دوێنێ چوارشەممە دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا، ستایشی هەڵوێستی شی جینپینگ، سەرۆکی چین و ڤلادیمێر پوتین، سەرۆکی ڕووسیای کرد و لە جەنگی وڵاتەکەی لەگەڵ ئێران بە “بێلایەن” وەسفی کردن. ترەمپ ئاماژەی بەوە کرد کە ئەو دوو وڵاتە نەبوونەتە کۆسپ لەبەردەم هەوڵەکانی واشنتن بۆ سنووردارکردنی ئارهزووه ئەتۆمییەکانی تاران.
ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کۆنگرەیەکی ڕۆژنامەوانیدا لە پەراوێزی لووتکەی گرووپی حەوت (G7) لە شاری ئیڤیان-لی-باین لە فەڕەنسا هات، ئەوەش دوای ڕاگەیاندنی ڕێککەوتنی ئاگربەست لە ململانێکاندا. ترەمپ وتی: “تەنها دەمەوێت سوپاسیان بکەم، چونکە بارودۆخەکەیان زۆر باشتر کرد.”
سەرۆکی ئەمریکا سوپاسی تایبەتی ئاراستەی شی جینپینگ کرد و وتی: “من لەگەڵیدا بووم، ئەو تەواو بێلایەن بوو، ڕێز لەو هەڵوێستەی دەگرم.” هەروەها سەبارەت بە پوتین وتی: “ڤلادیمێر پوتین زۆر بێلایەن بوو. ئەوان دەیانتوانی کارەکەمان زۆر لەوە قورستر بکەن کە هەبوو.”
ڕەخنە لە هاوپەیمانەکان
ئەم لێدوانانەی ترەمپ لە کاتێکدایە کە بە توندی ڕەخنەی لە هاوپەیمانە تەقلیدییەکانی ئەمریکا گرت، لەوانە ژاپۆن و وڵاتانی ئەوروپا. ترەمپ ئەوانی تۆمەتبار کرد بەوەی هاوکاری ئۆپەراسیۆنە سەربازییەکانیان نەکردووە و بەشدارییان لە هەوڵەکانی پاککردنەوەی گەرووی هورمز نەکردووە ، کە لە لایەن ئێرانەوە داخرابوو.
هەڵوێستی چین و ڕووسیا
هەرچەندە مۆسکۆ و پەککین پەیوەندییەکی نزیکیان لەگەڵ تاران هەیە، بەڵام ترەمپ پێیوایە چین لە ناردنی “چەک و تەقەمەنی قورس” و موشەکی زەوی-بە-هەوا بۆ ئێران خۆی بەدوور گرتووە. ترەمپ وتی: “چین دەیتوانی کەشتییەکی نەوتهەڵگر بنێرێت کە شەش کەشتی جەنگی لە هەردوو لایەوە پاسەوانی بکەن، بەڵام ئەوەیان نەکرد. سەرۆک شی یارمەتیدەر بوو لە چارەسەرکردنی کێشەکە.”
لە لایەکی ترەوە، وتەبێژی باڵیۆزخانەی چین لە واشنتن لە ڕاگەیەندراوێکدا جەختی کردەوە کە هەڵوێستی وڵاتەکەیان “نەگۆڕ” بووە و بەردەوام هەوڵیان بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕ و چەسپاندنی ئاشتی داوە. تا ئێستا باڵیۆزخانەی ڕووسیا هیچ لێدوانێکی فەرمی لەسەر قسەکانی ترەمپ نەداوە.
جێی ئاماژەیە، دەزگا هەواڵگرییەکانی ئەمریکا پێشتر ئاماژەیان بەوە کردبوو کە پەککین کەرەستەی خاو و کاڵای “دوو مەبەستی” (سەربازی و مەدەنی) بۆ تاران دابین کردووە، هەروەها پاڵاوگە سەربەخۆکانی چین لە کاتی جەنگەکەدا گەورەترین کڕیاری نەوتی ئێران بوون، بەوەش سزاکانی ئەمریکایان پشتگوێ خستبوو.
سەرچاوە: ڕۆیتەرز