روانگەیەکی “عێراقی سەوز”، کە پسپۆڕە لە کاروباری ژینگە، ئەمڕۆ یەکشەممە، هۆشداریی دا لە خراپبوونی مەترسیداری دۆخی ژینگەیی و کشتوکاڵی لە وڵاتدا، جەختی کردەوە کە بەپێی خەمڵاندنە فەرمییەکان، نزیکەی ٦٠%ی زەوییەکانی وڵات بەهۆی وشکەساڵی و بەبیابانبوونەوە لە خزمەت دەرچوون.
عومەر عەبدوللەتیف، ئەندامی روانگەکە، بە شەفەق نیوزی ڕاگەیاند کە “ڕێژەی ئەو زەوییانەی کە تووشی وشکەساڵی بوون و بیابانی و بەردەڵانن، دەگاتە ٦٠%ی کۆی گشتیی زەوییەکانی عێراق، و ئەم ڕێژەیە لە بەرزبوونەوەدایە، و لەوانەیە لە ماوەی ساڵی داهاتوودا بگاتە ٧٠% ئەگەر ڕێکاری بەپەلە بۆ چارەسەرکردنی قەیرانەکە نەگیرێتەبەر.”
عەبدوللەتیف زیادی کرد، “چارەسەرکردن لەسەر زەوی تا ئێستا نەماوە، ئەمەش نیشانەی ئەوەیە کە کارەساتی ژینگەیی خراپتر دەبێت و ڕووبەری زەوییە نەشیاوەکان بۆ کشتوکاڵ فراوانتر دەبێت،” ئاماژەی بەوەدا کە “دوایین ئاماری وەزارەتی پلاندانان جەختی لەوە کردەوە کە بەبیابانبوون لە عێراق گەیشتووەتە ئاستی ٦٠%.”
بەپێی ڕاپۆرتەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، عێراق لەنێو پێنج وڵاتە گەورەکەی جیهاندایە کە زۆرترین ئەگەری کاریگەربوونیان بە گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوای لەسەرە، لە کاتێکدا بانکی جیهانی لە کۆتایی ساڵی ٢٠٢٢دا هۆشداریی دا لەوەی کە وڵاتەکە ڕووبەڕووی کێشەیەکی کەشوهەوای نائاسایی بووەتەوە، داوای کرد کە مۆدێلێکی گەشەپێدانی “سەوزتر” و کەمتر پشت بە کاربۆن ببەسترێت.
لە سەرەتای ساڵی ٢٠٢٥، سەنتەری ستراتیژی بۆ مافەکانی مرۆڤ ڕایگەیاند کە عێراق نزیکەی ٣٠%ی زەوییە کشتوکاڵییە بەرهەمهێنەرەکانی لە سێ دەیەی ڕابردوودا لەدەست داوە بەهۆی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا، کە ئەمەش هەڕەشەیەک دروست دەکات بۆ سەر ئاسایشی خۆراک و گەشەپێدانی بەردەوام.
قەیرانی ئاو لە عێراق لە چوار ساڵی ڕابردوودا توندتر بووە، چونکە ئاستی ئاوی ڕووبارەکانی دیجلە و فورات نزمبوونەوەیەکی بێوێنەیان تۆمار کرد، لە کاتێکدا دەستەی گشتیی بەنداو و گلدانەوەکان لە وەزارەتی سەرچاوە ئاوییەکان جەختیان لەوە کردەوە کە “داهاتی ئاو بە شێوەیەکی بەرچاو کەم بووەتەوە بەهۆی کەمی باران و بەفر لە ناوچەکانی سەرچاوە.”
وەسام خەلەف عوبێد، سەرۆکی دەستەکە، لە نیسانی/ئەپریلی ڕابردوودا، بۆ شەفەق نیوز ڕوونی کردەوە کە “کۆگای ئاو لە بەنداوەکانی عێراقدا مامناوەندە، بەڵام ئاوی خواردنەوە و بەکارهێنانە پێویستییەکان بە تەواوی بۆ ئەم وەرزە و وەرزی داهاتوو دابینکراون.”
ڕاپۆرتێکی پێشووتری ئاژانسی شەفەق نیوز ئاماژەی بەوە کردبوو کە سەرەڕای گرنگیی کەرتی کشتوکاڵ لە عێراقدا بۆ گەشەپێدانی ئابووری وڵات و پاراستنی ئاسایشی خۆراک و بە سەرچاوەی بژێوی بۆ زۆرێک لە هاووڵاتیان، بەڵام ڕووبەڕووی زۆرێک لە تەحەددیات دەبێتەوە، بە تایبەت لە ساڵانی دواییدا، دیارترینیان توندڕەویی کەشوهەوا و قەیرانی ئاو و تێچووی بەرهەمهێنانە.
ڕاپۆرتەکە بە گێڕانەوە لە پسپۆڕانەوە ڕوونی کردەوە کە ڕووبەری سەوزایی لە عێراق لە نزیکەی ٥٠% بۆ ١٧% کەم بووەتەوە، ئەمەش بەهۆی گۆڕانکارییەکانی کەشوهەوا و کەمتەرخەمیی هاووڵاتیان و لایەنە بەرپرسەکان لە دابینکردنی ڕووبەری سەوزاییدا.
هەواڵی پێشوو