مادەیەکی تاقیکاریی تباین بۆ وێنەگرتن بە تیشکی موگناتیسی (MRI) لە داهاتوودا رەنگە یارمەتیدەر بێت بۆ دۆزینەوەی گرێیەکانی سی و بڵاوبوونەوەیان لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا. ئەم دەرەنجامە دوای ئەوە هات کە مادەکە لە تاقیکردنەوەکاندا لەسەر ئاژەڵان سەرکەوتوو بوو لە دەرخستنی ئەو گرێیانەی قەبارەی هەندێکیان لە 1 ملیمەتر کەمترە.
پەیمانگای وینشیب بۆ شێرپەنجە لە زانکۆی ئیمۆری ئەمریکی رایگەیاند، ئەنجامەکانی ئەم توێژینەوەیە لە گۆڤاری “ساینس ئادڤانسز” لە ئەیلوولی 2026 بڵاوکراونەتەوە.
سەرەڕای ئەمەش، تەکنیکەکە هێشتا لە قۆناغی پێش تاقیکردنەوە کلینیکییەکانە و لەسەر مرۆڤ تاقینەکراوەتەوە. هەروەها مۆڵەتی فەرمیی وەرنەگرتووە، ئەمەش بەو واتایەیە کە لە ئێستادا پشکنینێکی بەردەست نییە و جێگرەوەیەکیش نییە بۆ رێگاکانی دەستنیشانکردنی شێرپەنجەی سی کە ئێستا پشتڕاستکراون.
مادە تاقیکارییەکە پشت بە مادەیەکی تباینی پڕۆتینی دەبەستێت کە دیزاین کراوە بۆ ئەوەی بە کۆلاجینی جۆری یەکەوە ببەسترێتەوە. کۆلاجین پڕۆتینێکە پشتگیریی پێکهاتەیی بۆ شانەکانی لەش دابین دەکات، بەڵام بڕ و شێوازی رێکخستنی لەناو ژینگەی دەوروبەری گرێیە شێرپەنجەییە هێرشبەرەکاندا دەگۆڕێت. کاتێک مادەکە بە کۆلاجینەوە دەلکێت، ئەو ناوچانەی لێی کۆدەبێتەوە لە وێنەکانی تیشکی موگناتیسیدا روونتر دەبن، ئەمەش رەنگە یارمەتیدەر بێت بۆ دیاریکردنی شوێنی گرێ بچووکەکان و چاودێریکردنی گۆڕانکارییە پەیوەندیدارەکان بە توانای هێرشکردنە سەر شانەکانی دەوروبەر.
توێژەران لە سەرەتادا نموونەی شانەیان لە 15 کەس وەرگرتووە کە تووشی شێرپەنجەی ئەدەینۆما لە سییەکان بوون و پشتڕاستیان کردووەتەوە کە ئاستی کۆلاجین لە دەوروبەری گرێکان و لەو شانانەی دەوریان گرتوون بەرز بووەتەوە. هەرچەندە مادە تباینەکە لەسەر ئەو نەخۆشانە بەکارنەهێنراوە و تاقیکردنەوەکانی وێنەگرتنەکە تەنیا لەسەر کۆمەڵێک مشکی تووشبوو بە شێرپەنجەی سەرەتایی و بڵاوبووەوەی سییەکان سنووردار بووە.
لە یەکێک لە نموونە ئاژەڵییەکاندا، وێنەگرتن بە تیشکی موگناتیسی بە بەکارهێنانی مادە تاقیکارییەکە توانی هەموو ئەو 18 گرێیەی سی بدۆزێتەوە کە توێژەران دواتر لە رێگەی شیکاریی شانەییەوە بوونیان پشتڕاست کردووەتەوە. ئەو گرێیانە قەبارەیان لە 1 ملیمەتر کەمتر بووە، لە کاتێکدا وێنەگرتنی تیشکی کۆمپیوتەری (CT Scan) نەیتوانیوە چەندین گرێی بچووکتر بدۆزێتەوە.
لە نموونەیەکی دیکەشدا، تەکنیکەکە بوونی شێرپەنجەکەی لە هەردوو سییەکەدا ئاشکرا کرد، لەگەڵ گواستنەوەی وردی شێرپەنجەیی بۆ هەردوو ڕژێنی ئەدریناڵ و گورچیلەکان. ئەو گواستنەوانە لە وێنەکانی تیشکی کۆمپیوتەریدا دەرنەکەوتن تا پشکنینی شانەیی پشتڕاستی کردنەوە. هەروەها پێوانەکانی گرێکان کە لە وێنەکانی تیشکی موگناتیسییەوە وەرگیرابوون، لەو پێوانانە نزیک بوون کە توێژەران دوای شیکاریی نموونە شانەییەکان گەیشتوونەتێ.
مادەکە تەنیا بۆ دەرخستنی شوێنی گرێیەکە نەبوو، بەڵکو یارمەتیدەر بوو لە ئاشکراکردنی جیاوازییەکانی بڕی کۆلاجین لەناو و دەوروبەری گرێکاندا. توێژەران نیشانەی بەهێزتریان لەو ناوچانەدا دۆزییەوە کە کۆلاجین لە لێوارەکانی گرێکاندا تێیاندا زیاد دەکات، واتە لەو شوێنەی خانە شێرپەنجەییەکان هێرش دەکەنە سەر شانەکانی دەوروبەر. ئەمەش ئاماژەیە بۆ ئەوەی رەنگە لە داهاتوودا تەکنیکەکە بۆ بەدەستهێنانی زانیاری سەبارەت بە توانای گرێیەکە بۆ بڵاوبوونەوە بەکاربهێنرێت.
وی چو، توێژەری هاوبەشی سەرپەرشتیاری توێژینەوەکە گوتی: “ئەنجامەکان توانای تەکنیکە پێشکەوتووەکانی تیشکی موگناتیسی دەردەخەن بۆ دابینکردنی زانیاریی وردتر و زووتر سەبارەت بە گەشەکردنی شێرپەنجە”. ئەگەر تەکنیکەکە سەلامەتی و کاریگەریی خۆی لەسەر مرۆڤ بسەلمێنێت، رەنگە یارمەتیدەر بێت لە دەستنیشانکردنی شێرپەنجە و دیاریکردنی قۆناغەکەی و چاودێریکردنی وەڵامدانەوەی بۆ چارەسەر، بەبێ ئەوەی نەخۆشەکە بەر تیشکی ئایۆنایزەر بکەوێت.
سەرەڕای ئەنجامە بەڵێندەرەکان، تاقیکردنەوەکان نایسەلمێنن کە مادەکە هەمان کاریگەری لەسەر نەخۆشان دەبێت. هەروەها توێژینەوەکە لەسەر کۆمەڵە ئاژەڵێکی سنووردار ئەنجامدراوە. تیمی توێژینەوەکە ئاماژەیان بەوە کردووە کە لەگەڵ ئیدارەی خۆراک و دەرمانی ئەمریکی تاوتوێی دیزاینێکی ئەگەری بۆ تاقیکردنەوەیەکی کلینیکییان کردووە.
توێژینەوەکە ئاشکرای کردووە کە یەکێک لە توێژەرە بەشداربووەکان خاوەنی پشکە لەو کۆمپانیایەی مۆڵەتی بازرگانیکردنی بە مادە تباینە پڕۆتینییەکان هەیە و لە خاوەن داهێنانە پەیوەندیدارەکانیشە. بەم شێوەیە ئەنجامەکان هەنگاوێکی تاقیگەیی بەڵێندەرن، بەڵام تا ئێستا پاساوی ئەوە نادەن کە دەستبەرداری وێنەگرتنی تیشکی کۆمپیوتەری یان وەرگرتنی نموونەی شانەیی و رێگاکانی دیکەی دەستنیشانکردنی پەسەندکراو بین.