ڤیتامین سی (Vitamin C) یەکێکە لە ناسراوترین تەواوکەرە خۆراکییەکان لە وەرزی سەرما و ئەنفلۆنزادا. زۆربەی خەڵک پێیان وایە خواردنی ڕۆژانەی ژەمی بەرز لەم ڤیتامینە، سیستەمی بەرگری بەهێز دەکات و ڕێگە لە تووشبوون بە هەڵامەت دەگرێت. بەڵام توێژینەوە نوێیەکان سەلماندوویانە کە رێژەی کاریگەریی ڕاستەقینەی ئەم ڤیتامینە زۆر لەوە کەمترە کە باوە و زانیارییە هەڵەکان دەگەڕێنەوە بۆ پێشنیارێکی ساڵی ۱۹۷۰ی زانایەکی ناسراو.
چۆن زانایەکی نۆبڵ ڤیتامین Cی بەناوبانگ کرد؟
لینۆس پاولینگ (Linus Pauling) زانای کیمیای ئەمریکی و براوەی دوو خەڵاتی نۆبڵ (کیمیا ۱۹۵۴ و ئاشتی ۱۹۶۲)، لە ساڵی ۱۹۷۰دا کتێبێکی لەسەر ڤیتامین C و هەڵامەت بڵاوکردەوە.
پاولینگ پێشنیازی کرد خەڵک ڕۆژانە ۱,۰۰۰ تا ۲,۰۰۰ میلیگرام لەم ڤیتامینە بخۆن بۆ ڕێگری لە هەڵامەت.
بەڵام دوا بە دوای ئەوە پزیشکان سەلماندیان کە زانیارییەکانی پاولینگ لەسەر بنەمای شیکاریی بیرکارییانەی هەڵە و پشتپەستن بە توێژینەوەی کەمکوالیتی بووە.
توێژینەوە نوێیەکان چی دەڵێن؟
شیکاریی ساڵی ۲۰۲۳ (لە سەر ۱۰ توێژینەوە و ۲,۷۳۶ کەس): دەرکەوت خواردنی ڕۆژانەی ۱,۰۰۰ میلیگرام ڤیتامین C تەنها ۱۵٪ ڕێژەی توندیی نیشانەکانی هەڵامەتی کەمکردووەتەوە، بەڵام هیچ کاریگەرییەکی لەسەر کەمکردنەوەی ماوەی نیشانە سووکەکان نەبووە.
شیکاریی ساڵی ۲۰۱۳: سەلماندی خواردنی ڕۆژانەی ۲۰۰ میلیگرام لەم ڤیتامینە، ژمارەی تووشبوون بە هەڵامەت لەناو خەڵکی ئاساییدا کەم ناکاتەوە (تەنها لەناو وەرزشوانان و سەربازاندا کەمێک کاریگەری بووە).
تێبینیی سەرەکی: دەستپێکردنی خواردنی ڤیتامین C دواتر لە دەستپێکردنی نیشانەکانی هەڵامەت (وەک قورگ ئێشە و ئاوهاتن بە لووتدا) هیچ سوودێکی نییە و نەخۆشییەکە کورتتر یان سووکتر ناکاتەوە.
کاریگەرییەکان زۆر سنووردارن:
ئەگەر نیشانە توندەکان ۵ ڕۆژ بخایەنن، کەمبوونەوەی ۱۰٪ یەکسانە بە تەنها ۱۲ کاتژمێر سووکبوون. ئەگەر ۲۴ کاتژمێر بێت، کاریگەرییەکەی تەنها ۲.۵ کاتژمێر دەبێت.
چەندە ڤیتامین C بۆ جەستە بەسە؟
پێداویستیی ڕۆژانەی گەورەساڵان تەنها نزیکەی ۴۵ میلیگرامە لە ڕۆژێکدا.
خواردنی تەنها نیوەی پرتەقاڵێک دەتوانێت تەواوی ئەم پێداویستییە ڕۆژانەیە دابین بکات و پێویست بە تەواوکەری بڕبەرز ناکات.
بڕی بەرزترین ئاستی ڕێگەپێدراو لە ڕۆژێکدا ۲,۰۰۰ میلیگرامە.
زیانەکانی بەکارهێنانی بڕی زۆر (مێگادۆز): خواردنی زیاتر لە ۱,۰۰۰ میلیگرام لە ڕۆژێکدا بە شێوەی بەردەوام دەبێتە هۆی:
سکچوون، دڵتێکەڵهاتن، سکئێشە و باکردنی سک.
بەرزبوونەوەی دەردانی ئۆگزالات و دروستبوونی بەردی گورچیلە.
زیاتربوونی هەڵمژینی ئاسن کە بۆ کەسانی تووشبوو بە نەخۆشیی هەمۆکرۆماتۆز زیانبەخشە.
تێکچوون لەگەڵ بڕێک دەرماندا.
ئەنجام: ڤیتامین C ماددەیەکی پێویستە بۆ جەستە، بەڵام هیچ بەڵگەیەکی زانستی نییە کە بەکارهێنانی ڕێژەی بەرزی ئەم ڤیتامینە ڕێگری لە تووشبوون بە هەڵامەت بگرێت. باشترین ڕێگە، وەرگرتنی لە ڕێگەی ژەمی خۆراکیی هاوسەنگ و سەوزە و میوەکانەوەیە.