نیویۆرک تایمز: دەستپێکردنەوەی جەنگ لە نێوان ئیسرائیل و ئێران دا نزیکە

ڕۆژنامەی نیویۆرک تایمز لە ڕاپۆرتێکی شیکاریی دا نووسیی کە دەستپێکردنەوەی جەنگ لە نێوان ئیسرائیل و ئێران دا “نزیکەی حەتمییە”. بە گوتەی سەرچاوە ئەمنییەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست، تاران بە خێرایی سەرقاڵی دووبارە بنیاتنانەوەی توانای مووشەکیی و پیتاندنی یۆرانیۆمە. شارەزایان هۆشداریی دەدەن کە کۆتاییهاتنی ڕێککەوتنی ئەتۆمیی ٢٠١٥ و شکستی دانوستانەکانی ئێران و ئەمریکا دەتوانێت ناوچەکە جارێکی تر بەرەو لێواری جەنگ ببات.
جەستەی هەواڵ: بەپێی ڕاپۆرتی ئەم ڕۆژنامەیە، نەک تەنیا بەرنامەی ئەتۆمیی ئێران پاش هێرشەکانی ئیسرائیل و ئەمریکا لە هاوینی ڕابردوو دا لە نێو نەچووە، بەڵکوو تاران لە مانگەکانی دوایی دا بە خێرایی سەرقاڵی دووبارە بنیاتنانەوەی توانای مووشەکیی و ئەتۆمیی خۆیەتی. بە گوتەی سەرچاوە ئەمنییەکانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست کە لەم ڕاپۆرتە دا پشتیان پێ بەستراوە، ڕێژەی زیانەکانی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی ئێران زۆر کەمتر بووە لەوەی کە سەرەتا پێشبینیی دەکرا. حکوومەتی ئێران هێشتا بڕێکی بەرچاوی یۆرانیۆمی پیتێنراوی لەبەردەست دایە کە بە گوتەی شارەزایان، بۆ دروستکردنی لانیکەم یازدە بۆمبی ئەتۆمیی بەسە. بەرپرسانی ئێران بانگەشەی ئەوە دەکەن کە ئەم یەدەگە لە کاتی جەنگی دوازدە ڕۆژە دا لە ژێر داروپەردوو دا نێژراوە، بەڵام ئیسرائیل پێی وایە ئەم یەدەگە گوازراوەتەوە بۆ شوێنێکی ئارام بۆ ئەوەی لە کاتی دەستپێکردنەوەی جەنگ دا بەکاربهێنرێت.
جگە لەوەش، بنبەستی دیپلۆماسیی لە نێوان تاران و واشنتن دا و هەروەها کۆتاییهاتنی ڕێککەوتنی ئەتۆمیی ساڵی ٢٠١٥، کەشوهەوای سیاسیی گەڕاندووەتەوە بۆ خاڵێکی مەترسیدار. سزا نوێیەکان، وەستاندنی دانوستانەکان و بەردەوامبوونی چالاکییەکانی پیتاندن لە سایتێکی نوێ دا کە لە دەستڕاگەیشتنی پشکنەرە نێودەوڵەتییەکان دوور کەوتووەتەوە، هەموویان هۆکارگەلێکن کە بە نووسینی نیویۆرک تایمز، ئەگەری هێرشی دووبارەی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران نزیکەی حەتمییان کردووە.
عەلی واعیز، بەڕێوەبەری پڕۆژەی ئێران لە سەنتەری توێژینەوەی نێودەوڵەتیی “گرووپی قەیران”، بە نیویۆرک تایمزی گوتووە: “تاران شەو و ڕۆژ کار دەکات بۆ زیادکردنی توانای مووشەکیی خۆی بۆ ئەوەی بتوانێت لە جیاتی پێنجسەد مووشەک لە دوازدە ڕۆژ دا، دوو هەزار مووشەک بە شێوەیەکی هاوکات بهاوێژێت و سیستەمەکانی بەرگریی ئیسرائیل لە کار بخات.” واعیز زیاتر دەڵێت کە ئیسرائیلیش هەست دەکات “کارەکە تەواو نەکراوە” و بۆیەش، بۆ قۆناغێکی نوێی جەنگ ئامادە دەبێت. هەرچەندە ئەو جەختی کردووەتەوە کە هیچ نیشانەیەک بۆ دەستپێکردنی نزیکی جەنگ لەبەردەست دا نییە، بەڵام هەر ڕووداوێکی سنووردار دەتوانێت بە خێرایی ببێتە پێکدادانێکی بەرفراوان.
بە نووسینی نیویۆرک تایمز، سەرکردەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران لەبارەی ڕێڕەوی داهاتوو دا تووشی ناکۆکیی و دابەشبوون بوونەتەوە: بەشێک لە بەرپرسان داوای زیندووکردنەوەی ڕێککەوتنی ئەتۆمیی لەگەڵ ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا دەکەن بەو باوەڕەی کە کەمکردنەوەی سزا ئابوورییەکان دەتوانێت لە فشاری هەڵاوسان و قەیرانی سەختی ئاو لەسەر کۆمەڵگە کەم بکاتەوە. بەڵام گرووپێکی تر لە حکوومەت دا گفتوگۆ لەگەڵ ئەمریکا بە “بێ سوود” دەزانن و پێشوازیی لە ڕووبەڕووبوونەوەیەکی نوێ لەگەڵ ئیسرائیل دەکەن. لەگەڵ ئەوەش دا، بە گوتەی واعیز، هەردوو ئاراستەکە لە خاڵێک دا لەگەڵ یەکتر هاوڕان: “قۆناغی داهاتووی جەنگ، زوو یان درەنگ، دەست پێ دەکات.”
هاوکات، ڕۆژنامەکانی ناوچەکە لەوانە تایمز ئیسرائیل لە گێڕانەوەی ڕاپۆرتی نیویۆرک تایمز دا نووسییان کە سوپای ئیسرائیل ئامادەیە لە ئەگەری تێپەڕاندنی ڕژێمی ئێران لە “هێڵی سووری ئەتۆمیی”، هێرشی نوێ دژی ئەم وڵاتە دەست پێ بکات. لەو ڕاپۆرتانە دا هاتووە کە ئیسرائیل جەنگی حوزەیران بە ئەرکێکی تەواونەکراو دەزانێت و نیازی وایە لە دەرفەتێکی گونجاو دا بە هاوکاریی نزیکی واشنتن، هێرشی نوێ دژی دامەزراوە ئەتۆمییەکان و ناوەندە مووشەکییەکانی ئێران ئەنجام بدات.
لە تاران، کەشوهەوای سیاسیی زیاتر لە جاران گرژە. عەلی خامنەیی، ڕێبەری کۆماری ئیسلامی، لە گوتارێک دا بە بۆنەی ساڵیادی داگیرکردنی باڵوێزخانەی ئەمریکا لە تاران هەر ئەگەرێکی هاوکاریی لەگەڵ واشنتن ڕەت کردەوە و گوتی: “تا کاتێک ئەمریکا پشتگیریی ئیسرائیل دەکات و دەستوەردان لە کاروباری ناوچەکە دا دەکات، هاوکاریی لەگەڵی دا ناکرێت.” ئەو جارێکی تر گوتی کە ئەمریکا هیچ شتێک جگە لە خۆبەدەستەوەدانی کۆماری ئیسلامی قبووڵ ناکات. شارەزایان پێیان وایە ئەم هەڵوێستەکانە ڕێگەی هەر دانوستانێک یان داخستووە و مەیدانیشیان بۆ سەربازەکان زیاتر کردووەتەوە. لەلایەکی ترەوە، بەرپرسانی ئیسرائیلیی هۆشدارییان داوە کە هەر هەوڵێکی ئێران بۆ دووبارە بنیاتنانەوەی توانای مووشەکیی یان دەستپێکردنەوەی پیتاندن بە ڕێژەیەکی بەرز، دەتوانێت ببێتە هۆی ئۆپەراسیۆنێکی پێشوەختەی نوێ. بە نووسینی نیویۆرک تایمز، جەنگی دوازدە ڕۆژەی هاوینی ڕابردوو بە گشتیی زیاتر لە هەزار کوژراوی لە ئێران و ٣٢ کوژراو و زیاتر لە سێ هەزار برینداری لە ئیسرائیل لێ کەوتەوە و لانیکەم ١٣ هەزار ئیسرائیلیی بێ ماڵ کرد. ئێستا، لەگەڵ زیادبوونی بێ وێنەی بەرهەمهێنانی مووشەک لە ئێران دا و پشتگیریی ئاشکرای حکوومەتی ترەمپ لە سیاسەتی “کۆنتڕۆڵی زۆرینە”، زۆرێک لە چاودێرانی ڕۆژهەڵاتی نێوەڕاست هۆشداریی دەدەن کە قۆناغێکی نوێی ڕووبەڕووبوونەوە لە نێوان ئێران و ئیسرائیل دا نەک ئەگەر، بەڵکوو پێشەکییەکی ڕاستییەکی نزیکە.