بە زیادبوونی بەکارهێنانی جگەرەی ئەلکترۆنی، نیگەرانییەکان سەبارەت بە کاریگەریی ماددە کیمیایییەکانی نێو هەڵمەکەی لەسەر تەندروستی و دەرهاویشتەکانی لە درێژخایەندا زیاتر بوون.
توێژینەوەیەکی نوێ نیشان دەدات تەنها چەند ڕۆژ بەرکەوتنی هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی، زیان بە ناسکترین شانەکانی سییەکان دەگەیەنێت و ئەوانیش بەرانبەر بە هەوکردنە ڤایرۆسییەکان لاوازتر دەکات.
بە گوێرەی توێژینەوەیەک بە سەرپەرشتیی توێژەرانی سەنتەری “نەشناڵ جویش هێڵس”ی ئەمریکا، کە لە گۆڤاری زانستیی “جی‌سی‌آی ئینسايت” بڵاو کراوەتەوە، تەنها چەند ڕۆژ بەرکەوتنی هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی لەوانەیە کاریگەریی خراپ لەسەر فرمانی خانەکانی بەشە قووڵەکانی سییەکان دابنێت؛ ئەو خانانەی کە ئەرکی گواستنەوەی ئۆکسجین بۆ سووڕی خوێن لە ئەستۆیانە و تەندروستییان بۆ فرمانی ئاسایی کۆئەندامی هەناسەدان پێویستە.
توێژەران بۆ لێکۆڵینەوە لەم بابەتە، خانە داپۆشەرەکان و خانە داپۆشەرەکانی ڕووی نێوەوەی خوێنبەرەکانی سییەکان، هەروەها بڕگەی ناسکی شانەی سییەکانی مرۆڤیان لێک دایەوە. هەموو ئەم نموونانە لە بەشەکانی کۆتایی سییەکان وەرگیرابوون؛ ناوچەیەکی قووڵ و ناسک کە ئۆکسجین لەوێوە دەچێتە نێو سووڕی خوێنەوە. توێژەران لە مۆدێلە پێش-کلینیکییەکاندا، ئەم شانانەیان خستە بەر هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی و لە تاقیکردنەوەیەکی جیاوازدا، کاریگەریی بەرکەوتن بەم هەڵمە و پاشان تووشبوون بە هەوکردنێکی ڤایرۆسیی هەناسەدانیان لێک دایەوە.
ئەنجامەکان نیشانیان دا کە تەنانەت لە ٢٤ کاتژمێری یەکەمدا، هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی دەتوانێت زیان بە بەربەستی پارێزەری سییەکان بگەیەنێت؛ بەربەستێک کە ڕێگرە لە چوونەژوورەوەی هۆکارە زیانبەخشەکان بۆ نێو شانە هەستیارەکان. لەم ماوەیەدا، نیشانەکانی زیادبوونی سترێسی خانەیی، تێکچوون لە پاککردنەوەی بەشە زیانلێکەوتووەکان و کەمبوونەوەی توانای چاککردنەوە و نوێکردنەوەی خانەکان بینران. هەروەها ڕێژەی مردنی خانەیی زیاد بوو.
بەڵام ئەوەی سەرنجی توێژەرانی زیاتر ڕاکێشا، بەردەوامبوونی هەندێک لەم گۆڕانکارییانە بوو پاش وەستاندنی بەرکەوتن بە هەڵمەکە. لێکۆڵینەوەکان نیشانیان دا کە نیشانەکانی سترێسی خانەیی تەنانەت ١٠ ڕۆژ پاش کۆتاییهاتنی ماوەیەکی پێنج ڕۆژەی بەرکەوتن بە هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی هەر مابوون؛ بابەتێک کە نیشان دەدات کاریگەرییەکانی ئەم بەرکەوتنە بە ناچاری بە وەستاندنییەوە بە خێرایی لەنێو ناچن.
توێژەران هەروەها گۆڕانکارییەکانیان لە فرمانی بەربەستی بەرگریی سییەکان، پڕۆسەی نوێکردنەوەی شانە و بەشێک لە وەڵامدانەوەی بەرگریی ناسراو بە “تی‌ئێچ-وان” بینین. ئەم بەشەی کۆئەندامی بەرگریی ڕۆڵێکی گرنگی لە ناسینەوە و کۆنتڕۆڵکردنی هۆکارە نەخۆشییەکاندا هەیە، بەتایبەتی ڤایرۆسەکان، و تێکچوون لە فرمانیدا توانای لەشی لە بەرانبەر هەوکردنە هەناسەییەکاندا کەم دەکاتەوە.
لە بەشێکی دیکەی ئەم توێژینەوەیەدا، توێژەران بۆیان دەرکەوت کە بەرکەوتنی شانەی سییەکان بە هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی پێش تووشبوون بە هەوکردن، هاوڕێ بوو لەگەڵ زیادبوونی ڕێژەی ڤایرۆسی هۆکاری کۆڤید-١٩. هەروەها پاش هەوکردنەکە، چالاکیی چەندین جین کە پەیوەندییان بە بەرگریی دژە-ڤایرۆسییەوە هەیە، کەم بووەوە؛ دۆزینەوەیەک کە ئەگەری لاوازبوونی میکانیزمە سروشتییەکانی بەرەنگاربوونەوەی ڤایرۆسەکان بەهۆی بەکارهێنانی جگەرەی ئەلکترۆنییەوە بەهێز دەکات.
مێدیکاڵ ئێکسپرێس بە گێڕانەوە لە ئیرینا پێتراچێ، پسپۆڕی نەخۆشییەکانی سییەکان و سەرۆکی بەشی نەخۆشییەکانی سییەکان، چاودێریی تایبەت و پزیشکیی خەو لە دامەزراوەی نیشتمانیی تەندروستیی جوولەکەکان و نووسەری باڵای ئەم توێژینەوەیە، دەنووسێت کە تەنانەت بەرکەوتنی کورتخایەن بە هەڵمی جگەرەی ئەلکترۆنی لەوانەیە دەستپێکی زیان بێت لە قووڵترین و هەستیارترین بەشەکانی سییەکاندا.
بە گوتەی ئەو، گرنگیی ئەم دۆزینەوانە تەنها بە زیانی سەرەتایی سنووردار نابێتەوە، چونکە هەندێک لە گۆڕانکارییەکان پاش کۆتاییهاتنی بەرکەوتنیش بەردەوام بوون و کاریگەرییان لەسەر چۆنیەتیی وەڵامدانەوەی کۆئەندامی بەرگریی بۆ هەوکردنی ڤایرۆسیی داهاتوو دانا.
سەرەڕای ئەوەش، توێژەران جەخت دەکەنەوە کە بۆ دیاریکردنی دەرهاویشتە درێژخایەنەکانی ئەم گۆڕانکارییانە، ئەنجامدانی لێکۆڵینەوەی زیاتر لەسەر مرۆڤ پێویستە. ئەنجامە ئێستایییەکان لەسەر بنەمای لێکۆڵینەوەی خانەکان و نموونەکانی شانەی سییەکان و تاقیکردنەوە پێش-کلینیکییەکان بە دەست هاتوون و بە تەنها ناتوانن بیسەلمێنن کە چەند ڕۆژ بەکارهێنانی جگەرەی ئەلکترۆنی دەبێتە هۆی زیانی هەمیشەیی بە سییەکانی مرۆڤ.
سەرەڕای ئەم سنووردارکردنانە، دۆزینەوەکانی ئەم توێژینەوەیە دەتوانێت بەشێک لە میکانیزمە بایۆلۆژییەکانی پەیوەندیی نێوان بەکارهێنانی جگەرەی ئەلکترۆنی، زیانی سییەکان و زیادبوونی لاوازیی بەرانبەر بە هەوکردنە هەناسەییەکان ڕوون بکاتەوە. بە بڕوای توێژەران، بەرکەوتنی دووبارە بە هەڵمی ئەم جگەرانە لەوانەیە بە بەردەوامبوونی زیانی خانەیی و تێکدانی چاککردنەوەی سروشتیی شانە، زەمینە بۆ تووشبوون بە نەخۆشییە درێژخایەنەکانی سییەکان خۆش بکات؛ ئەگەرێک کە لێکۆڵینەوەی وردتری پێویستە.