حکومەتی فیدراڵیی ئەڵمانیا، دوای سێ مانگ و نیو ڕاگرتنی هەناردەکردنی کەرەستەی سەربازی، سنووردارکردنی هەناردەکردنی چەکی بۆ ئیسرائیل هەڵگرتەوە. ئەم بڕیارە کە لە ٣ی سەرماوەزەوە (٢٤ی تشرینی دووەم) کاری پێدەکرێت، بەهۆی ڕاگەیاندنی ئاگربەست لە نێوان ئیسرائیل و حەماسدا، لە ١٠ی تشرینی یەکەمەوە، ڕاگەیەندرا.
بە گوتەی شتێفان کۆرنێلیوس، وتەبێژی حکومەتی ئەڵمانیا، ئەم بڕیارە لە ٢٤ی تشرینی دووەمەوە (٣ی سەرماوەز) جێبەجێ دەکرێت. ئەو بە ئاژانسی هەواڵیی ئەڵمانیای ڕاگەیاند ئیسرائیل هەوڵیداوە بۆ گەیشتن بە ئاشتییەکی بەردەوام و هاوکاریی مرۆییی لە کەرتی غەززەشدا زیاد کردووە.
کۆرنێلیوس ڕوونی کردەوە کە حکومەتی ئەڵمانیا لەمەودوا وەک جاران “بە شێوەی تاکەکەسی” هەناردەکردنی چەک بۆ ئیسرائیل تاوتوێ دەکات و “بە لەبەرچاوگرتنی گۆڕانکارییەکانی داهاتوو” بڕیار دەدات.
پێشبینی دەکرێت کە ئیسرائیل ئێستا بتوانێت دووبارە بزوێنەری تانکەکانی “مێرکاڤا” کە لەلایەن کۆمپانیای ئەڵمانیی ڕێنک (Renk)ەوە بەرهەم دەهێنرێن، وەربگرێت.
لە لایەکی دیکەوە، گیدعۆن ساعر، وەزیری دەرەوەی ئیسرائیل، سوپاسی بڕیارەکەی ئەڵمانیای کرد بۆ هەڵگرتنەوەی سنووردارکردنەکانی هەناردەکردنی چەک بۆ ئیسرائیل.
ساعر بە بڵاوکردنەوەی پەیامێک لە تۆڕی کۆمەڵایەتیی ئێکس، وێڕای پێشوازیکردن لە “هەنگاوەکەی قەشە مێرتس” بۆ هەڵگرتنەوەی بڕیارەکە سەبارەت بە “سزا بەشەکییەکان”، داوای لە حکومەتەکانی دیکە کرد کە شوێنپێی ئەڵمانیا هەڵگرن.
فرێدریش مێرتس، قەشەی ئەڵمانیا، لە ٨ی ئابدا فەرمانی ڕاگرتنی کاتیی هەناردەکردنی هەموو کەرەستە سەربازییەکانی بۆ ئیسرائیل دەرکرد کە لەوانەیە لە شەڕی غەززەدا بەکار بهێنرێن. ئەو بەم بڕیارە کاردانەوەی بەرامبەر بە ڕێبازی هێرشکاریی زیاتر و زیاتری هێزە چەکدارەکانی ئیسرائیل لە غەززەدا نیشان دابوو.
بەرلین تا ئەو کاتە، هەرچەندە ڕەخنەکانی لە حکومەتی بنیامین ناتانیاهوو هەنگاو بە هەنگاو توندتر کردبوو، بەڵام خۆی لە سەپاندنی سزا بەدوور گرتبوو.
بڕیارەکەی قەشە لەو کاتەدا مشتومڕێکی زۆری لە نێو هاوپەیمانیی پارتە مەسیحییەکاندا دروست کرد. مێرتس هەرچەندە ئەم بڕیارەی لەگەڵ لارس کلینگبایل، جێگرەکەی لە پارتی سۆسیال دیموکرات، هەماهەنگیی کردبوو، بەڵام نە لەگەڵ پارتی سۆسیال مەسیحی و نە لەگەڵ سەرکردایەتیی فراکسیۆنی هاوپەیمانیی پارتە مەسیحییەکان لە پەرلەماندا ڕاوێژی نەکردبوو.
ئەم بڕیارە ڕووبەڕووی ڕەخنەش بووبووەوە لە لایەن ئیسرائیلەوە. بنیامین ناتانیاهوو، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، لەو کاتەدا ئەڵمانیای تۆمەتبار کرد کە بەم بڕیارە، پاداشتی تیرۆریزمی ئیسلامیی حەماس دەداتەوە.
ڕێنمایییەکانی هەناردەکردنی حکومەتی ئەڵمانیا لە بنەڕەتدا ناردنی کەرەستەی سەربازی بۆ ناوچەکانی شەڕ و قەیران قەدەغە دەکات. بەڵام هەندێک حاڵەتی تایبەتیش هەن. یەکێک لەم حاڵەتە تایبەتییانە پشتیوانیکردن لە ئۆکراینا لە ڕووبەڕووبوونەوەی هێرشی سەربازیی ڕووسیادا دەگرێتەوە. ئیسرائیلیش حاڵەتێکی تایبەتە.
ئاسایشی ئیسرائیل بۆ ئەڵمانیا، بەهۆی کوشتنی شەش ملیۆن جوولەکە لە ئەوروپا لە کاتی جەنگی جیهانیی دووەمدا، یەکێکە لە پایە بنەڕەتییەکانی دەوڵەت. هەر بۆیە، بۆ نموونە یارمەتیی دارایی دەدرێت بە هەناردەکردنی ژێردەریایی بۆ ئیسرائیل کە بە پارەی باج وەرگرانی ئەڵمانی دابین دەکرێت.
دوای هێرشی تیرۆریستیی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل لە ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣، حکومەتی ئەڵمانیا تەنانەت بۆ نیشاندانی هاوپشتیی خۆی لەگەڵ ئەم وڵاتە، هەناردەکردنی چەکی بۆ ئیسرائیل زیاد کرد.
حکومەتی ئۆلاف شۆڵتس، سەرۆکوەزیرانی ئەو کاتەی ئەڵمانیا لە پارتی سۆسیال دیموکرات، تا کاتی کۆتاییهاتنی خولەکەی لە ٦ی ئایاری ٢٠٢٥، مۆڵەتی هەناردەکردنی بە بەهای نزیکەی نیو ملیار یۆرۆ بۆ ئیسرائیل دەرکرد. حکومەتی هاوپەیمانیی پارتە مەسیحییەکان و سۆسیال دیموکرات بە سەرکردایەتیی فرێدریش مێرتسیش، هەرچەندە بە قەبارەیەکی سنووردارتر، بەڵام بەردەوام بوو لە هەناردەکردنی کەرەستەی سەربازی بۆ ئیسرائیل.
هەناردەکردنی چەکی ئەڵمانیا بۆ ئیسرائیل ماوەیەکە بووەتە بابەتێکی دادوەری. لە دادگای نێودەوڵەتیی دادپەروەری لە لاهای سکاڵایەک لە لایەن نیکاراگواوە لە ئارادایە کە ئەڵمانیای بە “هاوکاریی لە جینۆسایددا” تۆمەتبار دەکات. ئەڵمانیا ئەم تۆمەتە ڕەت دەکاتەوە.
هەفتەی ڕابردوو دادگای کارگێڕیی بەرلین سکاڵاکانی چەندین فەلەستینیی ڕەت کردەوە کە بە پشتبەستن بە قەدەغەکردنی هەناردەکردنی چەک ورووژێنرابوون. ئێستا بە هەڵگرتنەوەی سنووردارکردنەکان، بنەمایەکی یاساییی تازە بۆ هەڵسەنگاندنی ئەم دۆسیانە دروست بووە.
