لەم ڕۆژانەدا ئەگەر بەسەر هەر شۆستەیەکی قەرەباڵغدا تێپەڕبیت، بینینی کەسانێک کە سەریان شۆڕ کردووەتەوە و چاویان لەسەر شاشەی مۆبایلەکانیانە، بووەتە دیمەنێکی ڕۆژانە و ئاسایی. توێژینەوە نوێیەکان دەریدەخەن کە چارەکێکی ئەو کەسانەی لە یەکتربڕی شەقامەکان دەپەڕنەوە، سەرگەرمی بەکارهێنانی مۆبایلەکانیانن. پسپۆڕانی بواری ئەندازیاری و تەندروستی هۆشداری دەدەن کە خەڵکی بە تەواوی درک بەوە ناکەن تا چەند سەرنجیان شێواوە و ئاستی هۆشیارییان لەسەر ژینگەی دەوروبەریان کەمبووەتەوە. ئەم دۆخە دەبێتە هۆی دروستبوونی دیاردەیەک کە پێی دەوترێت “کوێریی بەهۆی کەمبوونی سەرنجەوە”، بەشێوەیەک کە مرۆڤ لەوانەیە نیوەی ئەو ڕووداوە سەیر و نامۆیانەش نەبینێت کە لە چواردەوری ڕوودەدەن.
ئەم شاشە بچووکەی لە دەستت دایە تەنیا سەرنجت ناڕفێنێت، بەڵکو شێوازی ڕۆیشتن، بارودۆخی جەستەیی و تەنانەت باری دەروونیشت دەگۆڕێت. لێکۆڵینەوە لەسەر ڕەفتاری ڕێبواران نیشانی دەدات ئەو کەسانەی لە کاتی ڕۆیشتندا مۆبایل بەکاردەهێنن، خێرایی جووڵەیان بە ڕێژەی لەسەدا دە کەمتر دەبێتەوە، هەنگاوی کورتتر دەنێن و ماوەیەکی زیاتر پێیەکانیان لەسەر زەوی جێگیر دەکەن. ئەم گۆڕانکارییانە لە شێوازی جووڵەدا دەکرێت کاریگەری نەرێنی لەسەر توانای جەستەیی و ڕێکخستنی کێش دروست بکات. جگە لەوەش، سەیرکردنی بەردەوامی مۆبایل لە جیاتی ڕاستڕاوەستان، گوشارێکی زۆر دەخاتە سەر ماسولکەکانی مل و بەشی سەرەوەی پشت، کە بە “ملی کورتەنامە” دەناسرێت، ئەمەش هاوسەنگی تێکدەدات و مەترسی هەڵخلیزکان یان کەوتن زیاد دەکات.
لەلایەکی دیکەوە، ئەم خووە کاریگەرییەکی نەرێنی قووڵی لەسەر باری دەروونی بەجێدەهێڵێت. زانایان پێیان وایە ئەنجامدانی چەند کارێک پێکەوە لە یەک کاتدا هۆکارێکی سەرەکییە بۆ دروستبوونی دڵەڕاوکێ. تاقیکردنەوەکان سەلماندوویانە کاتێک مرۆڤ لە کاتی ڕۆیشتندا مۆبایل بەکاردەهێنێت، ئاستی هۆرمۆنی کۆرتیزۆڵ کە بە “هۆرمۆنی دڵەڕاوکێ” ناسراوە لە جەستەدا بەرز دەبێتەوە. بە پێچەوانەی ڕۆیشتنی ئاسایی کە مرۆڤ ئارام دەکاتەوە و دڵخۆشی پێدەبەخشێت، بەکارهێنانی مۆبایل لەم کاتەدا ئەنجامەکان پێچەوانە دەکاتەوە؛ بەشداربووان لە بری هەستکردن بە وزەی ئەرێنی، هەستیان بە دڵخۆشی و حەوانەوەی کەمتەر کردووە. هۆکاری ئەمەش بۆ کەمبوونی پەیوەندی نێوان مرۆڤ و ژینگەی سروشتی دەوروبەری دەگەڕێتەوە، چونکە سوودوەرگرتن لە سروشت پێویستی بە ئاڕاستەکردنی سەرنجە بۆ دەوروبەر نەک بۆ سەر شاشەی مۆبایل.
مەترسییەکانی ئەم دیاردەیە وای لە هەندێک شار کردووە کە یاسای تایبەت بۆ سزادانی ڕێبوارە سەرگەرمەکان دەربکەن. ئامارە حکومییەکان لەسەر سەردانیکەرانی بەشی فریاکەوتن نیشانی دەدەن کە بە هەزاران برینداری بەهۆی بەکارهێنانی مۆبایل لە کاتی ڕۆیشتندا تۆمارکراون. جێی سەرنجە کە چارەکێکی ئەم ڕووداوانە لە ناوماڵدا و بەهۆی کەوتن بەسەر شتومەکەکان یان کەوتنەخوارەوە لە قادرمەکاندا ڕوویانداوە. هەروەها دەرکەوتووە کە تەمەن هۆکارێکی دیارە لەم مەترسییەدا، بە شێوەیەک کە گەنجان و مێردمنداڵانی تەمەن نێوان ١١ بۆ ٢٠ ساڵ بەهۆی بەکارهێنانی زۆری تەکنەلۆژیاوە، زۆرترین ڕێژەی پێکان و ڕووداوەکانیان بەرکەوتووە.
هەواڵی پێشوو