ڕێکخراوی نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ کاروباری ئافرەتان، لە نوێترین هەڵسەنگاندنی خۆیدا (ڕۆژی ١٢ی ئابی ٢٠٢٦ بڵاو کرایەوە)، ڕایگەیاند نیوەی ئافرەتانی ئەفغانستان تەنیا ١ یان ٢ جار لە مانگێکدا لە ماڵەکانیان دەچنە دەرەوە. بەپێی ڕاپۆرتەکە، سنووردارکردنی جووڵەی ئافرەتان، دەرفەتەکانی خوێندن و کار و دەستڕاگەیشتن بە خزمەتگوزارییەکان، دوای نزیکەی ٥ ساڵ لە گەڕانەوەی تاڵیبان بۆ دەسەڵات، قووڵتر بووە؛ ئاژانسی ڕۆیتەرزیش ئەم زانیارییانەی پشتڕاست کردەوە.
لەسەر بنەمای ئەنجامی لێکۆڵینەوەکە، ٥٢٪ی ئافرەتانی بەشداربوو گوتوویانە لە ماوەی مانگێکدا تەنیا ٢ جار یان کەمتر لە ماڵ دەچنە دەرەوە. هەروەها ٩٠٪ی ئافرەتان گوتوویانە پێش چوونەدەرەوە پێویستیان بە ڕێگەی پیاوێکی نزیکی خێزان (مەحرەم) هەیە؛ ئەمە لە کاتێکدایە ٩٦٪ی پیاوانی بەشداربوو هەموو ڕۆژێک لە ماڵ دەچنە دەرەوە.
بە گوتەی “UN Women” ئەم داتایانە لە چەند قۆناغی لێپرسینەوەی نیشتمانی و گفتوگۆی ڕاستەوخۆ لەگەڵ هەزاران ئافرەت و پیاو کۆ کراونەتەوە. جیاوازییەکی دیار لە نێوان شار و گوند هەیە، بەڵام سنوورداربوونی جووڵەی ئافرەتان لە هەموو ناوچەکاندا دەبینرێت. لە هەندێک شوێن، ئافرەتان تەنیا بۆ کارێکی پزیشکی یان پێویستییەکی زۆر ناچار لە ماڵ دەچنە دەرەوە؛ بەڵام لە ڕێگادا لە چاودێری، پرسیارکردنەوە و ترسی پێشێلکردنی ڕێساکان نیگەرانن.
تاڵیبان لە ١٥ی ئابی ٢٠٢١ دەسەڵاتی بەسەر ئەفغانستاندا گرت. لەو کاتەوە، بەپێی ژماردنی “UN Women”، زیاتر لە ١٠٠ فەرمان و بڕیاری کاریگەر لەسەر ئافرەتان و کچان دەرچوون. کچان لە خوێندنی نێوەندی و زانکۆ ڕێگرییان لێ کرا؛ ئافرەتانیش لە زۆر بواری کارکردن، چالاکیی مەدەنی و ژیانی گشتی دەرکران. تاڵیبان بەردەوام دەڵێت مافەکانی ئافرەتان لە چوارچێوەی لێکدانەوەی خۆیان بۆ شەریعەت و کولتووری ئەفغانستان پارێزراوە، بەڵام نەتەوە یەکگرتووەکان و ڕێکخراوەکانی مافی مرۆڤ ئەم سیاسەتانە بە جیاکاریی سیستەماتیک دەزانن.
ڕاپۆرتەکە باس لە کاریگەریی دەروونیی قەیرانەکەش دەکات. نزیکەی ٧ لە هەر ١٠ ئافرەتێکی لێپرسراو گوتوویانە لە ساڵی ڕابردوودا تەندروستیی دەروونییان «خراپ» یان «زۆر خراپ» بووە. دابڕان لە کۆمەڵگە، نائومێدی لە خوێندن و کار، فشارە داراییەکان و ترس لە داهاتوو، هۆکارە سەرەکییەکانی ئەم دۆخەن. زۆرێک لە ئافرەتان، بەتایبەتی لە دەرەوەی شارە گەورەکان، دەستڕاگەیشتنیان بە یارمەتیی دەروونی، پزیشکی و یاسایی زۆر سنووردارە.
هەروەها ٦٥٪ی ئافرەتان گوتوویانە ژیانیان لە دوای گەڕانەوەی تاڵیبان خراپتر بووە و زۆرێکیان ڕێگری لە خوێندنی خۆیان یان کچەکانیان وەک هۆکاری سەرەکی باس دەکەن. هەندێک دایک گوتوویانە بۆ کچەکانیان، دوای وەستانی خوێندن، هاوسەرگیریی ناچاری یان ڕێکخراوە وەک یەکێک لە کەمترین هەڵبژاردەکان ماوەتەوە.
لەگەڵ هەموو ئەم سنووردارییانە، ڕاپۆرتەکە ئاماژە بە بەردەوامیی هیواش دەکات: ٦٨٪ی ئافرەتان هێشتا باوەڕیان هەیە ڕۆژێک دەتوانن بە ئامانجەکانیان بگەن. یەکسانیی مافی یاسایی و کۆمەڵایەتی، داهاتی سەربەخۆ و خانووی خۆیان لە پێشەوەی خواستەکانیانن. بەڵام قەیرانی مرۆیی، وشکەساڵی، کەمبوونی یارمەتیی دەرەکی و گەڕانەوەی میلیۆنان ئەفغان لە ئێران و پاکستان، ئەم هیوا و توانایەی ئافرەتان بۆ ژیانێکی سەربەخۆ زیاتر تاقی دەکاتەوە.