English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
كۆمه‌ڵگه‌ی فه‌وزه‌وی، کێ بنیادی ده‌نێت؟
2016-02-17 [12:52 PM]

نوسینی جه‌بار قادر


به‌ بڕوای تۆماس كارۆتێزی بیرمه‌ندی ئه‌مه‌ریكایی ئاسته‌نگه‌ بنچینه‌ییه‌كانی دیموكراسی له‌ ڕۆژهه‌ڵاتی ناوه‌ڕاستدا بریتین‌ له‌ ده‌ستكه‌وته‌‌كان و سه‌ركه‌وتنه‌ ناوخۆییه‌كان، كه‌ به ‌شێوه‌یه‌ك به‌هه‌ند وه‌رناگیرێن و ناپارێزرێن. بۆیه‌ هه‌میشه‌ ده‌سته‌بژێری ڕۆشنبیر و سیاسی ئه‌و به‌رپرسیاریه‌ته‌یان ده‌كه‌وێته‌ سه‌رشان كه‌ به‌شێكی كاریگه‌ر بن له‌ بنیادنانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ باوه‌ڕی به‌ هێزی و ئەقڵی ناوخۆیی هه‌بێت و چی دیكه‌ یه‌كتر ڕه‌ت نه‌كه‌ینه‌وه‌.
به‌ درێژایی مێژوو كورد گرفتی له‌گه‌ڵ ئه‌وه‌دایه‌ كه‌ ناتوانێت ڕێز له‌ ده‌ستكه‌وته‌كانی خۆی بگرێت و سه‌ركه‌وتنه‌كانی بپارێزێت، هه‌میشه‌ ئێمه‌ به‌ ده‌ست كێشه‌ ناوخۆییه‌كانه‌وه‌ ده‌ناڵێنین و باوه‌ڕمان به‌سه‌ركه‌وتنه‌ ناوخۆییه‌كان نییه‌. به‌شیكی كاریگه‌ریش له‌ بنیادی سووڕاندنی ئه‌م مه‌كینه‌ سه‌قه‌ته‌ش، بریتییە له‌و ڕۆشنبیرانەی كه‌ زیاتر له‌ ژێر هه‌ژموونی ئەقڵێكدان كه‌ كه‌متر باوه‌ڕیان به‌ بیركردنه‌وه‌ و لێكدانه‌وه‌ی جیاجیا هه‌یه‌، به‌شێكیشیان تا ئێستاش پێیان وایه‌ كه‌ ده‌بێت هه‌موومان وه‌كو ئه‌وان بیر بكه‌ینه‌وه‌ و تاكه‌ ئایدیاڵ، هەر هی ئه‌وانه‌ و لای ئه‌وانه‌.
ئاخر ڕۆشنبیرێك كه‌ باوه‌ڕی به‌ بنیادی ده‌وڵه‌ت نه‌بێت و قوربانی له‌م پێناوه‌دا نه‌دات، چۆن ده‌توانێك گۆڕانی كولتووری و كۆمه‌ڵایه‌تی دروست بكات؛ هه‌ر كۆمه‌ڵگایه‌ك بیه‌وێت خۆی له‌ ئاژاوه‌ و بێسه‌روبه‌ری بپارێزێت، پێویسته‌ له ‌سایه‌ی ده‌سه‌ڵاتی ده‌وڵه‌تی ناوخۆییدا بژیێت و باوه‌ڕی به‌ بنه‌ماكانی بنیادی ده‌وڵه‌ت هه‌بێت. ئه‌گه‌رنا ژیانی ئاڵۆزکاو و پشێوپشێو (فه‌وزه‌وی) جگه‌ له‌ بنیادی ئەقڵیه‌تی پۆپۆلیستی هیچی دیكه‌ به‌رهه‌م ناهێنێتەوە. 
هارولد لاسكی ده‌ڵێت ئه‌گه‌ر بته‌وێت هاوده‌مییه‌كی ئاسووده‌ و میهره‌بان بپارێزیت ده‌بێت خۆت به ‌كۆمه‌ڵێك هه‌ڵسوكه‌وتی گونجاوه‌وه‌ ببه‌ستیته‌وه‌. چونكه‌ به‌ ئاره‌زوویه‌كی كوێرانه‌ ناتوانیت له‌و كێشه‌ جۆراوجۆرانه‌ خۆت ڕزگار بكه‌یت كه‌ له‌ ئه‌نجامی چالاكییه‌كانی كۆمه‌ڵێكی شارستانی دێنه‌ گۆڕێ.
كه‌واته‌ ئاره‌زووی كوێرانه‌ هیچ كاتێك خۆشبه‌ختی و ئاسووده‌یی و ڕیكخستنی كۆمه‌ڵایه‌تی بۆ كۆمه‌ڵگا ناهێنێت، به‌ڵكو به‌ پێچه‌وانه‌وه‌ پشێوی (فه‌وزه‌ویه‌ت) و تێكچووونی به‌ها كۆمه‌ڵایه‌تییه‌كانی لێ ده‌كه‌وێته‌وه‌ كه‌ دواجار كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك بنیاد ده‌ندرێت كه‌ باوه‌ڕی به‌ بنیادی سه‌ر‌كه‌وتنه‌كان و به‌ڕیوه‌بردنی خودی نییه‌. هه‌ر ئه‌م ئاره‌زووە نابه‌رپرسانه‌شه‌ كه‌ به‌شێك له‌ ڕۆشنبیرانی تووشی گێژاوێكی نابه‌رپرسیاره‌تیی نیشتمانیی كردووه و‌، وای لێ کردوونە جگه‌ له‌ خۆیان هیچ كه‌سی دیكه‌ نابینن.
جێمز مادیسۆن، که ده‌ڵێت کۆکردنه‌وه‌ی ده‌سه‌ڵاتێکی سیاسی یان ڕۆشنبیری زۆر، ده ده‌ستی خه‌ڵکی نائاگادار وه‌کو ئه‌وه‌ی وایه که کۆمه‌ڵگا بۆ لای مه‌ترسییه‌کی به‌رده‌وام و ئالۆزی و فه‌وزه‌وی ڕابكێشیت.
ئه‌م ئەقڵیه‌ته‌ی كه‌ پێی وایه‌ ده‌بێت ته‌نیا ئه‌و ده‌سته‌بژێرییه‌ی ڕۆشنبیریی و سیاسسیه‌ی سلێمانی كۆمه‌ڵگا ئاڕاسته‌بكات به‌شێوه‌یه‌ك كه‌ ته‌نیا خۆی ده‌یه‌وێت، جگه‌ له‌فه‌وزه‌ویه‌تێكی ناهوشیاری هیچی دیكه‌ی لێ ناكه‌وێته‌وه‌.
ئاخر ئەگەر كۆمەڵگاكە كۆمەڵگایەكی خاوەن دامەزراوەی دەوڵەتی و كۆمەڵایەتی جێگیر نەبێت ئەو كاتە ڕەشەبایەكی تاریكی فه‌وزه‌ویی كە لە دەرەوە بۆ كۆمەڵگایە تەقلیدیە ناڕیكخراوه‌ بێت، به‌رگه‌ی هیچ ناگرێت و زوو ده‌كه‌وێت، كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك هیچ بنكەیەكی مەركەزی بۆ گۆرانكاری كلتوووری و كۆمه‌ڵایه‌تی دروست نابێت و گێچەڵێكی یەكجار زۆر دروست دەبێت، فەوزایەك لە ئەنجامی ئەوەی كە ئەو نەوەی كە زانیاری ناڕیكخراو هه‌له‌باشی وەردەگرێت پێ نەگەیشتووە و نه‌بووه‌ته‌ به‌شێك له‌ بنیادی ئه‌و كۆمه‌ڵگایه‌ و به‌رپرسیاره‌تی هه‌ڵنه‌گرتووه‌، چونكە ئەگەر دەوڵەت و دامەزراوی دەوڵەتی كۆمەڵایەتی هەبێت تاك هوشیارییه‌كی یه‌كجار زۆری ده‌بێت كه‌ ده‌توانێت به‌شێكی كاریگه‌ر بێت له‌ بنیادنانی كۆمه‌ڵگایه‌كی بێوەی (ته‌ندروست) و به‌هێزدا، كه‌ بتوانێت له‌سه‌ر قاچه‌وكانی خۆی بڕوات و ڕاوبوه‌ستێت. واتە كەسێكی بەرهەم هێنەرده‌رده‌چیت و دواجاۆ ده‌بێته‌ كه‌سێك كه‌ باوه‌ڕی به‌ بنیادی كۆمه‌ڵگایه‌كیه‌ ده‌بێت.
بزوتنەوەیەكی سیاسی لاواز تێنەگەیشتوو كە تەنیا ئیعتیمادیان لەسەر جادە هەیە وەك ئەوەی كە لە ئێستادا لە سلێمانیدا هەیە وەك هەندێك حەرەكاتی ئیسلامی توندرەو دەیكەن، كە كۆتایی فەوزا زۆر درووست ده‌بێت.
هه‌موو مرۆڤایه‌تی كۆمه‌ڵیك به‌ها (به ‌جیاوازیی شێواز و ئاراسته‌كانیه‌وه‌) پێكه‌وه‌ی ده‌به‌ستێته‌وه‌، به‌هاكان پێودانگێكی گرینگن كه‌ تاكه‌كان سه‌باره‌ت به‌ كرده‌وه‌ و دیدیگابینیان بۆ ژیان و به‌رانبەر ئه‌وانی دیكه‌ لێكدانه‌وه‌ی بۆ ده‌كه‌ن به ‌شێوه‌ی دادوه‌رییه‌كی نیمچه‌ ڕه‌ها، به‌ڵام هیچ كاتێك به‌ها ڕیگه‌ نادان مرۆڤ له‌ هه‌مووی لایه‌نێكی مرۆیی خۆی دابماڵێت، ئاخر هه‌میشه‌ به‌هاكان پێمان ده‌ڵێن كه‌ به‌رانبه‌ر كه‌سانی دیكه‌ كراوه‌تر و بیرفراوانتر بین، چونكه‌ ناكرێت تۆ به‌ها گرینگه‌كانی ژیانی خۆت به‌سه‌ر ئه‌وانی دیكه‌دا بسه‌پێنیت.
ئاخر سه‌وپاندن و دابه‌شكردنی به‌هایی باش و خراپ ئه‌و فه‌وزه‌ویه‌تییه‌یه‌ كه‌ ده‌رفه‌تی بیركردنه‌وه‌ و ئازادییه‌ كه‌سییه‌كان ده‌كوژێت، تائێستاش به‌شێك له‌و ڕۆشنبیرانه‌ پێێان وایه‌ ده‌بێت ئه‌وان به‌ها مرۆییه‌كان دابه‌ش بكه‌ن و به‌ به‌رده‌وامی بگه‌ڕێینه‌وه‌ بۆ ئه‌وان. 
دواجار ئه‌رك و به‌رپرساریه‌تی ڕۆشنبیر درووستكردنی فه‌زایه‌كی كراوه‌یه‌، به‌جۆرێك نیشتیمان و پێكه‌وه‌ژیان و جیاوازییه‌كان كۆمانبكاته‌وه‌، هه‌موومان به‌هه‌موو جیاوازییه‌كییه‌وه‌ بتوانین پێكه‌وه‌ بگوونجێین و بژین، به‌تایبه‌ت بۆ كۆمه‌ڵگایه‌كی وه‌كو ئێمه‌ كه‌ تائێستا قه‌واره‌یه‌كی ڕیكخراومان نییه‌، چونكه‌ به‌رپرسیارتی ئه‌م ده‌سته‌بژێرییه‌ش له‌ به‌رپرسیاریه‌تی سیاسییه‌كان كه‌متر نییه‌، بۆیه‌ گرینگه‌ ئه‌م ده‌سته‌بژێرییه‌ ببێته‌ هه‌وێنی بنیادنانی كۆمه‌ڵگه‌یه‌ك كه‌ له‌سه‌ر پێی خۆی ڕابوه‌ستێت و به‌شێك بێت له‌ بنیادنانی پرۆسه‌ی گه‌شه‌كردنی كولتووریی و سیاسی و كۆمه‌ڵایه‌تی.
بنیادنانی ئه‌م پشێوییەی كه‌ ئه‌مڕۆ ده‌سته‌بژێرییه‌كی ڕۆشنبیری و سیاسی له‌ سلێمانی كاری له‌سه‌ر ده‌كه‌ن، مه‌ترسییه‌كی گه‌وره‌ی بۆسه‌ر كۆی كایه‌كانی ژیان هه‌یه‌، فه‌وزه‌ویه‌تێك كه‌ باوه‌ڕی به‌ هیچ شتێك نییه‌ و هیچ جیاوازییه‌ك و بنه‌مایه‌كی نیشتیمانی و نه‌ته‌وه‌یی قبوڵ نییه‌، ئێمه‌ چۆن ده‌توانین نیشتیمانێك بنیادبنێێن كه‌ پڕ بێت له‌ جوانییه‌كانی جیاوازییه‌كانمان كاتێك كه‌ كۆمه‌ڵگه‌یه‌كی فه‌وزه‌ویت هه‌بێت، فه‌وزه‌وویه‌تێك كه‌ هیچ ده‌نگ و ڕه‌نگێكی دیكه‌ی قبوڵ نییه‌ و ده‌یه‌وێت خۆی بسه‌پێنێت.
به‌م ئەقڵیه‌ته‌ ناتوانین ده‌وڵه‌ت و داموده‌ستگه‌یه‌ك بنیاد بنێن كه‌ نیشتمان به‌ڕێوه ‌ببەن، بۆیه‌ ناشكرێت ئه‌م پشێوی و ئاشۆیە ده‌رفه‌تی پێ بدرێت و ڕانه‌گیرێت.





ئەم هەواڵە 14140جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
زۆر خراپ دەکەوێتە خوارەوە
لە قافا گیرا
سامسۆنگ گاڵتە بە ئەپڵ دەکات
ژیانی خۆی کردە قوربانی سەرشێتیەک
خراپی لێ قەوما
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad