ڕۆژی چوارشەممە، 1ی تشرینی یەکەمی 2025، تورکیا هاوشان لەگەڵ کاراکردنەوەی سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، سەروەت و سامانی ڕێکخراوی وزەی ئەتۆمیی ئێران و چەندین کۆمپانیا و کەسایەتیی دیکەی پێوەندیدار بە بەرنامە ئەتۆمییەکەی تارانی بلۆک کرد. ئەم هەنگاوە لە کاتێکدایە کە ڕووسیا بە فەرمی ڕایدەگەیەنێت دان بەو سزایانەدا نانێت و بە نایاساییان دەزانێت.
هەنگاوەکەی تورکیا و وردەکاریی سزاکان
بە فەرمانێکی جێبەجێکاریی ڕەجەب تەیب ئەردۆغان، سەرۆککۆماری تورکیا، بڕیاری بلۆککردنی سەروەت و سامانەکان چووەتە بواری جێبەجێکردنەوە. سزاکان دامەزراوە گرنگەکانی وەک “ڕێکخراوی وزەی ئەتۆمیی کۆماری ئیسلامی”، “بانکی سپە”، “ناوەندی توێژینەوە و بەرهەمهێنانی سووتەمەنیی ئەتۆمیی ئەسفەهان”، “ناوەندی تەکنەلۆژیای ئەتۆمیی ئەسفەهان”، “ناوەندی توێژینەوەی ئەتۆمیی کەرەج” و چەندین کۆمپانیای بواری گواستنەوەی دەریایی و وزەی گرتووەتەوە. ئەم سزایانە بلۆککردنی سەروەت و سامان و قەدەغەکردنی مامەڵە داراییەکان لە تورکیا لەخۆدەگرێت و بەتایبەتی کەرتی گواستنەوەی دەریایی، وزە و توێژینەوەی ئەتۆمی دەکاتە ئامانج.
ئەم هەنگاوەی تورکیا دوای ئەوە دێت کە سێ وڵاتی ئەوروپایی ناسراو بە ترۆیکای ئەورووپی (بەریتانیا، فەڕەنسا و ئەڵمانیا) لە 28ی ئەیلوولی 2025 میکانیزمی پاشەکشە، ناسراو بە “میکانیزمی ماشە” یان “سناپ باک”یان کارا کردەوە و بەمەش سەرجەم سزاکانی پێشووی نەتەوە یەکگرتووەکان بە شێوەیەکی خۆکارانە گەڕانەوە سەر ئێران.
هەڵوێستی ڕووسیا و “دوو واقیعی هاوتەریب”
لەلایەکی دیکەوە، ڤاسیلی نیبێنزیا، باڵیۆزی ڕووسیا لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ڕایگەیاند مۆسکۆ دان بە سەپاندنەوەی سزاکانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا نانێت. نیبێنزیا ڕۆژی چوارشەممە لە کۆنفرانسێکی ڕۆژنامەوانیدا بەبۆنەی دەستبەکاربوونی ڕووسیا وەک سەرۆکی خولی مانگی تشرینی یەکەمی ئەنجومەنی ئاسایش، گوتی: “ئێمە لە دوو واقیعی هاوتەریبدا دەژین، چونکە بۆ هەندێک لایەن گەڕانەوەی سزاکان ڕووی داوە، بەڵام بۆ ئێمە نا.”
ئەم لێدوانانە لە کاتێکدایە کە خودی ڕووسیا بەهۆی هێرشە سەربازییەکەی بۆ سەر ئۆکرانیا، لەژێر قورسترین ڕژێمی سزای جیهانیدایە.
پشت پەردەی ناکۆکییەکان
کاراکردنەوەی سزاکان لە ڕێگەی میکانیزمی ماشەوە لەلایەن سێ وڵاتە ئەوروپاییەکە بێ پێویستی بە دەنگدان لە ئەنجومەنی ئاسایش ئەنجام درا، چونکە ئەگەری ئەوە هەبوو ڕووسیا یان چین، کە هاوپەیمانی ئێرانن، بڕیارەکە ڤیتۆ بکەن.
وڵاتە ئەوروپاییەکان ئێرانیان بەوە تۆمەتبار کردووە کە لە بەڵێنەکانی خۆی لە ڕێککەوتنی ئەتۆمی ناسراو بە “بەرجام” پاشگەز بووەتەوە و ئامادە نییە ڕێگە بە پشکێنەرانی ئاژانسی نێودەوڵەتیی وزەی ئەتۆم بدات سەردانی دامەزراوە ئەتۆمییەکانی بکەن. لە بەرانبەردا، ئێران لایەنە ئەوروپاییەکان بەوە تۆمەتبار دەکات کە پابەندی بەڵێنەکانیان نەبوون، بەتایبەت دوای کشانەوەی تاکلایەنەی ئەمریکا لە ڕێککەوتنەکە لە مانگی ئایاری ساڵی 2018.