هیزل تاهر هرووری
سەردانا دوماهیێ یا رێزدار “مەسرۆر بارزانی” سەرۆکێ حکۆمەتا هەرێما کوردستانێ بۆ جهێن گەشتیاری ل سنۆرێ پارێزگەها دهۆک و ئیدارا سەربەخۆیا زاخۆ، ئاماژەکا روونە بۆ قۆناغەکا نوو د هزرکرنا ئابۆری یا هەرێمێ دا. وەک پسپۆرەک د بوارێ زانست و کارگێریا پرۆژێن گەشتیاری و ئابۆری دا، د دیتنا من دا ئەڤ سەرەدانە دەربرینێ ژ دیتنەکا ستراتیژی دکەت کو ئارمانج ژێ گهۆرینا کەرتێ گەشتوگۆزارێ یە ژ کەرتێ پێشوازیێ بۆ کەرتێ پێشەسازیا دۆمدرێژ، کو ببیتە ئێک ژ رێکێن سەرەکی یێن هەمەجۆرکرنا ژێدەرێن داهاتی.
🔸 دیتنا سەرۆکێ حکۆمەتێ و پلانێن دۆمدرێژ
سەرۆکێ حکۆمەتێ ب چاڤەکێ ئابۆری یێ نوو ل کەرتێ گەشتوگۆزارێ دنێڕیت؛ نەک وەک کەرتی دابینکرنا خزمەتگۆزاریێن دەمکی، بەڵکو وەک “پێشەسازیەکا نشتیمانی”. حکۆمەتێ د ڤێ وەرچەرخانێ دا چەندین قۆناغێن گرنگ یێن ژێرخانێ ب سەرکەفتیانە بڕینە. پلانێن دۆمدرێژ یێن سەرۆکێ حکۆمەتێ داکۆکیێ ل سەر ئاڤاکرنا کەرتی گەشتیاری دکەن ل سەر بنەمایێن زانستی و بەردەوامیێ (Sustainability)، ب رێکا یاسادانان و هاسانکاریا رێکارێن یاسایی بۆ راکێشانا سەرمایەی، کو ئەڤە ژی زەمینەیەکا بهێز بۆ پاشەرۆژا ئابۆری یا دەڤەرێ ئاڤا دکەت.
🔸 هەڤپشکی دناڤبەرا حکۆمەت، کەرتێ تایبەت و وەبەرهێنەران دا
ژ دیدەگەها زانستێ کارگێریێ دا، گەشەپێدانا گەشتیاری یا راستی بێی هەبوونا مۆدێلێ (PPP – Public-Private Partnership) سەرکەفتنێ نائینیت. رۆلێ حکۆمەتێ ل ڤێرە دابینکرنا هێڵێن گشتی یێن ژێرخانێ، رێک و سیاسەتا هاندانێ یە، ئانکۆ مارکێتینگ ب هەمی پێکهاتێن خۆڤە. د بەرامبەر دا، ئەرکێ کەرتێ تایبەت و وەبەرهێنەرێن ناڤخۆیی و بیانی یە کۆ ڤان دەرفەتان بگۆهرن بۆ پرۆژێن بەرهەمدار و داهێنەر، وەک ئاڤاکرنا هۆتێل، مۆتێل، گوندێن گەشتیاری یێن پێشکەفتی، و ناڤەندێن گەشتێن چیایی. دەرگەهێ وەبەرهێنانێ یێ ئاڤایە و دڤێت ستراتیژیا وەبەرهێنانێ ل سەر بنەمایێ قازانجێ لایەنێن هەڤپشک (Win-Win) بهێتە دارشتن.
🔸 دەولەمەندی و ژێدەرێن سەرەنجڕاکێش یێن کوردستانێ
کوردستان خودان کەرەستەکێ خاو یێ کەم وێنەیە د پێشەسازیا گەشتوگۆزارێ دا. دەولەمەندیا جۆگرافی و جۆراوجۆریا ژێدەران د کێم وڵاتێن دەڤەرێ دا هەنە. ئەڤ پێگەهە هێزەکا نایاب ددەتە هەرێمێ کو بشێت د وەرزێن جودا جودا دا گەشتیاران راکێشیت. ستراتیژیا زانستی داخواز دکەت کو ئەڤ دەولەمەندیە ب رێکا ناڤۆدەنکرنا نێودەوڵەتی (International Branding) بهێتە ناساندن، دا کو کوردستان لسەر نەخشێ گەشتیاری یێ جیهانی جهێ خۆ یێ شایستە بگریت.
🔸 گەشتوگۆزارا سروشتی و ژینگەهی
سرۆشتێ کوردستانێ ب تایبەت ل سنۆرێ پارێزگەها دهۆک و زاخۆ، ژ چیا، رۆبار، رویبار و هاڤینگەهێن فێنک، کەرەستەیێ سەرەکی یێ “گەشتوگۆزارا سروشتی” (Ecotourism) پێکدئینن. ل دونیایا ئەڤرۆ دا، گەشتوگۆزارا سروشتی بلنترین رێژەیا گەشەکرنێ هەیە. پرۆژێن وەک تەلەفریک، رێڕەوێن چیایی، و کەمپێن گەشتیاری یێن رێکخستی، د بنەما دا وەبەرهێنانن د جوانی و ئارامیا سروشتی دا، کو پێتڤی ب کارگێریەکا هۆشمەند هەیە دا کو سروشت بهێتە پاراستن و د هەمان دەم دا ببیتە داهات.
🔸 گەشتوگۆزارا مرۆڤی، شینوار و شارستانیەت
رەهەندێ دوێ یێ گرنگ، ژێدەرێن مرۆڤی و دیرۆکینە. هەبوونا سەدان جهێن شێنواری و پاشمایێن شارستانیەتێن کەڤنار ل دەڤەرێ، دەرفەتەکا زێڕینە بۆ گەشەپێدانا “گەشتوگۆزارا چاندیی و مێژوویی” (Cultural Tourism). ئەڤ جۆرە گەشتیاریە بالکێشترین جۆرە بۆ گەشتیارێن بیانی و رۆژئاوایی. پەرەپێدانا مۆزەخانەیان، نووژەنکرنا قەڵا و جهێن مێژوویی، و پێکڤەگرێدانا وان ب کەرتی خزمەتگۆزاریێ (کافێ و رێستورانتێن پاشخانا وان دێرین)، ناسنامەیا مێژوویی یا دەڤەرێ دکەتە سەرمایەکێ ئابۆری یێ مەزن.
🔸 پێشخستنا کەرتێ خزمەتگۆزاری و سەرمایێ مرۆڤی
خاڵا وەرچەرخانێ د ڤی کەرتی دا، سالۆخەت و ستانداردێن پێشکێشکرنا خزمەتگۆزاریانە. پێشکەفتنا هوتێل و مۆتێل و رێستورانتان تەنێ ب ئاڤاهیێن جوان نابیت، بەڵکو ب کوالیتییا خزمەتگۆزاریێ ڤە گرێدایی یە. ئەڤ چەندە ژی پێدڤی ب وەبەرهێنانێ د “سەرمایێ مرۆڤی” (Human Capital) دا هەیە، ب رێکا مەشقکرن و راهێنانا گەنجێن ناڤخۆیی ل سەر بنەمایێن پرۆفیشۆنال یێن پێشوازی و کارگێریا گەشتیاری، دا کو خزمەتگۆزاری ئاستەکێ نێودەوڵەتی بخۆ بگریت.
🔸 مفایێن ئابۆری و کارتێکرنا زنجیرەیی لسەر کەرتێن دی
ژ دیدگەها ئابۆرناسیێ دا، کەرتی گەشتوگۆزارێ ب “کەرتی فرەکەرت” (Multiplier Effect) تێتە نیاسین. مفایێن ڤی کەرتی تەنێ بۆ هوتێل و هاڤینگەهان نینن، بەڵکو گەشتوگۆزار بزاڤێ دئێخیتە د جەستەیێ گشت کەرتێن دی یێن ئابۆری دا. کەرتی چاندنێ گەشە دکەت بۆ دابینکرنا خوارنێ، کەرتی گواستن و گەیاندنێ گەرم دەبیت، دەستپێشخەریێن بچووک و ناڤین (کافێ، کارێن دەستی، رێبەرێن گەشتیاری) دژین، و ژ هەمووێ گرنگتر، ب هزاران دەلیڤێن کاری بۆ گەنجان دهێنە رەخساندن. وەبەرهێنان د گەشتوگۆزارێ دا، لایەنەکێ سەرەکی یێ چارەسەریا بێکاریێ و بهێزکرنا دراڤێ ناڤخۆیی یە.
ئابۆرناس و بسپۆر د بوارێ کارگێریا گەشتیاری دا