پرۆسەی ئاشتیی تورکیا کەرتی گەشتیاریی بەهێز دەکات

دێرینیی ئەشکەوتەکانی دیجلە دەوروبەری گەلی دیجلە دەگەڕێتەوە بۆ دەیان هەزار ساڵ پێش ئێستا و وەک گەردوونی شارستانییەتی مرۆڤایەتی ناسراوە. ئەشکەوتەکانی دیجلە ئولیا، کە نزیک گوندی زێوەی پارێزگای شرنەخن، لە چەند چین پێکدێن و ساڵانێکی زۆر بوونەتە شوێنی ژیان، پاراستن، و پەرەپێدانی مرۆڤایەتی.
جەلال باز، بەڕێوەبەری چاند و گەشتیاریی پارێزگای شرنەخ، لە داوەتەیەک کە بۆ زاگرۆس گوتی: «خەڵکی گوندی زێوە لەم شوکفتانەدا ئاهەنگەکان ساز دەکەن و ئاژەڵەکان دەکەنە قوربانی. باس لەوە دەکرێت گۆڕی شێخێکی گەورە لەم شوێنەدا هەبێت، بەڵام شوێنی گۆڕەکە نادیارە. شوکفتە لەمشێوەیە لە دەوروبەری شرنەخ زۆرن.»
هەردوو کەنداوی گەلی دیجلە پڕن لە شوکفتەی وەها، کە تایبەتمەندییەکی سەرەکییان پاراستنی خەڵکە لە گەرمای هاوین و سەرمای زستان. دروستکردنی ئەم شوکفتانە پێویستی بە ئەزموون، شارەزایی، و کۆششی ساڵانە هەیە. بەگوتی جەلال باز: «زانیاریی نووسراو سەبارەت بەم شوێنە لەبەردەستدا نییە. بەپێی لێکۆڵینەوەکان، ئاینە کۆنەکان لەم شوێنەدا بوونیان هەبووە و ماوەیەکیش وەک مەدرەسە بەکارهاتوون.»
هەر پارچەیەک لە گەلی دیجلە و بناری کێوەکانی جوودی و گابار، دێرینی کۆن و سروشتی ناوازە لەخۆدەگرن. لێکۆڵینەوەکان ئەوە دەریدەخەن کە دەیان هەزار ساڵ پێش ئێستا، مرۆڤەکان لەم شوکفتانەدا هاوین و زستانیان بەسەر برد و شارستانییەتەکان دروست کردوون، کە بوونەتە ناوەندی چاندە جیاوازەکان. خەڵکی ناوچەکە دەڵێن، سروشتی ئەم شوێنە ئارامییەکی تایبەت بە مرۆڤەکان دەبەخشێت.
لەگەڵ دەستپێکردنی پرۆسەی ئاشتی لە تورکیا، چاوەڕوان دەکرێت هەزاران گەشتیاری دێرینی و سروشتی سەردانی ناوچەکە بکەن. شەڕ و پێکدادانەکانی چەندین دەیە، ببوونە هۆی وەستاندنی ئاشکراکردنی گەنجینە دێرینی و کولتوورییەکانی کوردستان. ئەشکەوتەکانی دیجلە ئولیای شێخان، کە نزیک گوندی زێوە لە بناری کێوی گابارن، یەکێکن لەو شوێنانە کە بەهۆی نەبوونی ئاسایشەوە کەمتر ناسراون.
بەپێی زانیارییەکان، ئەشکەوتەکانی دیجلە گەلی دیجلە، وەک ئەوانەی شرنەخ و ناوچەکانی دیکەی باکووری کوردستان، شوێنەواری گرنگی مێژوویی لەخۆدەگرن کە پێویستییان بە لێکۆڵینەوەی زیاترە. ئەم شوکفتانە، کە بەشێکن لە دێرینی شارستانییەتی مرۆڤایەتی، پێویستە پارێزراون ببن بۆ نەوەکانی داهاتوو. حکومەتی تورکیایی لەم دواییانەدا هەوڵەکانی بۆ پەرەپێدانی گەشتیاریی دێرینی لە ناوچەکە زیاد کردووە، کە ئەمەش هیوایەکی نوێ بۆ ئاشکراکردنی ئەم گەنجینانە دروست کردووە.