لە بەڵگەنامەی ڕێککەوتنەکانی یهكێتی ئورووپا و بەریتانیا، خاڵێک بە کۆماری ئیسلامیی ئێران پەیوەندیدارە. هەردوو لا نیگەرانیی خۆیان لە پەرەسەندنی بەرنامەی ناوکیی ئێران دەربڕیوە و بە توندی دەستگیرکردنی ناڕەوای هاووڵاتیانی بیانی لە ئێران مەحکووم کردووە.
گەرچی ڕێککەوتنەکانی یەکیەتیی ئورووپا و بەریتانیا چەندین بابەتی گرنگ لە خۆ دەگرێت، بەڵام هەردوو لا لە ڕێکخستنی پەیوەندییەکانی خۆیاندا، لە دیاریکردنی سیاسەتی هاوبەش بەرانبەر کۆماری ئیسلامی بێئاگا نەبوونە. ڕێککەوتنە سەرەتاییەکان لە ٢٣ خاڵدا ڕێکخراون، هەردوو لا ئەمە وەک “بەڵگەنامەیەکی ستراتیژی” لە پەیوەندییەکانی بەریتانیا و یەکیەتیی ئورووپا دەبینن.
لە خاڵی ١٧دا باس لە ئێران و هەندێک وڵاتی ناوچە کراوە لە بازنەی کاریگەریی ئێران بوونە.
یەکیەتیی ئورووپا و بەریتانیا دەربارەی بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران نیگەرانیی خۆیان دەربڕیوە و ئاگاداریان کردووەتەوە لە “پەرەسەندنی مەترسیدار”ی ئەم بەرنامەیە.
لە هەفتەی ڕابردوودا دیدارێک لە نێوان کۆماری ئیسلامیی ئێران و سێ وڵاتی ئەورووپایی ئاڵمانیا، فەرەنسایی و بەریتانیا لە تورکیا بەڕێوە چوو.
کازم غەریب ئابادی جێگری یاسایی و نێودەوڵەتی و مەجید تەختڕەوانچی، جێگری سیاسیی وەزارەتی دەرەوەی کۆماری ئیسلامیی ئێران لە دانوستاندنەکانی ڕۆژی هەینیدا لەگەڵ دیپلۆماتەکانی فەرەنسایی، بەریتانیا و ئاڵمانیا لە ئیستانبول گفتوگۆیان کرد.
بە پێی نووسینی ڕۆژنامەی ئوسوولگەرای فەرهیختەگان، دانوستاندنەکانی ڕۆژی هەینی لەگەڵ سێ وڵاتی ئەورووپایی، کۆبوونەوەیەکی پڕ گرژی بوە لە نێوان لایەنەکاندا. ئەم ڕۆژنامەیە گوتی لەم کۆبوونەوەیەدا سێ وڵاتی ئەورووپایی، هەڵوێستی توندیان خستووەتە ڕوو و هەڕەشەی جیددییان خستووەتە سەر مێز. ئەورووپاییەکان، جگە لە جەختکردنەوە لەسەر ئەوەی میکانیزمی ماشە دژی ئێران چالاک دەکەن و تەنانەت لەوەش زیاتر گەمارۆی بەرفراوان دژی ئێران چالاک دەکەن، سەبارەت بە ڕەوتی دانوستاندنەکان و ناوەرۆکەکەشی ئاماژەیان بەوە کرد خاڵێک لە ژێر ناوی “ماشە پلاس” لە دەقی ڕێککەوتنی ئەگەریدا دەبێ بنووسرێت.
فەرهیختەگان لە درێژەدا گوتی لایەنی ئێرانی لە وەڵامی ئەم بابەتەدا جەختی کردەوە دانوستاندنەکان لەگەڵ ئامریکایی لە پێشڕەویدایە و ئێران بۆ بەشداریی لایەنە ئەورووپاییەکان لە دانوستاندنەکاندا، کێشەی نییە، بەڵام دەبێ لەسەر ئەم مەرجە بێت ئورووپا میکانیزمی ماشە دژی ئێران چالاک نەکات، لە پێچەوانەدا ئێران لە NPT دەچێتە دەرەوە.
وڵاتانی ئەورووپایی بە پێی ئەوەی فەرهیختەگان ڕاپۆرتی داوە، لە وەڵامدا جگە لەوەی ئامادە نەبوون بەڵێنێک بدەن بۆ چالاک نەکردنی میکانیزمی ماشە، جەختیان لەسەر ئەمە کردەوە ئەم میکانیزمە دەبێ درێژ بکرێتەوە و لە ڕەهەندی بەرفراوانتردا لە ڕێککەوتنی تازەدا بنووسرێت.
عەبباس عەراقچی، وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران پێشتر لە وتارێکدا لە گۆڤاری فەرەنسایی “لۆپوان”، ئورووپای تاوانبار کرد بە “بێکاری” بەرانبەر دانوستاندنە ئەتۆمییەکانی ئێران و ئامریکایی و گوتی: «ئەم بابەتە بە تایبەتی دەربارەی ڕوانگەی ترۆیکای ئەورووپایی بەرانبەر بەکارهێنانی میکانیزمی ماشە لە بەرجامدا ڕوونە. ئەم میکانیزمە لە چوارچێوەی بەرجامدا لە ڕاستیدا وەک دوا ڕێگا بۆ چارەسەرکردنی ناکۆکییەکان لەبەر چاو گیراوە، ئەمڕۆ وەک ئامرازی گوشاری دیپلۆماسی بەکار هێنراوە.»
ئەم وڵاتانەی ئەورووپایی بە ڕاشکاوی گوتی گەر دانوستاندنەکانی ئێران و ئامریکایی بە ئەنجام نەگەن، سێ وڵاتی ئەورووپایی دەست دەبەنە بەر میکانیزمی ماشە. ئەم هەنگاوە بە مانای گەڕانەوەی گەمارۆی بەرفراوانی نێودەوڵەتی دژی کۆماری ئیسلامی دەبێت.
لەگەڵ ئەمەدا لە بەڵگەنامەی هاوبەشی یەکیەتیی ئورووپا و بەریتانیادا هاتووە هەردوو لا خۆیان بە چارەسەرکردنی “دیپلۆماسی”ی ناکۆکیی ئەتۆمی پابەند دەزانن.