English | عربی | Kurdî دواهەواڵ
ڕاستەوخۆ  
 
سێگوشه‌کرنا به‌ره‌یا گرژیان دگه‌ل به‌ره‌یێ ناڤخوو
2021-02-23 [02:10 AM]



نڤیسینا:  پاوان ته‌ته‌ر نێروه‌یی

 

شروڤه‌کارێ سیاسی و بسپۆرێ په‌یوه‌ندیێن نیڤده‌وله‌تی و ئاسایێشا نیشتیمانی

هه‌ر ژ ده‌ستپێکا شوره‌شێن ئێک دویف ئێکێن کوردان ل دژی ده‌سهه‌لاتێن دارگیرکه‌ر ل هه‌رچوار پارچه‌یێن کوردستانێ هه‌می ده‌ما ڕژێمێن سه‌رکوتکه‌ر ل ناوه‌ندا ڤان وه‌لاتێن کو کوردستان لسه‌ر هاتیه‌ دابه‌شکرن هه‌ولا فره‌چه‌شن کرنا دژبه‌ریا ڤان شوره‌شان کریه‌. بو نمونه‌ نها ل باژارێن باکوریێ کوردستانێ هێزێن ب ناڤێ پاراستنا گوندان هه‌ر ژ نیڤا سالێن ۸۰ێان هاتینه‌ دامه‌زردان کو ب شێوه‌یه‌کێ راسته‌وخوو سه‌ر ب ده‌زگایێ ئیستخباراتیا تورکیا میتێ ڤه‌نه‌. ل باشوڕێ کوردستانێ کو جاشایه‌تی هه‌می ده‌مه‌کێ وه‌که‌ چه‌که‌ک د ده‌ستێن ڕژێما به‌عسدا دهاته‌ بکارئینان ئه‌ڤه‌ ژی ب هاریکاریا چه‌نده‌ها سه‌روکهوزێن کوردان دهاته‌ پیاده‌کرن. لێ جیاواز لسه‌ر ده‌مێ حکومه‌تا به‌عس کو د چاڤێن هه‌می کورداندا جاشایه‌تی لوتکه‌یا بێرێزیا مروڤی و نه‌ته‌وه‌یی بوویه‌، لێ نها ژبه‌ر شێواندنا میدیایی و بکارئینانا وێ یا بێ سنۆر ئه‌ڤ وێنه‌یه‌ ب شێوه‌یه‌کێ دی هاتیه‌ نه‌خشاندن لێ هه‌ر لسه‌ر ناڤه‌روکا جاران.
حکومه‌تێن ئێک دویف ئێکێن پشتی روخانا رژێما به‌عس هه‌می هه‌وله‌ک دایه‌ کو هه‌رێما کوردستانێ چو ده‌مه‌کێ خودان ده‌سهه‌لاته‌کا مه‌زنا سیاسی، ئابووری و سه‌ربازی نه‌بیت، و ئه‌ڤ چه‌ندا ناڤهاتی چو ده‌مه‌کێ په‌یوه‌ندی ب ره‌وشا داراییا عیراقێ نه‌بوویه‌ چونکه‌ ئه‌و ده‌مێ نوری مالکی سه‌روکوه‌زیرێ عیراقێ ل سالا ۲۰۱۳ێ بریارا برینا بودجه‌یا هه‌رێما کوردستانێ دا وی ده‌می نرخێ په‌ترولێ دناڤبه‌را ۱۳۰-۱٤۰ دولاران بوویه‌ و عیراق د سه‌رده‌مێ خویێ زێرین یێ ب ده‌ستڤه‌ئینانا بودجه‌یا وه‌لاتی ده‌رباز دبوو. پشتی سه‌رهه‌لدانا داعشێ و تایبه‌تی گرتنا موسل کو دووه‌م مه‌زنترین باژاڕێ عیراقێه‌ و دویریا وێ نێزیکه‌ی ۷۰ کیلومه‌ترن بو پایته‌ختێ کوردستانێ بو ئێکه‌م جار هه‌ڕه‌شه‌یه‌کا راسته‌وخوو دروستبوو لسه‌ر حکومه‌ت و هاوولاتیێن هه‌رێما کوردستانێ. دوباره‌بوونا ڤێ مه‌ترسیا راسته‌خوو پشتی هێرشا حه‌شدا شه‌عبی دهێت کو پشتی خه‌یانه‌تا گروپێ ۱٦ێ ئوکتوبه‌رێ و بده‌ستڤه‌دانا که‌رکوک و چه‌ند ناوچه‌یێن دیێن ئاخا هه‌رێما کوردستانێ دروستبوویی. لێ پێشمه‌رگه‌یێ کوردستانێ ب سه‌رکردایه‌تیا راسته‌وخوویا جه‌نابێ سه‌روک بارزانی شیا مه‌ترسیێن داعشێ ل سالێن ۲۰۱٤ێ و تاکو بداوی هاتنا ڤێ رێکخراوێ و هێرشا حه‌شدا شه‌عبی ل سالا ۲۰۱۷ێ ب داستانا پڕدێ جواب بده‌ت. ئه‌ڤ به‌رگیریا بهێزا پێشمه‌رگه‌یی کو هاتیه‌ کرن بێ هێوایه‌تیه‌ک دایه‌ حکومه‌تا ناوه‌ندیا عیراقێ و تایبه‌تی وان که‌سان کو ل ئیرانێ نه‌خشه‌یا بێهێزکرنا حکومه‌تا هه‌رێمێ دادرێژن.
ئه‌ڤ چه‌ندا ناڤهاتی بوویه‌ ئه‌گه‌ڕێ ڤه‌کرنا به‌ڕه‌یه‌کێ نویی ل ڤێ دژبه‌ریا دناڤبه‌را حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ و حکومه‌تا عیراقێ ئه‌و ژی به‌ره‌یا جاشایه‌تیێ ب ناڤ و هێزێن نوویه‌. ئه‌ڤ هه‌ولا حکومه‌تا عیراقی ب سێگوشه‌کرنا به‌ڕه‌یان لدژی حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ پێکدهێێت ب دامه‌زراندن یان پشتگیریکرنا وان هێز و یان بناڤ هێزێن دژبه‌ڕێن حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێنه‌، و ئه‌ڤ چه‌ندا ناڤهاتی ڤه‌دگه‌ریته‌ڤه‌ بو دوو ئه‌گه‌ران: 
ئه‌گه‌ڕێ ئێکێ بو سستکرنا فۆکوسا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ لسه‌ر دارێشتنا ستراتیژیه‌تا چه‌وانیا مامه‌له‌کرنا دگه‌ل حکومه‌تا ناوه‌ندی، چونکه‌ ڤه‌کرنا به‌ره‌یه‌کێ نوی د ناڤخوویا حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ وه‌که‌ ئه‌ڤ به‌ره‌یێن دژبه‌ر کو پێکهاتینه‌ ژ هێزێن ب ناڤ سیاسیێن په‌رله‌مانی یان مه‌ده‌نی کو د به‌رگێ خویێ راسه‌قینه‌دا ئامرازێ پیاده‌کرنا سیاسه‌ته‌کا بێگانه‌نه‌ د هه‌رێما کوردستانێدا.
ئه‌گه‌رێ دوویێ، دروستکرن و پشتگیریکرنا هنده‌ک هێزێن چه‌کدارینه‌ د ناڤا سنورێن هه‌رێما کوردستانێ یان ناوچه‌یێن کوردستانی یێن ده‌رڤه‌یی ئیداره‌یا هه‌رێمێ کو پال به‌ره‌یا سیاسی به‌ره‌یه‌کێ نویێ سه‌ربازی دروستبکه‌ت. ئه‌ڤ به‌ره‌یێن نوی کو پێکدهێن ژ هێزێن سه‌ر ب په‌که‌کێ ڤه‌ ب تایبه‌تی یه‌په‌شێ ل شنگالێ کو بوویه‌ هێزه‌کا پڕاوپڕ ژ ده‌رده‌سه‌ریێ بو خه‌لکێ ناوچێ و به‌ربه‌سته‌کا مه‌زن بو ئاڤه‌دانکرن و ڤه‌گه‌راندنا ئاواره‌یان بو جهێن خو. هه‌روه‌سا دروستکرنا حه‌شدا کوردی ل که‌رکوکێ بو شێواندنا گه‌له‌ک ده‌ستدرێژی و توندوتیژیێن ڤێ ناوچێ کو د ده‌م و ساتێن گونجاودا دێ حه‌شدا شیعی بو بێ به‌ری بوونا خو دناڤا پرس و ئالووزیاندا ڤێ هێزا حه‌شدا کوردی بکارئینیت. هه‌روه‌سا خاڵا ژ هه‌میان ب ژانتڕ ئه‌وه‌ کو د دروستبوونا هه‌ر گرژی و پێکدادانا سه‌ربازی دێ حکومه‌تا عیراقێ ڤان هێزێن ناڤهاتی بکارئینت و دڤێ ره‌وشێدا کوشتنا ئه‌ندامه‌کێ هێزێن چه‌کدارێن حکومه‌تا کوردستانێ لێ بکه‌ڤیت یان یه‌په‌شه‌ یان حه‌شدا کوردی ل ده‌ف حکومه‌تا عیراقێ دێ وه‌ک ئێک بیت چونکه‌ هه‌رسێ لا ب نه‌ته‌وه‌ کوردن. جهێ گومانێ نینه‌ کو هه‌ر گرژیه‌کا سه‌ربازی یان سیاسی دێ حکومه‌تا عیراقێ دناڤا قادا نیڤده‌ووله‌تیدا گرێده‌ته‌ ب پرسه‌کا ناڤخوویا کوردان و بێ به‌ریا خو لڤێ چه‌ندێ دیارکه‌ت و ئه‌ڤ چه‌ندا ناڤهاتی دێ د به‌رژه‌وه‌ندیا حکومه‌تا عیراقێ بیت. 
باندوورا ناوچه‌یی وه‌ها بالا ده‌ستبوویه‌ دناڤا هنده‌ک هێزێن سیاسیێن هه‌رێما کوردستانێ کو چو سنوره‌ک بو رێزگرتنا نه‌ته‌وه‌یی، یاسایی و کومه‌لایه‌تی نه‌هێلایه‌. ب کارئینانا زاروکان بو لڤاندنا حه‌ست و سوزێن هاوولاتیان و شێواندنا راستیان د بریارێن دادگه‌هاندا خو ب خو مه‌ترسیه‌کا هه‌ڕه‌ مه‌زنه‌ لسه‌ر ئاسایێشا نیشتیمانی و سه‌قامگیریا کومه‌لایه‌تی. جهێ گومانێ نینه‌ کو ئه‌ڤ کریارێن هه‌نێ بتنێ ده‌ستکه‌فتیێن کورتمه‌ودا د بازنه‌یه‌کا ته‌سک و بچوکن، چونکه‌ هه‌بوونا سیخور و که‌سێن تێکده‌ر چ ده‌مه‌کێ جهێ وان د کومه‌لگه‌هه‌کا مودێرن وه‌که‌ هه‌بوونه‌کا ته‌ندروست ناهێته‌ ته‌ماشه‌کرن. له‌ورا بریارا سه‌ربه‌خویانه‌یا دادگه‌ها هه‌ولێرێ هه‌ولا ڤه‌کرنا به‌ره‌یه‌کا نوی ”به‌ره‌یێ چوارێ” د تێکدان و ئالووزیان د هه‌رێمێ دا ل گورنا و ‌دا نیشانکرن کو ئه‌و فرمێسکێن تیمساحان یێن بناڤ سیاسه‌تڤان و په‌رله‌مانتار بو ڤان که‌سێن ب ناڤ چالاکڤان یاریه‌کا دیا سیاسی بویه‌ چونکه‌ گه‌ر کوردستان وه‌لاتێ سنوردارکرنا ئازادی راده‌ربرینێ بوایه‌ هه‌ر وان که‌سان ب ئازادی لسه‌ر شاشه‌یێن تیڤیان ئارزومه‌ندانه‌ هه‌می جوره‌ ته‌شحیره‌ک ب کار نه‌دئینا. ئه‌ڤ چه‌ندا ناڤهاتی دیارکر کو ل ”ناوچه‌یا ژێر ده‌سهه‌لاتا پارتی” ب یاسا و دادگه‌هان مامه‌له‌ دگه‌ل پرسان دهێته‌ کرن لێ ل زونا هه‌مه‌ڕه‌نگ ب کوشتن و برین و تیرورا که‌سی و فکری پێشوازیێ ل هاوولاتیان دهێته‌کرن.
 له‌ورا ڤیابیت حکومه‌تا هه‌رێما کوردستانێ هه‌می وان چه‌مک و هوکارێن کو دبنه‌ ئه‌گه‌رێ دروستبوونا گرژیێن سیاسی کو د زوربه‌یی جاراندا گرژیێن سه‌ربازی ل پاش خو دهێلیت ده‌ستنیشان بکه‌ت و کاربکه‌ت کو پارالێل دگه‌ل کارێ حکومی هه‌موارا یاسایا پاراستنا ئاسایێشا نیشتیمانی بکه‌ت بو بهێزبوونا بیرا نه‌ته‌وه‌یی دناڤا کومه‌لگه‌هێدا. چونکه‌ چ د پرسێن گرێدایی ب ئێکبوونا به‌رامبه‌ر هه‌ر هێزه‌کا ده‌ره‌کی یان پاراستنا هزڕا سه‌قامگیریێ بتنێ هاوولاتیێ کورد داینه‌مویا ڤێ چه‌ندا ناڤهاتیه‌ و نویژه‌نکرنا ڤێ داینه‌موویێ د سات و ده‌مێن هوسا هه‌ستیاردا وه‌که‌ کارته‌کا سه‌رکه‌فتنێ دهێێ ته‌ماشه‌کرن.





ئەم هەواڵە 2089جار خوێندراوەتەوە
 
 
ڤیدیۆ گەلەری
ئه‌سپێك ره‌دووی ئه‌مبولانسێك ده‌كه‌وێت كه‌ برایه‌كه‌ی له‌ناودایه‌
لە شەقامێکی قەرەباڵغ منداڵێک لە سندوقی ئۆتۆمبێل دەکەوێتە خوارەوە
لێدانی سەدە ، تا ئێستا لێدانی وانەبووە
شه‌قامێك رۆده‌چێت و دوو ژن ده‌خوات
بەھرەیەکی سەرنج راکێشە
 
 

پێناسە | گەلەری | ئەرشیف | پەیوەندی

پێبژاردنی پۆلیسی هاتووچۆ هەولێر | دهۆک | سلێمانی

هەموو مافەکان پارێزراون بۆ ئاژانسی هەواڵی زاگرۆس

Developed By: Omed Sherzad