زانایانی بواری گەردوونناسی لە ڕێگەی تێلسکۆپی “دانیال کەی ئینۆوی” (DKIST) کە گەورەترین تێلسکۆپی خۆرییە لە جیهاندا و لە دوورگەی ماوی لە هاوایی جێگیر کراوە، توانییان وێنەی ڕووی خۆر بە وردییەکی بێوێنە بگرن کە پێشتر مرۆڤایەتی هاوشێوەی نەبینیوە.
دیمەنێکی هونەری لەناو جەرگەی ئاگردا
ئەو وێنانەی کە لە گۆڤاری زانستی “Nature” بڵاوکراونەتەوە، ڕووی خۆر وەک فەزایەکی داینامیکی و پڕ لە جوڵە نیشان دەدەن. ڕویزۆ چێن، زانای فیزیا لە زانکۆی ستانفۆرد، لەبارەی وێنەکانەوە دەڵێت: “ئەم دیمەنانە تابلۆ هونەرییە بەناوبانگەکانم وەبیر دەهێننەوە، بەتایبەت تابلۆی (ئاسمانی پڕ ئەستێرە – Starry Night)ی ڤان گۆخ.”
دۆزینەوەیەکی چاوەڕواننەکراو
زانایان لە سەرەتادا ئەم وێنانەیان تەنها بۆ تاقیکردنەوە و ڕێکخستنی تواناکانی تێلسکۆپەکە گرتبوو، بەڵام دوای بینینی ئەنجامەکان تووشی سەرسوڕمان بوون. وێنەکان جۆرە شێواوییەک لە پلازمای موگناتیسی خۆر نیشان دەدەن کە هاوشێوەی شەپۆلەکانی دەریایە کاتێک با لێی دەدات. ئەم دیاردەیە هەرچەندە لەسەر زەوی و هەسارەکانی وەک موشتەری و کەیوان بینراوە، بەڵام ئەمە یەکەمجارە لەسەر ڕووی خۆر بەم وردەکارییە زۆرە تێبینی بکرێت.
گرنگی ئەم وێنانە بۆ مرۆڤایەتی چییە؟
ئامانجی سەرەکی زانایان لەم توێژینەوەیە تەنها بینینی جوانییەکانی خۆر نییە، بەڵکو تێگەیشتنە لە “گەردەلوولە خۆرییەکان”. ئەم گەردەلوولانە کاتێک ڕوو دەدەن، بڕێکی یەکجار زۆر لە وزە و ماددەی موگناتیسی بەرەو زەوی هەڵدەدەن کە دەبنە هۆی:
١. تێکچوونی سیستەمی پەیوەندییەکان و GPS.
٢. پچڕانی تەزووی کارەبا لە هەندێک ناوچە.
٣. دروستبوونی شەبەنگی ڕەنگاوڕەنگی جەمسەری (Aurora) لە ئاسمانی زەویدا.
بڵاوکردنەوەی ئەم وێنە نوێیانە دەبێتە وەرچەرخانێک لە زانستی گەردوونناسیدا و یارمەتی زانایان دەدات باشتر پێشبینی ئەو گۆڕانکارییە گەورانە بکەن کە لە ناو جەرگەی کۆمەڵەی خۆردا ڕوودەدەن.
AP