کۆمپانیایەکی نوێی بواری وزە لە ئەمریکا دەستکەوتێکی زانستیی نوێی ڕاگەیاندووە کە خەونی مێژوویی کیمیاگەران بۆ «دروستکردنی زێڕ» دەهێنێتە دی. ئەم هەنگاوە لە ئێستاوە پرسیاری ئەوەی لای شارەزایان دروست کردووە کە ئایا زێڕی تاقیگەیی دەتوانێت لە داهاتوودا هەمان ئەو داڕمانە لە نرخدا دروست بکات کە ئەڵماسی تاقیگەیی لە بازاڕدا دروستی کرد؟

گۆڕینی جیوە بۆ زێڕ بە ١٠ هێندەی توانای «سێرن»

کۆمپانیای «Marathon Fusion» کە بنکەکەی لە سان فرانسیسکۆیە و لە ساڵی ٢٠٢٣ لەلایەن کایل شیلەر و ئادام رۆتکۆوسکی (ئەندازیاری پێشووی SpaceX) دامەزراوە، ڕایگەیاند کە مانگی ڕابردوو لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای ئاوێتەبوونی ناووکییەوە (Fusion) توانیویانە بە سەرکەوتوویی توخمی «جیوە» بگۆڕن بۆ «زێڕی جێگیر».

بە گوێرەی وتەی کۆمپانیاکە، ئەم بەرهەمهێنانە بە ڕێژەی دە هێندە زیاتر بووە لەو تۆمارەی پێشتر ڕێکخراوی ئەورووپی بۆ توێژینەوەی ناووکی (CERN) بەدەستیهێنابوو. هەرچەندە ئەم دەستکەوتە هێشتا بە شێوەیەکی سەربەخۆ لەلایەن ناوەندە زانستییەکانەوە پشتڕاست نەکراوەتەوە، بەڵام کاردانەوەی بەرفراوانی لە کەرتی وزە و دارایی لێکەوتووەتەوە.

وانەی ئەڵماسی تاقیگەیی؛ مەترسی بۆ سەر زێڕ؟

نیگەرانییە سەرەکییەکە لەوە سەرچاوە دەگرێت کە بەرهەمهێنانی بەرفراوانی کانزاکان لە تاقیگەدا نرخەکەیان دادەبەزێنێت. ئەڵماسی دەستکرد لە ڕووی پێکهاتەی کیمیاییەوە هیچ جیاوازییەکی لەگەڵ ئەڵماسی سروشتیدا نییە، بەڵام کاتێک بەرهەمهێنانی بە قەبارەیەکی گەورە لە تاقیگەکاندا دەستی پێکرد، لە ساڵی ٢٠١٥ەوە تا ئێستا نرخی ئەڵماس بە ڕێژەی ٩٠٪ بۆ ٩٥٪ دابەزی؛ ئەمەش زیانێکی گەورەی بە کۆمپانیا زەبەلاحەکانی کەرتی ئەڵماس، بەتایبەت «دی بیرز» (De Beers) گەیاند.

جیاوازیی نێوان بازاڕی زێڕ و ئەڵماس

سەرەڕای لێکچوونی تەکنەلۆژیاکان، شارەزایان ئاماژە بەوە دەکەن کە بازاڕی زێڕ زۆر لە ئەڵماس ئاڵۆزتر و گەورەترە. زێڕ تەنیا بەردێکی گرانبەها نییە بۆ جوانکاری، بەڵکوو کۆڵەکەیەکی سەرەکیی سیستەمی دارایی جیهانە؛ بانکە ناوەندییەکانی جیهان وەک یەدەگی ستراتیژی و پەناگەیەکی سەلامەت لە کاتی تەنگژە ئابوورییەکاندا پشتی پێ دەبەستن، ئەمەش ڕێگری دەکات لەوەی نرخەکەی بە ئاسانی هاوشێوەی ئەڵماس دابڕمێت.

پێشبینییەکان بۆ قەبارەی بەرهەمهێنان لە داهاتوودا

بەپێی لێکۆڵینەوەیەکی خودی کۆمپانیای «ماراتن فیوژن»:

• هەر وێستگەیەکی ئاوێتەبوونی ناووکی دەتوانێت ساڵانە نزیکەی ٥ تۆن زێڕ بەرهەم بهێنێت.

• دروستکردنی ١٠٠ وێستگەی لەو شێوازە، دەبێتە هۆی خستنەڕووی ٥٠٠ تۆن زێڕی ساڵانە لە بازاڕدا.

• ئەم بڕە دەکاتە نزیکەی ١٤٪ی کۆی بەرهەمی ساڵانەی سەرجەم کڕین و دەرهێنانی زێڕ لە کانەکانی جیهان؛ بڕێک کە دەکرێت لە درێژخایەندا هاوسەنگیی خستنەڕوو و خواستی جیهانی بگۆڕێت.