ئایا ئەوینداری تەنیا ڕووداوێکی هەستییە یان مێشکی مرۆڤ پێش ئەوەی خۆمان زانیارییەکە وەربگرین بڕیار لەسەر هاوبەشی ژیانمان دەدات؟ توێژینەوە نوێیەکانی زانستی دەمار (Neuroscience) و دەروونناسی دەریانخستووە کە ئەوینداری ئەرکێکی ئاڵۆزی دەمار، هۆرمۆن، جێن و ئەزموونەکانی ڕابردووە.
گرنگترین خاڵ و دۆزراوە زانستییەکان:
• خوێندنەوەی بەپەلە لە چەند چركەی یەکەمدا: لە یەکەم ساتەکانی چاوپێکەوتندا، مێشک کۆمەڵێک زانیاریی زۆر وەک شێوەی دەم و چاو، تۆنی دەنگ، زمانی جەستە، بۆنی سروشتی و ڕەفتارەکان دەپڵێوێتەوە و بەرراوردیان دەکات لەگەڵ ئەزموون و یادەوەرییەکانی ڕابردوودا.
• عەشق لە کوێی مێشکەوە دەست پێ دەکات؟ وێنەگرتنی fMRI دەریخستووە کاتێک کەسێک سەیر وێنەی خۆشەویستەکەی دەکات، ناوچەی تێگمێنتۆمی سکیی (VTA) و بەشێک لە ناوکی کلکدار (Caudate Nucleus) چالاک دەبن. ئەم شوێنانە بەشێک لە سیستەمی پاداشتی مێشکن و دەبنە هۆی دروستبوونی بەهێزترین ئارەزوو و حەز.
• ڕۆڵی هۆرمۆنەکان:
o دۆپامین: دەبێتە هۆی هەستکردن بە شادییەکی زۆر، بەرزبوونەوەی وزە و تەرکیزکردنی تەواو لەسەر یەک کەسی تایبەت.
o ئۆکسیتۆسین و ڤازۆپرێسین: هۆرمۆنی ئۆکسیتۆسین زیاتر ڕۆڵی هەیە لە دروستکردنی متمانە، هەستکردن بە ئارامی، هاوسۆزی و دروستبوونی پەیوەندییەکی درێژخایەن و بەردەوام.
• کاریگەریی جێن و منداڵی: جێنەکانی MHC (پەیوەندیدار بە سیستەمی بەرگری) وا دەکەن مرۆڤ ناخۆئاگایانە ڕابکێشرێت بۆ ئەو کەسانەی لە ڕووی جێنییەوە جیاوازن لێیەوە. هەروەها جۆری پەروەردە و ئەزموونەکانی تەمەنی منداڵیی بڕیار لەسەر چۆنیەتیی متمانەکردن و هەڵبژاردنی هاوبەشی ژیان دەدەن.
ئەنجام: زانست جەخت دەکاتەوە کە هێشتا هیچ تاقیکردنەوە یان پشکنینێکی مێشک ناتوانێت بە تەواوی پێشبینی بکات کە کەسێک ئەوینداری کێ دەبێت. عەشق ئەنجامی هاوکاریی ئاڵۆزی بایۆلۆجی، دەروونناسی و ژینگەی کۆمەڵایەتیی مرۆڤە.