ئاستەنگەکانی بەردەم دەوڵەتی عێراق لە هەوڵەکانیدا بۆ گەیشتن بە بودجەیەک کە توانای سەقامگیری و ڕووبەڕووبوونەوەی قەیرانەکانی هەبێت، زیاتر دەبن. لە کاتێکدا داهاتی نەوت وەک بڕبڕەی پشتی بودجەی گشتی دەمێنێتەوە، بهپێی ماڵپهرى (بغداد الیوم) ئابوریناسان بهپێویستی دهزانن دووبارە چاو به بەڕێوەبردنی دارایی گشتییدا بخشێنرێتهوه، له بهكاربهرهوه بۆ بەرهەمهێنان، لە وابەستەییەوە بۆ هەمەچەشنکردن و لە هەڕەمەکییەوە بۆ حوکمڕانی.
نەوار سەعدی، ئهكادیمی و ئابووریناس پشتڕاستی کردەوە کە “بەهێزکردنی بودجەی گشتیی دەوڵەت بە تەنیا بە پشتبەستن بە داهاتی نەوت بەدی نایەت”. ئاماژەی بەوەشکرد، عێراق بەدەست “پووكانهوهیهكی ڕوون لە بودجەدا” دەناڵێنێت، چونکە زیاتر لە 90%ی داهاتەکانى، هێشتا پشت بە هەناردەکردنی نەوت دەبەستن. ئەمەش وا دەکات ئابووریی نیشتمانی بەرەوڕووی هەڵاوسانی توندی نرخی نەوتی خاو ببێتەوە و وڵات بەرەوڕووی کورتهێنانێکی لەناکاو ببات کە ڕهنگه توانای خهرجی گشتیی و مووچه، لاواز بكات.
ئهو ئابووریناسه پێی وایە “زۆرترین داهات بە مانای زیادکردنی باج لەسەر هاووڵاتیان نییە”، بەڵکو پێویستی بە چاکسازییەکی بنەڕەتییە لە سیستەمی دارایی و ئیداریدا، بە کۆنترۆڵکردنی ئەو سامانە نانەوتییانە کە “بەردەوامن لە بەفیڕۆدان یان لە دەرەوەی چوارچێوە فەرمییەکان بەڕێوەدەبرێن”.
جەختیش لەوە دەکاتەوە کە دەروازە سنوورییەکان، باج، ڕسومات و وەبەرهێنانی خانووبەرە دەبێت بخرێتە ژێر سیستەمێکی یەکگرتوو و ناوەندییەوە کە چاودێری بکرێت، داهاتەکانیان ڕاستەوخۆ بگوازرێتەوە بۆ گەنجینەی گشتی. بە بۆچوونی ئەو، “گەڕانەوەی متمانە لە نێوان هاووڵاتیان و دەوڵەت پێویستی بە باجدانی دادپەروەرانە و شەفافیهت هەیە”.
ئهنوار سەعدی جەخت لەوە دەکاتەوە کە دەوڵەتی عێراق خاوەنی ئەو کەرتانەیە کە توانای بەرهەمهێنانی سەرچاوەی ڕاستەقینەیان هەیە ئەگەر بە شێوەیەکی پیشەیی بەڕێوەببرێن، لەوانە “گەشتیاری ئایینی، پیشەسازی بەرهەمهێنان، کشتوکاڵ و خزمەتگوزاری لۆجستی”. ئەو پێی وایە، مامەڵەکردن لەگەڵ ئەم کەرتانە وەک بارگرانییەکی کارگێڕی نەک ئامرازی دارایی، ئەوەیە کە بودجە لە سەرچاوە ڕاستەقینەکانی بێبەش دەکات. دەشڵێت، چاکسازی لە سیستەمی باجدا نابێت بە مانای “ڕووتانهوهى چینە لاوازەکان” بێت، بەڵکو بە مانای “بەرەنگاربوونەوەی خۆدزینەوە لە باج، چالاککردنی کۆکردنەوەی دیجیتاڵی و دڵنیابوون لە دابەشکردنی باجێکی دادپەروەرانە كه هاوتای چالاکیی و داهات بێت”.
ئهو ئابووریناسه لە کۆتاییدا دەڵێت “ناتوانین باس لە بودجەیەکی بەهێز بکەین لە ئابوورییەکی بێ بەرهەمدا”، ئاماژە بەوە دەکات کە سەقامگیری دارایی ڕاستەقینە پێویستی بە ئیرادەیەکی سیاسی ڕوون هەیە بۆ فراوانکردنی سەرچاوەکانی داهاتى دەوڵەت و گۆڕینی سەرچاوە بەفیڕۆدراوەکان بۆ ژمارەیەکی ڕوون لە چوارچێوەی بودجەدا. ئاماژەی بەوەشکرد، ئەوەی ئەمڕۆ پێویستە “تەنها زۆرترین سەرچاوەکان نییە بە شێوەیەکی دیجیتاڵی، بەڵکو گۆڕینی فەلسەفەی بەڕێوەبردنی دارایی گشتییه بۆ هەمەچەشنکردن، لە وابەستەییەوە بۆ بەرهەمهێنان و لە هەڕەمەکییەوە بۆ حوکمڕانی”. ئەمانە بە بۆچوونی ئەو، ئەو ستوونانەن کە دەتوانن بودجە بخەنە سەر ڕێگای بەردەوامیی و ئاسۆیەکی نوێی دارایی بۆ عێراق دابین بکەن.