د.شههرام عهلی كهژۆ
لە یازدەی ئەیلولی ئەمساڵدا، شەست و پێنج ساڵ بەسەر هەڵگیرسانی شۆڕشی مەزنی ئەیلولدا تێدەپەڕێت، ئەو ڕۆژەی بە ڕابەرایەتیی سەرکردەی مێژوویی و جەنەڕاڵی نەچەمیوی چیاکان، بارزانیی نەمر، بورکانی ئیرادەی نەتەوەیەک تەقییەوە و یەکێک لە گەورەترین شۆڕشەکانی مێژووی کوردستانی لێ کەوتەوە کە دڕندەترینی دڕندەکانی بەچۆکدا هێنا.
لەو کاتەوە تا ئێستا، لەناو شەوقی درەوشاوەی هەر تیشکێکی شانازیمان، لەناو هەر تاڵێکی خولیای لەمێژینەمان بۆ سەرفرازی و لەناو هەر هەنگاوێکمان بەرەو ئازادی و سەروەری، شەوق و هەیبەت و گەورەیی شۆڕشی ئەیلول دەبینین.
شۆڕشی ئەیلول لە ناخی ئازار و ئاواتی گەلێکەوە سەری هەڵدا، گەلێک کە دەیویست لەسەر خاکی خۆی بە ئازادی بژی، ناسنامەی نەتەوەیی خۆی بپارێزێت و لە مافە سیاسی و کولتوورییەکانی بەهرەمەند بێت. پاراستنی زمانی کوردی، پەرەپێدانی خوێندن، ئاوەدانکردنەوەی کوردستان و دابینکردنی ژیانێکی شایستە بۆ خەڵک، بەشێک بوون لەو ئاسۆیەی شۆڕش بۆی دەڕوانی. پێشمەرگە لە سەنگەردا بەرگریی لەو مافە دەکرد کە منداڵی کورد بتوانێت بە زمانی دایکی بخوێنێت، جووتیار بە ئارامی کێڵگەکەی بچێنێت و هاووڵاتی لە نیشتمانی خۆیدا خاوەن شکۆ و ماف بێت.
گەورەیی ڕابەرایەتیی بارزانیی نەمر لەوەدا بوو کە خۆڕاگریی مەیدانی بە دیدێکی سیاسییەوە گرێ دەدا. لەگەڵ بەرگرییەکی بەردەوام، دەرگای چارەسەری ئاشتییانە و گفتوگۆی بۆ دەستەبەرکردنی مافەکانی گەل بە کراوەیی دەهێشتەوە. لەم ڕوانگەیەوە، خەباتی پێشمەرگە پشتگیریی داواکارییە سیاسییەکانی گەل بوو و گفتوگۆش ڕێگایەک بوو بۆ گۆڕینی قوربانی و خۆڕاگری بۆ دەستکەوتی دانپێدانراو.
یەکێک لە دیارترین ئەنجامە سیاسییەکانی ئەو خەباتە، ڕێککەوتنی یازدەی ئازاری ساڵی ١٩٧٠ بوو. ئەو ڕێککەوتنە دانپێدانان بە مافە نەتەوەییەکانی کورد و بنەمای ئۆتۆنۆمیی کوردستانی لەخۆ گرت هەروەها بۆ زمانی کوردی، بەشداری لە دامەزراوەکانی دەوڵەت و پەرەپێدانی ناوچە کوردستانییەکان ڕێککاریی دیاری کرد. هەرچەندە لە جێبەجێکردنی تەواوی بەڵێنەکان بەربەستی جدیی هاتنە پێش و دواتر شەڕ هەڵگیرسایەوە بەڵام ئەو ڕێککەوتنە وەک دەستکەوتێکی گرنگ لە مێژووی خەباتی سیاسیی کورددا مایەوە.
ئەنجامەکانی ئەیلول لە سنووری ڕێککەوتنێکی سیاسیدا کورت نەبوونەوە. ئەو شۆڕشە هەستی نەتەوەیی و باوەڕبەخۆبوونی بەهێز کرد، ئەزموونی خەبات و ڕێکخستن و ڕابەرایەتیی دەوڵەمەند کرد و پێشمەرگەی لە ویژدانی گەلدا وەک هێمای فیداکاری و پاراستنی نیشتمان چەسپاند. هەروەها دۆزی کوردی زیاتر بردە بەردەم سەرنجی دەرەوە و ئەو پەیامەی گەیاند کە چارەسەری پرسی کورد پێویستی بە دانپێدانان بە مافەکانی هەیە.
لە پشت ئەو شکۆیەوە، قوربانییەکی گەورەی مرۆیی هەبوو. شەهیدانی سەنگەر، برینداران، دایکانی چاوەڕوان، خێزانە ئاوارەکان و گوندنشینانی پشتیوانی شۆڕش، هەریەکەیان بەشێکن لە مێژووی ئەیلول. ئافرەتانی کوردستان بە خۆڕاگری و پشتیوانی و گرتنە ئەستۆی باری قورسی ژیان، ڕۆڵێکی بەرچاویان لە بەردەوامیی خەباتدا هەبوو. بۆیە یادکردنەوەی ئەیلول یادکردنەوەی ئازار و قارەمانیی گەلێکە کە بە هاوبەشی نرخی مانەوەی خۆی داوە.
لە شەست و پێنجەمین ساڵیادی شۆڕشی مەزنی ئەیلولدا، بە ڕێزەوە سەر بۆ گیانی پاکی سەرجەم شەهیدانی ڕێگای ڕزگاریی کوردستان دادەنەوێنین، سەروەریان بارزانی نەمر و کاکە ئیدریسی هەمیشە لەیاد. ڕێز و ئەمەک و وەفاداری بۆ هەموو ئەو پێشمەرگە قارەمانانەی کە شۆڕشی مەزنی ئەیلولیان خوڵقاند و بە خوێن و گیان و خۆڕاگرییان بەردەوامیان پێ دا بە تایبەتی سەرۆکی خۆشەویستمان جەنابی سەرۆک مەسعود بارزانی کە لە ڕیزی پێشمەرگەکانی ئەو شۆڕشەدا بەشدار بوو و هەڵگری ئەزموون و میراتەکەیەتی.