توێژینەوەیەکی کلینیکیی نوێ لە ئیتالیا ئاماژە بەوە دەکات بەکارهێنانی ڕۆژانەی سۆسی تایبەتی تەماتەی پڕ لە کارۆتینۆید، لەوانەیە چەوریی جگەر لە کەسانی تووشبوو بە نەخۆشیی چەوریی جگەری پەیوەست بە نائاساییی مێتابۆلیزم (MASLD) کەم بکاتەوە. ئەنجامی توێژینەوەکە لە ٣ی تەممووزی ٢٠٢٦ لە گۆڤاری “European Journal of Nutrition” بڵاو کرایەوە. بەڵام لێکۆڵەران جەخت دەکەنەوە ئەم دەرئەنجامانە سەرەتایین و نابێت تەماتە وەک چارەسەری سەربەخۆی نەخۆشیی جگەر پیشان بدرێت؛ ماڵپەڕی “PubMed”یش وردەکارییەکانی توێژینەوەکەی بڵاو کردووەتەوە.
نەخۆشیی “MASLD” پێشتر بە «کەبدی چەوریی نائەلکۆلی» ناودەبرا. کۆبوونەوەی چەوری لە نێو خانەکانی جگەر، پەیوەندیی بە قەڵەوی، بەرگریی ئینسولین، شەکرە و چەوریی خوێنەوە هەیە. لە هەندێک کەسدا، نەخۆشییەکە دەتوانێت بەرەو سووربوونەوەی جگەر، فیبرۆز، سیڕۆز و لە دۆخە سەختەکاندا شێرپەنجەی جگەر بڕوات. بۆیە گۆڕینی خواردن، زیادکردنی جووڵە و کۆنترۆڵکردنی کێش، بنەمای سەرەکیی چارەسەرن.
لە توێژینەوەکەدا ٩٨ کەسی پێگەیشتووی تووشبوو بە “MASLD” بە شێوەیەکی بەهەڵکەوت بۆ ٢ گرووپ دابەش کران. گرووپی یەکەم بۆ ١٢ هەفتە سۆسی “OsteoCol”ی پڕ لە کارۆتینۆیدی بەکار هێنا؛ گرووپی دووەمیش سۆسی بازاڕیی وەک پلاسیبۆ وەرگرت. چەوریی جگەر بە پێوانەی CAP (بە تێکنیکی elastography دەسەنگێندرێت) لە سەرەتا و کۆتایی توێژینەوەکەدا پێوانە کرا.
ئەنجامەکان نیشان دەدەن نمرەی CAP لە گرووپی سۆسی پڕ لە کارۆتینۆیددا بە نێوەندی ٣٣ دێسیبێل لە هەر مەترێک کەم بووەتەوە؛ بەڵام لە گرووپی پلاسیبۆدا ئەم کەمبوونەوەیە ١٢ دێسیبێل بووە. جیاوازییەکە لە ڕووی ئامارییەوە گرنگ دیاری کراوە. لێکۆڵەران پێیان وایە لیکۆپین و کارۆتینۆیدەکانی تر، لە تەماتەی پێگەیشتوودا زۆرن، لەوانەیە بە کەمکردنەوەی سترێسی ئۆکسیداتیڤ و ڕێکخستنی سووتانی چەوری لە جگەردا کار بکەن.
بەڵام ئەم دەرئەنجامە بەو واتایە نییە خواردنی تەماتە بە تەنیا دەتوانێت “MASLD” چارەسەر بکات. جیاوازیی گرنگ لە نێوان ئەم توێژینەوەیە و ئەو بانگەشە گشتییەی دەڵێت «هەموو ڕۆژێک تەماتەی خاو بخۆ» هەیە. کاردانەوەکە لەسەر سۆسی تایبەتیی کارۆتینۆید-بەرز تاقی کراوەتەوە، نەک لەسەر هەر جۆرە تەماتەیەک یان بڕێک لە خواردنەوەی ماڵەوە. هەروەها توێژینەوەکە ١٢ هەفتەی خایاندووە و ناتوانێت وەڵام بداتەوە ئایا کاریگەرییەکە لە ساڵاندا بەردەوام دەبێت یان مەترسیی فیبرۆز و سیڕۆز کەم دەکاتەوە.
بۆ کەسانی تووشبوو بە چەوریی جگەر، پزیشکان بە گشتی پەیڕەوکردنی خواردنی هاوسەنگ، کەمکردنەوەی شەکر و خواردنی پرۆسەکراو، جووڵەی بەردەوام و کۆنترۆڵکردنی کێش پێشنیار دەکەن. تەماتە دەتوانێت بەشێکی سوودبەخشی ئەم شێوازی خواردنە بێت، بەڵام پێویستە هەر گۆڕانکارییەکی گرنگ لە خواردن و چارەسەردا لەگەڵ پزیشک یان پسپۆڕی خواردن بکرێت؛ بەتایبەتی بۆ ئەوانەی شەکرە، چەوریی خوێن یان نەخۆشیی جگەری پێشکەوتوویان هەیە.
