ڕاپۆرتە پزیشکییە نوێیەکان ئاماژە بە زیادبوونێکی بەرچاو لە ڕێژەی تووشبووان بە نەخۆشییەکانی هەستیاری ‘حەساسیە’ دەکەن. بەپێی ئامارەکانی ڕێکخراوی جیهانیی هەستیاری (WAO)، لە ئێستادا نزیکەی ٢٠٪ بۆ ٣٠٪ی دانیشتووانی زەوی بەدەست جۆرە جیاوازەکانی هەستیارییەوە دەناڵێنن، ئەمەش وەک “هەڵکشانی مەترسیدار” وەسف دەکرێت.
توێژینەوەکان دەریدەخەن کە هۆکاری سەرەکیی ئەم دیاردەیە بۆ گۆڕانی شێوازی ژیان و ژینگەی ناوماڵ دەگەڕێتەوە. ماددە کیمیاییە فڕۆکەکان کە لە فەرش، پاککەرەوەکان، بۆیاخ و کەلوپەلی ناوماڵەوە دەردەچن، ڕێژەکەیان لە ناوەوەی تەلارەکاندا ٥٠ بۆ ١٠٠ ئەوەندەی هەوای دەرەوەیە. بەو پێیەی مرۆڤی سەردەم ٩٠٪ی کاتەکانی لەناو ژوورەکاندا بەسەر دەبات، ئەمە بووەتە هۆی دروستبوونی هەوکردنی درێژخایەن و تێکچوونی سیستەمی بەرگری.
دیوە تاریکەکەی پاکوخاوێنی زۆر
زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە “زێدەڕۆیی لە پاکوخاوێنی” و بەکارهێنانی بەردەوامی ماددە دژەبەکتریاکان زیانی هەبووە. تێکچوونی هاوسەنگی (مایکرۆبیۆم) یان ئەو بەکتریا سوودبەخشانەی لە ناو جەستەدا دەژین، هۆکارێکی تری سەرەکییە. فاکتەرەکانی وەک:
• زیادبوونی نەشتەرگەریی سیزاریان (قەیسەری).
• کەمبوونەوەی شیردانی سروشتی.
• بەکارهێنانی زۆری دژەبەکتریاکان (ئەنتی بایۆتیک) لە تەمەنی منداڵیدا.
هەموو ئەمانە بوونەتە هۆی ئەوەی جەستەی مرۆڤ نەتوانێت وەک پێویست بەرگری لە خۆی بکات، ئەمەش ڕێگەی خۆشکردووە بۆ سەرهەڵدانی هەستیاریی خۆراک، ئەکزیما و ڕەبۆ ‘هەناسەتەنگی’.
خواردنی خێرا و کاریگەرییەکانی
بەشێکی تری ڕاپۆرتەکە تیشک دەخاتە سەر “شێوازی ژیانی ڕۆژئاوایی” و خواردنی خێرا. کەمبوونەوەی ڕیشاڵەکان لە ژەمە خۆراکییەکاندا کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر تێکچوونی کۆئەندامی هەرەس و پێست هەبووە. توێژینەوەکان دەریانخستووە کە کاتێک بەکتریا سوودبەخشەکانی ناو ڕیخۆڵە ماددەی پێویستیان پێ ناگات، ناتوانن بەرگریی جەستە ڕێکبخەن، ئەمەش ئەگەری تووشبوون بە هەستیاریی پێست و کۆئەندامی هەناسە زیاد دەکات.
پسپۆڕان جەخت دەکەنەوە کە ڕووبەڕووبوونەوەی ئەم شەپۆلە لە هەستیاری، پێویستی بە دووبارە چاوخشاندنەوە هەیە بە شێوازی بیناسازی، سیستەمی خۆراک و چۆنیەتی مامەڵەکردن لەگەڵ ژینگەی دەوروبەرمان، بۆ ئەوەی جەستەی مرۆڤ بتوانێت هاوسەنگییە سروشتییەکەی خۆی بدۆزێتەوە.