‌ره‌ڤپێشڤه‌برنه‌کا مودێرن و ئاکتیڤ د بوارێ پێشڤه‌چوونا سیاسیدا ڤیابیت بهێته‌ جێبه‌جیکرن د چوارچێوه‌یێ به‌ره‌ڤ پێشڤه‌برنا جڤاکی و پێویستیێن روژانه‌ یێن هاوولاتیان کو د ده‌ما باندوورێن ده‌ره‌کی توشی شوکێن چاڤه‌رێنه‌کری نه‌بین. ستراتیژیه‌تا دویربین دێ شێت بیته‌ ئه‌گه‌رێ دروستکرنا سه‌قامگیریه‌کا باشتر هه‌م ژ لایێ ئابووری هه‌م ژ لایێ وان تشتان کو باندووره‌کا نه‌گه‌تیڤ لسه‌ر ئاسایێشا نیشتیمانی دروستدکه‌ن. ئه‌ڤ ستراتیژیه‌ ڤیابیت لسه‌ر خالێن گرێدایی ب باشکرنا سێکته‌رێ نیشته‌جیبوونێ ب کوالیتی و پێداویستێن وان، هه‌ولدان بو راکێشانا کومپانیایێن بیانی بو سه‌رمایه‌گوزاریێ د بوارێن ستراتیژی  ب تایبه‌تی بوارێن نه‌فت و گاز، به‌رهه‌م ئینانا که‌هره‌بێ و هه‌روه‌سا ریفرومه‌کا بنه‌ره‌تی د که‌رتێ کشتوکالیدا بهێته‌کرن. ئه‌ڤ سێکته‌رێن ناڤهاتی دێ شێن بنه‌ ئه‌گه‌رێ زێده‌کرنا بودجه‌یا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ و دهه‌مانده‌ما ئه‌و سێکته‌رن کو دشێن ببنه‌ بانکه‌ک ژ بو گه‌نجێن کورد کو د ڤان بوارێن ناڤهاتیدا کاربکه‌ن و به‌شه‌ک بن هه‌م ژ ده‌ستێ کار د ناڤا بازاریدا و هه‌م دویر ببن ژ وێ نه‌بالاسا د سایکولوژیا گه‌نجێ کورد دروستبوویه‌ د بێ کاری و ترسا ده‌ستڤه‌نه‌ئینانا کار پشتی ده‌رچوونا د زانینگه‌هاندا.
د ناڤا ڤێ ستراتیژییه‌تێدا گرنگیدانا ب خالێن گرێدایی ب پێشڤه‌برنا دیموگرافیێ، جیهانگیریێ ئانکو (Globalization)، ژینگه‌ه، وزه‌ و گرێدان و نێزیکبوونا جڤاکی یا فه‌ره‌. پێشڤه‌برنا دیموگرافیێ خو ژوێ چه‌ندێ سه‌رچاوه‌دگریت کو پێداویستیێن سه‌ره‌تایی یێن ژیانێ بهێنه‌ گارانتیکرن تاکو خێزانا کورد د فکره‌کا ئاسوده‌دا بیت و بشێت باوه‌ریێ ب هه‌بوونا کومه‌لگه‌هه‌کێ ئارام بکه‌ت و بڤی شێوه‌یی ده‌ست ب پێکئینانا خێزانێ بکه‌ن و زارویان ئانکو نه‌وه‌یێ نوی پێشکه‌شی کومه‌لگه‌هێ بکه‌ن، کو ئه‌ڤ چه‌نده‌ گه‌له‌کا گرنکه‌ ژ بو پێشڤه‌برن و سه‌قامگیریا هه‌ر وه‌لاته‌کێ کو رێژه‌یه‌یه‌کا ژدایکبوونا سه‌قامگیر هه‌بیت. جیهانگیری ئانکو گلوبالیزه‌یشن ، ئه‌و چه‌نده‌یه‌ کو چو وه‌لاته‌ک یان کومه‌لگه‌هه‌ک نه‌شێت ژ باندوورێن وێ رزگار بیت، ئه‌ڤجا تێگه‌هشتنا جیهانگیریێ و ئه‌و باندوورا کو لسه‌ر کومه‌لگه‌هێ و پاشه‌روژێ هه‌یه‌ ڤیا بیت شروڤه‌یه‌کا نویی و خویندنه‌کا نوی بو بهێته‌کرن. ئه‌ڤ چه‌نده‌ دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ هندێ کو هاوولاتیێ کورد بشێت پتر خو دگه‌ل کاودانێن جیهانی بگونجینیت کو هه‌ر ژ په‌ره‌پێدانا ئینته‌رنێتی ئانکو  (Digitization)کو ئه‌ڤ په‌ره‌پێدانه‌ ئه‌ر ژ بو رایکرنا کاروبارێن هاوولاتیان و ئاسانکرنا مامه‌له‌یان ئانکو کێمکرنا بیروکراسیێ سه‌رچاوه‌ دگریت. د بوارێ ژینگه‌هیدا یا هه‌ڕه‌ گرنگ به‌رزکرنا ئاستێ زانیاریێ لده‌ف هاوولاتیان وه‌ک ئه‌رکێ ژماره‌ ئێک دهێت چونکه‌ زه‌ره‌رێن ژینگه‌هی زه‌ره‌ره‌کا گشتیه‌ و گرێدایی ب ژیانا هه‌می مروڤایه‌تیێ و زینده‌وه‌ران هه‌یه‌، و هه‌ر ئه‌ڤ چه‌نده‌ بویه‌ ئه‌گه‌رێ گرێدانا چه‌نده‌ها کور و سمیناران د ئاستێ جیهانی کو بریار هه‌یه‌ تاکو سالێن ۲۰۳۰ێ ب کار ئینانا پلاستیکی ل زوربه‌یی وه‌لاتێن جیهانی بهێته‌ قه‌ده‌غه‌کرن. د ناڤا کوردستانێ دا ستراتیژیه‌تا ژینگه‌هی وه‌که‌ هاتیه‌ ئاماژه‌پێکرن به‌لاڤکرنا زانیاریانه‌ لسه‌ر ده‌رهاوێشته‌یێن خراپێن پیسکرنا ژینگه‌هی و هه‌روه‌سا ده‌سڤالاکرنا رێڤه‌به‌ریێن ژینگه‌هێ بو چاڤدێریکرنه‌کا توند لسه‌ر هه‌می وان کومپانیا و جهێن دبنه‌ ئه‌گه‌رێ پیسبوونا ژینگه‌هێ کو نوکه‌ وه‌که‌ پرسه‌کا د ئاستێ ئاسایێشا نیشتیمانی دهێته‌ ته‌ماشه‌کرن. سێکته‌رێ وزه‌ ئه‌و سێکته‌ر بوویه‌ کو زوربه‌یی ره‌خنه‌یان کو توشی ده‌سهه‌لاتا هه‌رێما کوردستانێ هاتیه‌ کرن ئاراسته‌یی ڤی سێکته‌ری بوویه‌. وزه‌ ب تایبه‌تی که‌رتێ نه‌فتێ تاکه‌ داهاتێ هه‌رێما کوردستانێ بویه‌ تاکو ئه‌ڤ سات و وه‌ختێن ئه‌م نها تێدا دژین، هه‌رچه‌نده‌ هه‌رێما کوردستانێ داهاتێ ناڤخوویی ژی هه‌بوویه‌ لێ به‌لێ ناهێته‌ ژمارتن وکه‌ جێگره‌وه‌یه‌ک یان به‌شه‌کێ باش به‌روارد دگه‌ل داهاتێ نه‌فتێ. له‌وما سامانێن سروشتیێن هه‌رێما کوردستانێ بڕبره‌یا پشتیا ئابووریا هه‌رێمێ بوویه‌ و ژ به‌ر ڤێ چه‌ندێ ریفرومه‌کا بنه‌ره‌تی د ڤی بواری دا هه‌ر ژ شه‌فافبوون و دیارکرنا داهاتی ژ بو په‌یدابوونا متمانه‌یێ دناڤبه‌را هاوولاتی و ده‌سهه‌لاتێ یا گرنگه‌، کو کابینه‌یا ۸ێ دگه‌ل کومپانیا دیلویت ئامارێن هه‌نارده‌کرنێ و داهاتێ وێ بو رایا گشتی به‌لاڤکریه‌ کو ئه‌ڤه‌ ده‌ستپێکه‌کا باش بویه‌. و پێشنیارا دوویێ پێشنیاره‌کا وه‌کی پترودولاڕه‌ لێ به‌لێ نه‌ د هه‌مان مه‌به‌ستا پترودولاری، به‌لکو ب کارئینانا نێزیکه‌ی ٥%ێ ل داهاتێن سامانێن سروشتی د بوارێ کشتوکال و گه‌شتوگوزاردا بهێته‌ بکارئینان کو ئه‌ڤ هه‌ردوو بوارێێن ناڤهاتی دێ شێن تا راده‌یه‌کێ باش بالانسه‌کا هێزێ په‌یدا که‌ن د بالانسا ئابووری و بودجه‌یا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ کو داکه‌فتنا بهایێ نه‌فتێ یێ سالێن ۲۰۱٥ێ وه‌که‌ زه‌نگه‌کا مه‌ترسیدار بهێته‌ ته‌ماشه‌کرن کو پشتبه‌ستن ب ئێک سه‌رچاوه‌یێ داهاتی دێ دویر بیت ژ ستراتیژیه‌ته‌کا ئابووریا سه‌رکه‌فتی.
خالا دووماهیێ کو هه‌ژی کارکرنه‌کا بنه‌ره‌تیه‌ ئه‌و ژی بکارئینانا ستراتیژیه‌ته‌کا باش و کاریگه‌ر بو نه‌هێلانا به‌رکه‌فتنێن ناوچه‌یی بو نمونه‌ ناوچه‌یێن ژێر هه‌ژموونا فلانه‌ حزب هتد. ئه‌ڤ چوار سالیێن داویێ دویرکه‌فتنه‌کا به‌رچاڤ هه‌بوویه‌ دناڤبه‌را هاوولاتیێن چه‌ند ناوچه‌یه‌کێن جیاوازێن هه‌رێما کوردستانێ و ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌کی ب کار ئینانا ده‌زگه‌هێن راگه‌هاندنێ د به‌رژه‌وه‌ندیێن ته‌سکێن حزبی و به‌رچاڤ وه‌رنه‌گرتنا کاریگه‌ریێن وێ لسه‌ر سه‌قامگیریا کومه‌لایه‌تی کو راسته‌وخوو باندوور لسه‌ر ئاسایێشا نیشتیمانی هه‌بوویه‌ نه‌هاتیه‌کرن. هه‌ر ئه‌ڤ چه‌نده‌ تا راده‌یه‌کێ به‌شه‌ک بوویه‌ ژ ئه‌گه‌رێ ئێکنه‌گرتنا هێزێن پێشمه‌رگه‌یی چونکه‌ گه‌له‌ک هێزان خو ب سه‌ر ناوچه‌یه‌کا دیارکریا کوردستانێ دیتیه‌ یان سه‌ر ب که‌سایه‌تیه‌کێ دیارکریڤه‌ دیتیه‌، ئه‌ڤ چه‌نده‌ بوویه‌ ئه‌گه‌رێ هندێ کو ئینتیمایێ وان بو هه‌می به‌ش و ناوچه‌یێن ئاخا وه‌لاتی کێم ببیت و زێده‌تڕ بهێته‌ گرێدان ب وێ ناوچه‌یا تێدا نیشته‌جیه‌. هه‌بوونا ستراتیژیه‌ته‌کا میدیایی یا سه‌رتاسه‌ری کو هه‌م ببیته‌ گاره‌نتیه‌ک بو پێشڤه‌برنا کارێ میدیایی و ئازادیا روژنامه‌گه‌ری و هه‌م ببیته‌ ئه‌گه‌رێ نه‌هێلانێ کو هیچ که‌ناله‌کێ میدیایی نه‌بیته‌ ئه‌گه‌رێ تێکدانا سه‌قامگیریا کومه‌لایه‌تی و ببیته‌ مه‌ترسیه‌ک لسه‌ر ئاسایێشا نیشتیمانیا وه‌لاتی کو گرێدایی ب هه‌می تاکێن وه‌لاتی هه‌یه‌ نه‌ک بتنێ حزبه‌ک یان ناوچه‌یه‌کا دیارکری.
سێکته‌رێ هه‌ڕه‌ سه‌ره‌کی و بناغه‌یا ده‌وله‌ته‌کا مودێرن سێکته‌ڕێ په‌روه‌ردێیه‌ کو ڤی سێکته‌ریی ژی پێویستیه‌کا هه‌ڕه‌ مه‌زن ب ریفرومه‌کا نویی هه‌یه‌. ئه‌ڤ ریفرومه‌ ڤیابیت بهێته‌ گونجاندن دگه‌ل واقعێ هه‌رێما کوردستانێ و ئاستێ ئابووری و توانایێن به‌رده‌ست، چونکه‌ هه‌ر به‌راورده‌ک دگه‌ل وه‌لاتێن جیهانی و کوپیکرنا ستراتیژیه‌تا وه‌لاته‌کێ دی د هه‌ر سێکته‌ره‌کێ بیت دشێت وه‌لاتی و چینێ قوتابیان توشی ئیفله‌نجێ بکه‌ت، چونکه‌ په‌یره‌وکرنا سیاسه‌تا زانستیا هه‌ڕ وه‌لاته‌کێ هاتیه‌ دارشتن لسه‌ر وان پێوه‌رێن گرێدایی ب ئاستێ هێزا ئابووریا حکومه‌تێ د سێکته‌رێ په‌روه‌ردێ، رێژا ماموستایان و هه‌روه‌سا ژماره‌یا قوتابخانه‌یان کو دگه‌ل ئاست و خواستێن نهادا ناگونجن و زوربه‌ی هه‌ڕه‌ زورا قوتابخانه‌یان رێژه‌یا قوتابیان د پولێدا دگه‌هیته‌ سه‌رڤه‌یی ٤٥ قوتابیان کو ئاستێ ستانداردێ جیهانی دناڤبه‌را ۲۰-۲٥ قوتابیانه‌. لڤێرێدا گرنگیا دروستکرنا قوتابخانه‌یێن نوی دهێته‌ به‌رچاڤ کو دگه‌ل ئاست و خاستێ که‌رتێ په‌روه‌ردێ نینه‌ ب تایبه‌تی ب وێ رێژه‌یا دروستکرنا یه‌که‌یێن نیشته‌جیبونێ دروستکرنا قوتابخانه‌یان نه‌هاتیه‌ به‌رچاڤ وه‌رگرن و بتنێ دروستکرنه‌کا رێژه‌یی بوویه‌. به‌ره‌ڤ پێشڤه‌برنا که‌رتێ په‌روه‌ردێ دێ شێت بیته‌ شاهره‌گا باشترکرنا که‌رتێ ته‌ندروستیێ هه‌ر ژ پێگه‌هاندنا نوژدارێن باش و هه‌م به‌رزکرنا ئاستێ زانستیێ هه‌می فه‌رمانبه‌رێن ته‌ندروستیێ کو ب شێوه‌یه‌کێ باشتر سه‌ره‌ده‌ریێ دگه‌ل نه‌خوشان  بکه‌ن کو دشێت ببیته‌ ئه‌گه‌رێ دووباره‌ په‌یداکرنا باوه‌ریێ د ناڤبه‌را هاوولاتی و که‌رتێ ته‌ندروستیێ کو گه‌له‌ک جاران نه‌بوونا باوه‌ریێ ئه‌گه‌رێ سه‌ره‌کی بوویه‌ کو نه‌خوشێن هه‌رێما کوردستانێ قه‌ستا ده‌رڤه‌یی وه‌لات بکه‌ن و دویفرا فاکته‌رێ دی دهێت ئه‌و ژی نه‌بوونا ئامیرین پزشکی بووینه‌، لڤێرێ به‌رچاڤ روونیه‌ک هه‌یه‌ کو دارێشتن و په‌یره‌وکرنا هه‌ر ستراتیژیه‌ته‌کێ د هه‌ر که‌رته‌کێ کو گرێدایی ب کاروبارێن هاوولاتیان هه‌بیت ئێکه‌م خال ڤیابیت دروستکرنا پرده‌کا باوه‌ریێ بیت دناڤبه‌را ده‌سهه‌لات و هاوولاتیدا و ئه‌ڤ چه‌نده‌ دێ بیته‌ ئه‌گه‌رێ په‌یداکرنا پالپشتیا هاوولاتیان ژ لایێ ده‌سهه‌لاتێڤه‌ کو دێ باندووره‌کا پوسیتیڤ لسه‌ر زوربه‌یی بریار و پیاده‌کرنا سیاسه‌تا حکومی هه‌بیت. جهێ گومانێ نینه‌ کو به‌رێز مه‌سرور بارزانی سه‌روکێ کابینه‌یا نویا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ وه‌که‌ سه‌رکرده‌یه‌کێ خودان ئه‌زموون و کاریزما د په‌یره‌وکرنا سیاسه‌تیا ناڤخوویی و ده‌ره‌کی دێ شێت ده‌وره‌کێ هه‌ڕه‌ باڵا و سه‌رکه‌فتی گێریت هه‌ر د باشترکرنا پێشکه‌شکرنا خزمه‌تگوزاریان و هه‌ر د دارێشتنا ستراتیژیه‌تێن دویرمه‌ودا کو ببیته‌ بناغه‌یه‌ک بو جێبه‌جیکرنا قوناغێن خو گونجان دگه‌ل جیهانا نویی.

 





ئەم هەواڵە 3070جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
شێرەکانیش یاری تۆپی پێ دەکەن
رووداوێكی سەیر پڵنگێك راوی سەگێك لەبەردەم دەرگای ماڵێك دەكات
ئاسكێك ده‌چێته‌ ناو سه‌رتاشخانه‌یه‌ك، ترس دروست ده‌كات
پشیله‌یه‌ك چۆن رێگری له‌ مارێك ده‌كات هه‌ڵبێت
بە ڤیدیۆ.. كاره‌ سه‌خت و نایابه‌كانى چه‌ند كرێكارێك
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad