بۆ دەیان ساڵە، خەبات بۆ مافەکانی ئافرەتان لە کوردستان و جیهاندا بە شێوەیەکی سەرەکی لە گۆڕەپانی دەرەکیدا بەڕێوەچووە: خەبات دژی یاسا نایەکسانەکان، دابونەریتە چەوسێنەرەکان، و سیستەمە پیاوسالارییەکان. ئەم خەباتە دەرەکییە بێگومان پێویست و پیرۆزە، بەڵام زۆرجار ڕەهەندێکی بنەڕەتی و چارەنووسساز فەرامۆش دەکات: شۆڕشی ناوەکی؛ ئەو شۆڕشەی کە لە قووڵایی خودی ئافرەتەوە دەست پێدەکات. ئەم شۆڕشە بریتییە لە “خودناسی”. پرسیارەکە لێرەدا ئەوەیە: ئافرەتێک کە هێشتا خۆی نەناسیوە، چۆن دەتوانێت بزانێت مافەکانی چین و چۆن داوایان بکات؟
مانای “خودناسی” بۆ ئافرەت چییە؟
خودناسی بۆ ئافرەتێک لە کۆمەڵگەدا، تەنها پرۆسەیەکی فیکری یان دەرونیی سادە نییە. بەڵکو پرۆسەیەکی ئازایانەی هەڵوەشاندنەوە و دووبارە بنیاتنانەوەیە.
هەڵوەشاندنەوەی وێنە سەپێنراوەکە:
هەر لە منداڵییەوە، کۆمەڵگا ئاوێنەیەکی شێواو دەخاتە بەردەم کچ وێنەیەک کە پێی دەڵێت دەبێت چۆن بێت (گوێڕایەڵ، شەرمن، لەسەرخۆ، جوان، و خزمەتکار) پێناسەی دەکات لە ڕێگەی پەیوەندییەکانییەوە (کچی فڵان، خوشکی فڵان، و دواتریش هاوسەر و دایکی فڵان) خودناسی یەکەم هەنگاوی شکاندنی ئەم ئاوێنە شێواوەیە و پرسیارکردنە
“من کێم لە دەرەوەی ئەم قاڵبانەی بۆیان دیاری کردووم؟”
داننان بە چەوسانەوەی ناوخۆیی، ترسناکترین بەشی چەوسانەوە ئەوەیە کە وا لە چەوساوەکە بکات باوەڕ بە بیرۆکەکانی چەوسێنەرەکەی بکات. ئافرەتان زۆرجار فێر دەکرێن کە تووڕەیی “ناشرینە”، ئارەزووەکانیان “عەیبە”، و تواناکانیان “سنووردارە”
خودناسی واتە ناسینەوەی ئەو دەنگە ناوەکییەی کە هیی خۆی نییە، بەڵکو دەنگی سیستەکەیە کە لە مێشکیدا چێنراوە کاتێک ئافرەت ئەمە دەناسێتەوە، دەست دەکات بە پاککردنەوەی ناخی لەم ژەهرە فیکرییە.
جەستەی ئافرەت موڵکی خۆی نییە (سەرچاوەی شەرەفی خێزانە، یان ئۆبژەی چێژی پیاوە، یان ئامرازی منداڵبوونە) خودناسی بریتییە لەوەی ئافرەت جەستەی خۆی وەک موڵکی تایبەتیی خۆی بناسێتەوە؛ وەک سەرچاوەی هێز و ئیرادە، نەک سەرچاوەی شەرم و گوناه.
پردی نێوان خودناسی و داواکردنی ماف
کاتێک ئافرەتێک دەگاتە ئاستێکی باش لە خودناسی، گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە تێڕوانینی بۆ ماف ڕوودەدات مافەکان لە چەمکی تیۆری و یاساییەوە دەگۆڕێن بۆ داواکارییەکی کەسی و هەنووکەیی.
مافی کارکردن نامێنێت بەڵکو دەبێتە “من ئەم توانایەم هەیە و دەمەوێت لەم بوارەدا کار بکەم و پێویستم بە سەربەخۆیی ئابوورییە.”
مافی خوێندن دەبێتە”مێشکی من تینووی زانستە و هیچ کەس و هیچ دابونەریتێک بۆی نییە ڕێگەم لێ بگرێت.”
مافی وتنی “نا” دەبێتە بەهێزترین چەک ئافرەتێک کە خۆی دەناسێت و بەهای خۆی دەزانێت، جورئەتی ئەوەی دەبێت بڵێت “نا” بە هاوسەرگیریی بەزۆر، “نا” بە توندوتیژی، “نا” بە کۆنترۆڵکردن، و “نا” بە هەر کارێک کە کەرامەتی بریندار بکات.
لەکۆتایدا
خەبات بۆ مافەکانی ئافرەت بەبێ خودناسی، وەک ئەوە وایە خانوویەک لەسەر بناغەیەکی لاواز دروست بکەیت. ڕەنگە بۆ ماوەیەک جوان دیار بێت، بەڵام لەگەڵ یەکەم ڕەشەبادا دەڕووخێت. یاساکان دەکرێت بگۆڕدرێن، بەڵام ئەگەر ئافرەت لە ناخەوە باوەڕی بەوە نەبێت کە شایستەی ئەو مافانەیە و جورئەتی بەکارهێنانیان نەکات، یاساکان تەنها وەک مەرەکەبی سەر کاغەز دەمێننەوە.
ڕێگای ڕزگاریی ڕاستەقینە، لەو شۆڕشە بێدەنگەوە دەست پێدەکات کە لە مێشک و دڵی هەر ئافرەتێکدا ڕوودەدات. کاتێک ئافرەت خۆی ناسی، چیتر قوربانی نییە، بەڵکو دەبێتە خاوەنی چارەنووسی خۆی. ئافرەتێک کە خۆی بناسێت، شۆڕشێکە کە پێشوەختە دەستی پێکردووە.
لیا سەیفەدین