لە یەکێک لە گەورەترین پڕۆسەکانی چۆڵکردنی دانیشتووان لە دوای جەنگی جیهانی دووەمەوە، ئاگرێکی “دێوزمە ئاسا” لە باشووری ڕۆژئاوای فەرەنسا بەردەوامە لە سووتاندنی دارستانەکان و تائێستا زیاتر لە ٢٢٠ هەزار کەس ناچار بوون ماڵ و حاڵیان جێبهێڵن.
مۆرگان بۆنیشۆت، کارمەندێکی چاودێری منداڵان کە تەمەنی ٤٠ ساڵە، یەکێکە لەو ئاوارانە. ئەو دەگێڕێتەوە کە کاتژمێر ٢:٤٧ی شەو بە دەنگی زەنگی مۆبایلەکەی بەخەبەر هاتووە کە نامەیەکی “بەپەلە”ی بۆ هاتووە و تێیدا نووسراوە: “ئێستا چۆڵ بکە.”
مۆرگان بەپەلە کچە ٩ ساڵانەکەی و سەگ و کەروێشکەکەی هەڵگرتووە و هەڵاتووە، بێ ئەوەی تەنانەت کاتی ئەوەی هەبێت جلوبەرگی پێویست لەگەڵ خۆی ببات. ئەو دەڵێت: “هەموو شتێک زۆر خێرا ڕوویدا.”
ئەم ئاگرە گەورەیە کە ناوچەی “ژیرۆند”ی گرتووەتەوە، ڕووبەرێکی سووتاندووە کە چوار ئەوەندەی ڕووبەری شاری پاریس دەبێت. توندوتیژی ئاگرەکە گەیشتووەتە ئاستێک کە “زریانە ئاگرین” دروست دەکات و هەورەبرووسکە لە ناو جەرگەی ئاگرەکەوە دەتەقێتەوە، ئەمەش دەبێتە هۆی گەورەتربوونی سنووری سووتانەکە.
لە کاتێکدا زیاتر لە ١٢ وڵات هاوکاری فەرەنسا دەکەن بۆ کۆنترۆڵکردنی ئاگرەکە، بەڵام وشکەساڵی و شەپۆلەکانی گەرما کارەکەیان قورس کردووە. جگە لە فەرەنسا، لە ئیسپانیای هاوسێش دەیان هەزار کەس بەهۆی ئاگرەوە ئاوارە بوون، بەمەش ژمارەی ئاوارەکان لە باشووری ڕۆژئاوای ئەوروپا گەیشتووەتە نزیکەی ٣٣٠ هەزار کەس.
لە ئێستادا مۆرگان و کچەکەی لە هۆڵێکی گەورەی پێشانگاکان لە شاری “بۆردۆ” نیشتەجێ کراون کە کراوەتە پەناگەیەکی کاتی. مۆرگان دەڵێت سەگەکەی بەهۆی گەرما و دووکەڵەوە تووشی وشکبوونەوە بووە و کەروێشکەکەشی لەژێر فشاری دەروونییەکی زۆردایە.
ئەو دەڵێت: “ئەوەی شێتم دەکات، دڵەڕاوکێیە بۆ داهاتوو. ساڵ دوای ساڵ دۆخەکە خراپتر دەبێت. ئەمە دەبێتە کارەسات بۆ هەموومان.”
شارەزایان پێیان وایە ئەم ئاگرە بێوێنانە زەنگێکی مەترسیدارن بۆ کاریگەرییەکانی گۆڕانی کەشوهەوا کە لەلایەن مرۆڤەوە دروست بووە. وشکبوونی دارستانەکان و بەرزبوونەوەی پلەکانی گەرما وایکردووە دارستانەکانی ئەوروپا ببنە کۆگایەکی گەورەی بارووت کە بە بچووکترین چەخماخە دەبنە جەهەنەمێکی سووتێنەر.
تا ئێستا بەرپرسانی فەرەنسا ڕێگەیان نەداوە ئاوارەکان بگەڕێنەوە سەر ماڵەکانیان، چونکە ئاگرەکە هێشتا بە تەواوی کۆنترۆڵ نەکراوە و مەترسی گەشەکردنی لە ئارادایە.
ئەسۆشێیتد پرێس