شەهلا عەموری، سەرۆکی ژووری بازرگانیی ئەهواز، ڕایگەیاند کە بەهای هەناردەی نانەوتی لە پارێزگای خوزستانی ئێرانەوە بۆ عێراق، کە یەکێکە لە گرنگترین هاوبەشە بازرگانییە ستراتیژییەکانی ئێران، بە ڕێژەی نزیکەی 50% دابەزیوە، و هۆکاری ئەم پاشەکشە “گەورەیە”ی بۆ سیاسەتەکانی نرخاندنی گومرگی گەڕاندەوە.
عەموری گوتی، داتا بەراوردکارییەکانی گومرگ دابەزینێکی بەرچاویان لە ناردنی کاڵا بۆ عێراق نیشانداوە، لە نۆ مانگی یەکەمی ساڵی ڕابردووی ئێراندا، بەهای هەناردە لە خوزستانەوە بۆ عێراق گەیشتبووە 2.167 ملیار دۆلاری ئەمریکی، بەڵام لە 10 مانگی یەکەمی ئەمساڵدا بۆ 1.219 ملیار دۆلاری ئەمریکی دابەزیوە، کە بەمەش دابەزینێکی نزیکەی 50%ی لە بەهای هەناردە بۆ ئەم هاوبەشە بازرگانییە ستراتیژییە تۆمار کردووە.
ئاماژەی بەوەشکرد، کێشەی سەرەکی لە شێوازی هەژمارکردنی بەهای کاڵا هەناردەکراوەکانە لەلایەن دەسەڵاتدارانی گومرگەوە، جەختی کردەوە، کە بەرپرسان هێشتا پشت بە نرخە ستانداردەکانی دەوڵەت دەبەستن، کە جیاوازییەکی زۆریان لەگەڵ واقیعی بازاڕ و نرخە کێبڕکێکارەکان لە بازاڕەکانی هەناردەدا هەیە.
عەموری ڕوونیکردەوە کاتێک هەناردەکارێک کاڵایەک لە بازاڕی کێبڕکێی عێراقدا بە 100 دۆلار دەفرۆشێت، ڕەنگە بەرپرسانی گومرگ نرخەکەی بە 150 دۆلار تۆمار بکەن بە پشتبەستن بە هاوکێشە و ڕێنماییە ناوخۆییەکان. لە ئەنجامدا، هەناردەکار ناچار دەکرێت دراوی بیانی بە بەهای ئەو نرخە بەرزکراوەی کە ڕاگەیەندراوە بگەڕێنێتەوە.
بە گوتەی سەرۆکی ژووری بازرگانیی ئەهواز، ئەم ڕێکارە شتێکی دروستکردووە کە بە “پابەندبوونی درۆزنانەی دراوی بیانی” وەسفی کرد، چونکە حکوومەت و بانکی ناوەندی چاوەڕێی ئەوەن بازرگانان 150 دۆلار بگەڕێننەوە بۆ ئابووریی ناوخۆیی، لە کاتێکدا ئەوان تەنها 100 دۆلاریان لە کڕیار وەرگرتووە.
ئاماژەی بەوەشدا کە ئەم جیاوازییە هەناردەکاران ناچار دەکات بەدوای ئەو بڕە پارە کەمەدا بگەڕێن لە بازاڕی ئازاددا بۆ ئەوەی پابەندبوونەکانیان لە بەرامبەر دراوی بیانی جێبەجێ بکەن، کە ئەمەش دەبێتە هۆی زیانی زیاتر و لە زۆر حاڵەتدا، کشانەوەی کۆمپانیاکان لە بازاڕە ئامانجدارەکان.
لە درێژەی بە قسەکانیدا گوتی، فشارە داراییە زیادبووەکان بوونەتە هۆی ئەوەی زۆرێک لە هەناردەکارانی خوزستان لە بازاڕی عێراق بکشێنەوە، و هۆشداریدا کە ئەگەر بەرپرسانی گومرگ پێداچوونەوە بە شێوازەکانی نرخاندندا نەکەن، ئەوا بەرزکردنەوەی سنووری گواستنەوەی دراوە بیانییەکان تەنیا دەبێتە هۆی سزادانی زیاتری هەناردەکاران و خێراکردنی لەناوچوونی ئەوەی لە بازرگانیی پارێزگاکە ماوەتەوە.
حکوومەتی عێراق باجی گومرگی بە ڕێژەی نێوان 5% بۆ 30% بەرزکردووەتەوە، کە دابەشکراوە بەسەر پۆلینی جیاوازدا لە 5%، 10%، 15%، تا دەگاتە بەرزترین ئاست کە 30%ە.
ئەم ڕێژانە تەواوی تۆماری پێناسەی گومرگی دەگرێتەوە کە لە 99 بەش پێکدێت و نزیکەی 16.4 هەزار بڕگەی گومرگی لەخۆدەگرێت، کە بریتین لەو بڕگانەی لە ئاستی جیهاندا بۆ جووڵەی بازرگانی پەسەندکراون.
قەبارەی هەناردەی ئێران بۆ عێراق 50% کەمیکردووە
ژووری بازرگانیی ئەهواز ئامارێکی شۆکهێنەری لەبارەی پاشەکشەی بازرگانیی نێوان ئێران و عێراق ئاشکرا کرد و رایگەیاند، هەناردەی نانەوتی لە پارێزگای خوزستانەوە بۆ عێراق لە ماوەی کەمتر لە ساڵێکدا بە رێژەی نزیکەی 50% دابەزیوە، هۆکارەکەشی بۆ سیاسەتەکانی نرخی گومرگەکانی ئێران گەڕاندەوە.
شەهلا عەموری، سەرۆکی ژووری بازرگانیی ئەهواز، لە لێدوانێکی رۆژنامەوانیدا ئاشکرای کرد، بەهای هەناردە لە 2.167 ملیار دۆلارەوە لە نۆ مانگی ساڵی رابردوودا، بۆ تەنیا 1.219 ملیار دۆلار لە 10 مانگی ئەمساڵدا کەمیکردووە، عەموری جەختی کردەوە، ئەم دابەزینە گەورەیە کێشەیەکی راستەقینەیە بۆ یەکێک لە گرنگترین دەروازە بازرگانییەکانی ئێران.
بەگوتەی عەموری کێشەی سەرەکی، لەوەدایە کە گومرگی ئێران نرخی کاڵا هەناردەکراوەکان بەپێی ستانداردی ناوخۆیی و بە نرخێکی زۆر بەرزتر لە نرخی راستەقینەی بازاڕی عێراق تۆمار دەکات، بۆ نموونە، “ئەگەر بازرگانێک کاڵایەک بە 100 دۆلار لە عێراق بفرۆشێت، گومرگ نرخەکەی بە 150 دۆلار تۆمار دەکات و بازرگانەکە ناچار دەکات 150 دۆلاری بیانی بگەڕێنێتەوە بۆ خەزێنەی دەوڵەت.”
ئاماژەی بەوەشکرد، ئەم رێکارە ناڕوون و نادادپەروەرە بازرگانانی ناچار کردووە بۆ پڕکردنەوەی ئەو جیاوازییە 50 دۆلار لە بازاڕی ئازاددا بکڕن، کە ئەمەش زیانێکی گەورەی پێگەیاندوون و زۆرێکیانی ناچار کردووە بە یەکجاری لە بازاڕی عێراق بکشێنەوە.
سەرۆکی ژووری بازرگانیی ئەهواز هۆشداریدا، ئەگەر حکوومەتی ئێران پێداچوونەوە بەم سیاسەتەدا نەکات، ئەوا ئەو بازرگانییە کەمەی کە ماوەتەوە، بە تەواوی لەناودەچێت و هەناردەکارانی زیاتر رووبەڕووی سزای دارایی دەبنەوە.
هاوکات، حکومەتی عێراقیش لەلایەن خۆیەوە باجی گومرگی لەسەر کاڵا هاوردەکراوەکان بە رێژەی جیاواز لە نێوان 5% بۆ 30% بەرزکردووەتەوە، کە ئەمەش ئاڵنگارییەکی دیکەیە لە بەردەم جووڵەی بازرگانیی نێوان هەردوو وڵاتدا.