لە نزیک ناوچەی “فەریدیس” لە باکووری ئیسرائیل، ئەشکەوتێکی پێش مێژوو دۆزراوەتەوە کە بۆ ماوەی سەدان هەزار ساڵ بە داخراوی ماوەتەوە. ئەم شوێنە وەک “کەپسولێکی کات” وایە و کۆمەڵێک ئامرازی بەردین، پاشماوەی ئاژەڵی و نیشانەی نیشتەجێبوونی مرۆڤی تێدا پارێزراوە کە تەمەنیان لە نێوان ٢٥٠ بۆ ٤٠٠ هەزار ساڵ بەر لە ئێستادایە.
گرنگترین خاڵەکانی ناو ئەم دۆزینەوە شوێنەوارییە:
کەلتووری ئاشۆلی-یەبرودی (Acheulo-Yabrudian): ئەم ئەشکەوتە سەر بەم کەلتوور و تەکنەلۆژیا کۆنەیە کە لە کۆتاییەکانی چەرخی بەردینی کۆندا لە ناوچەی شام (Levant) باو بووە. بەهۆی ئەوەی سروشت و مرۆڤ دەستکاریی شوێنەکەیان نەکردووە، زانیاریی زۆر دەگمەن دەربارەی پەرەسەندنی مرۆڤ دەبەخشێت.
سەردەمێکی یەکلاکەرەوە لە مێژوودا: ئەم شوێنەوارە هی قۆناغێکی پێش بڵاوبوونەوەی مرۆڤی “نیاندەرتاڵ” و “مرۆڤی هاوچەرخە” (Homo sapiens). پڕۆفیسۆر ڕان شیمڵمیتس لە زانکۆی حەیفا ئاماژە بەوە دەکات کە لەو سەردەمەدا گۆڕانی قووڵ لە شێوازی ژیانی مرۆڤدا ڕوویداوە؛ وەک دروستکردنی گرووپی گەورەتر، نیشتەجێبوونی درێژخایەن لە ئەشکەوتەکان و پێکهێنانی کۆمەڵگەی ئاڵۆزتر.
بەکارهێنانی ئاگر و گواستنەوەی زانیاری: بەڵگەکان پیشان دەدەن کە مرۆڤەکانی ئەو سەردەمە بە شێوازێکی بەرفراوان ئاگریان بەکارهێناوە و بۆ ماوەی درێژ لە ئەشکەوتەکەدا ماونەتەوە، ئەمەش گوزارشت لە هاوکاریی کۆمەڵایەتی و گواستنەوەی ئەزموون و زانیاری دەکات لە نێوانیاندا.
پاشماوەی ئامرازەکان و ڕاوکاری: لەناو ئەشکەوتەکەدا ژمارەیەکی زۆر ئامرازی دروستکراو لە بەردی چەقماق (فلینت) دۆزراونەتەوە، وەک: تەوەرەی دەستیی بچووک و تیغی بڕینی زۆر ورد. هاوكات ئێسکی ئاژەڵەکانی وەک ئەسپ، ئاسک و کەرەکێوی دۆزراونەتەوە لەگەڵ نیشانەی بوونی سەرچاوەی ئاو لە دەوروبەری ئەشکەوتەکەدا.
بەرنامەی داهاتوو: دکتۆر کۆبی وێردی و عەمیت گابای لە فەرمانگەی شوێنەوار، ئەم دۆزینەوەیە بە یەکێک لە گرنگترین دەستکەوتەکانی چەند دەیەی ڕابردوو دادەنێن و بە ئەشکەوتی بەناوبانگی “ناحاڵ مەعرۆت” (کە لە لیستی میراتی جیهانیی یونسکۆدایە) بەراوردی دەکەن. بڕیارە دوای تەواوبوونی لێکۆڵینەوەکان، شوێنەکە بۆ سەردانی گشتی و خوێندکاران ئامادە بکرێت.