English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
سوتانی ئامازۆن هه‌ره‌شه‌ له‌ جیهان ده‌كات
2019-08-26 [07:13 AM]

ZNA- هه‌ولێر


دووكەڵی ئاگرەكە گەیشتووەتە شاری ساوپاوڵۆ، هەڵمەتی "نزا بۆ ئامازۆن" لە تۆڕە كۆمەڵایەتییەكان بەردەوامە. كۆمەڵگای نێودەوڵەتی و وڵاتانی جیهان لەبارەی ئاگرەكە و كاریگەری لەسەر ژینگەی جیهان هۆشداری دەدەن. تاكەكەسێك كە ئامادە نییە دان بە قەبارەی قەیرانەكەدا بنێ، سەرۆكی بەرازیلە كە رێكخراوە ناحكومییەكان بە هەڵگیرساندنی ئاگرەكە تۆمەتبار دەكات و داواش لە وڵاتان دەكات دەست لە كاروباری وڵاتەكەی وەرنەدەن.

بڕیارە كۆبوونەوەكانی گروپی 7 لە رۆژانی 24 بۆ 26ی ئاب لە فەرەنسا بەڕێوەبچێ. ئیمانوێل ماكرۆن، سەرۆكی فەرەنسا لە تویتێكدا داوای كرد "دەمودەست باسی ئەو بارودۆخە لەناكاوە بكرێ". 
بەڵام ژایر بۆلسۆنارۆ، سەرۆكی راستڕەوی بەرازیل، لە تویتەرەوە وەڵامی ماكرۆنی دایەوە: "بە داخەوە سەرۆك ماكرۆن دەیەوێ كێشەیەكی نێوخۆیی بەرازیل و وڵاتانی ناوچەی ئامازۆن بۆ دەستكەوتی سیاسیی خۆی بقۆزێتەوە". 
ئەو باسكردن لە كێشەكانی پەیوەندیدار بە ئامازۆنی لە كۆبوونەوەی گروپی حەوت بە "عەقڵیەتی كۆڵۆنیالیستی" وەسفكرد و گوتی "لە سەدەی 21دا شوێنی نابێتەوە".

ئامازۆن بە سییەكانی گۆی زەوی ناسراوە و 20٪ی ئۆكسیجنی هەموو گۆی زەوی دابین دەكات. هەڵمەتی یەكدی تۆمەتباركردن لە بەرازیل دەستیپێكردووە. حكومەت، رێكخراو و گروپە ناحكومییەكان بە هۆكاری كەوتنەوەی ئاگرەكە تۆمەتبار دەكات، لەبەر ئەوەی بودجەیان "لێ بڕدراوە" و دەیانەوێ حكومەت لەبەر چاوی خەڵك ناشیرین بكەن. هەفتەی رابردوو، سەرۆكی بەڕازیل گوتی "وێنەی هەموو ئامازۆن هەیە، چۆن شتی وادەبێ؟ هەموو شتەكان ئاماژەن بۆ ئەوەی خەڵكێك چوونەتە ئەوێ و ئاگریان لە دارستان بەرداوە. من وا هەست دەكەم".

رێكخراوە ژینگەپارێزەكانی بەرازیل حكومەتی نوێی بەرازیل بە هۆكاری ئاگركەوتنەوەكە دەزانن. بۆلسۆنارۆ كە لە كانوونی دووەمی ئەمساڵەوە دەسەڵاتی گرتووەتە دەست، بەردەوام دەڵێت وڵاتەكەی دەبێ ئامازۆن بكاتە ناوچەیەك بۆ بەرژەوەندییە بازرگانییەكان و رێگە بە كۆمپانیاكانی كشتوكاڵ و داربڕینەوە بدات سوود لە سەرچاوە سروشتییەكانی ئەو ناوچەیە وەربگرن. ژینگەپارێزەكان پێیانوایە ئەوە زەمینە سازكردنە بۆ تەختكردنی دارستانەكان.

سەرەتای مانگی ئابی ئەمساڵ هەردوو وڵاتی نەرویج و ئەڵمانیا هاریكارییەكانی خۆیان بۆ بەرەنگاربوونەوەی لەناوچوونی دارستان لە بەرازیل وەستاند، لەبەر ئەوەی حكومەتی بەرازیل ئەو پرۆژانەی گۆڕیوە كە دەبێ هاریكارییە داراییەكانی تێدا خەرج بكرێ.

دارستانی ئامازۆن 5.5 ملیۆن كیلۆمەتر چوارگۆشەیە و 9 وڵاتی ناوچەكە پێكەوە دەبەستێتەوە. 60٪ی رووبەری دارستانەكە دەكەوێتە ناو خاكی بەرازیلەوە و بەشەكەی دیكەشی لە پیرۆ، كۆڵۆمبیا، ڤەنزوێلا، ئیكوادۆر، بۆلیڤیا، سورینام و گینای فەرەنسییە. دارستانی ئامازۆن نیوەی دارستانە بارانییەكانی جیهان پێكدەهێنێ. دارستانی بارانی بەوە لە دارستانەكانی دیكەی جیهان جیادەكرێنەوە كە رێژەیەكی زۆری بارانیان تێدا دەبارێ.

بەگوێرەی داتاكانی پەیمانگەی نیشتمانیی بەرازیل بۆ لێكۆڵینەوەی فەزا ناسراو بە (INPE)، لە مانگی كانوونی دووەمی ئەمساڵەوە 75 هەزار و 300 حاڵەتی ئاگركەوتنەوە لە ناوچەی ئامازۆنی بەرازیل تۆمار كراوە. بەو پێیەش رێژەی حاڵەتەكان لە چاو ساڵی رابردوو 85٪ بەرزبووەتەوە. لە هەشت مانگی یەكەمی ساڵی رابردوودا 40 هەزار حاڵەتی ئاگركەوتنەوە تۆمار كرابوو. هەتا رۆژی 22ی ئاب زیاتر لە 2500 ئاگری چالاك لە دیوە بەرازیلییەكەی ئامازۆندا هەبووە. 

لە ڤەنزوێلا 26 هەزار و 500، لە بۆلیڤیا 17 هەزار و 200، لە كۆڵۆمبیا 14 هەزار و 200 و لە پیرۆ 5 هەزار و 680 حاڵەتی ئاگركەوتنەوە تۆمار كراون. لە بۆلیڤیا حاڵەتەكانی ئاگركەوتنەوە بە رێژەی 114٪ لە چاو ساڵی رابردوو بەرزبووەتەوە.

لە وەرزە وشكەكانی ساڵ كە لە تەمووزەوە هەتا تشرینی یەكەم بەردەوام دەبێ، ئاگركەوتنەوە لە دارستانە بارانییەكان ئاساییە كە دەكرێ هۆكاری سروشتی وەك هەورە بروسكەی لە پشت بێ، یان جووتیار و ئاژەڵداران بۆ فراوانكردنەوەی زەوی كشتوكاڵی یان دۆزینەوەی لەوەڕگا ئاگریان تێبەردەن.

ئەلبێرتۆ سێتزەر، لێكۆلەر لە (INPE) بە ئاژانسی رۆیتەرزی راگەیاند "ئەمساڵ هیچ شتێكی نائاساییمان لە رەوشی كەشوهەوا یان رێژەی بارانبارین بەدی نەكردووە كە تەنیا كەمێك لە خوار رێژە ئاساییەكەی خۆی بووە. راستە وەرزە وشكەكانی ساڵ هەلومەرجێكی گونجاو بۆ هەڵگیرسان و بڵاوبوونەوەی ئاگر دەڕەخسێنن، بەڵام دەستپێكی ئاگرەكە كاری مرۆڤە، جا ئەوە بە ئەنقەست بێ یان بە رێكەوت".

ویلایەتی رۆدۆنیا، رۆرایمە و ئاكرێ لە باكووری بەرازیل زۆرترین زیانیان بەركەتووە. 
ناوچەی ئامازۆن ماڵی سێ‌ ملیۆن جۆر رووەك و ئاژەڵە و زیاتر لە یەك ملیۆن خەڵكی رەسەنی تێدا دەژی، خەڵكی ناوچەكە بە میدیاكانیان راگەیاندووە كە ژمارەیەكی زۆر لە ئاژەڵەكان لە دارستانەكانەوە بەرەو دەشتاییەكان رادەكەن، زانایانیش هۆشداری دەدەن لە لەناوچوونی ئەو زیندەوەرانەی كاریگەریی قورس و درێژخایەن لەسەر هاوسەنگیی ژینگەیی دادەنێن.

دارستانە چڕەكانی ناوچەی ئامازۆن بە هۆكارێكی سەرەكیی هەڵمژینی دوانۆكسیدی كاربۆن لە قەڵەم دەدرێن، بەڵام لە سێ هەفتەی رابردوودا و بەهۆی ئاگركەوتنەوەوە، ئەو ناوچەیە خۆی بووە بە سەرچاوەیەكی سەرەكیی ئەو گازە مەترسیدارە.

بەپێی داتاكانی ناوەندی كۆپەرنیكۆسی یەكێتیی ئەوروپا بۆ خزمەتگوزاری پشكنینی ئەتمۆسفەر (Cams)، لە چەند رۆژی رابردوودا دووكەڵی ئەو ئاگرە گەیشتووەتە كەنارئاوەكانی ئەتڵەسی، لەوانەش كەنارئاوەكانی ساوپاولۆ كە 2000 میل لە شوێنی ئاگرەكەوە دوورە. بەگوێرەی راپۆرتێكی (Cams) بەهۆی ئاگرەكانی ئەمساڵەوە 228 مێگاتۆن دوانۆكسیدی كاربۆن چووەتە ناو هەواوە كە بەرزترین ئاستە لە ساڵی 2010 وە.





ئەم هەواڵە 1879جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
چەند بیرۆکەیەک بۆ ڕزگاربوون لە گەرمای ھاوین
بەدڵنایی دوو جار سەیری دەکەیەوە ، منداڵێکی زۆر قشە
چەند دیمەنێکی لافاوی شاری شیراز لە ئێران
لە رووداوێکی ھاتووچۆ ئۆتۆمبێلێک دەفڕێت
منداڵێک لە ناو ئۆتۆمبێلی دایکی دەکەوێتە خوارەوە
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad