کەمکردنەوەی خێرایی پرۆسەی پیربوون و زیادکردنی ساڵانی ژیان بە تەندروستی، ئەمڕۆ بووەتە بایەخێکی گشتی. لە نێو زۆریی ئامۆژگاری و بەرهەمە ڕیکلامکراوەکاندا، جیاکردنەوەی ڕێکارە زانستییەکان لە بانگەشەی بێ بنەما ئاسان نییە. توێژینەوە زانستییەکان تەنها لەسەر درێژکردنەوەی تەمەن چڕ نین، بەڵکو زیادکردنی “تەمەنی تەندروست”، واتە ئەو ساڵانەی کە کەسێک بە تەندروستی تێیان دەپەڕێنێت، یەکێکە لە ئامانجە سەرەکییەکانیان.
دکتۆر نیکۆلا کانلۆن، توێژەری فیزیۆلۆژیای گۆردراو و شارەزا لە بواری پیربوونی تەندروست، پێی وایە گرنگتر لە زیادکردنی چەند ساڵێک بۆ ژیان، زیادکردنی ئەو ساڵانەیە کە کەسێک بەبێ نەخۆشیی لاوازکەر و بە تەندروستیی جەستەیی و دەروونیی گونجاو تێیان دەپەڕێنێت. ئەو پێنج خووی ڕۆژانەیی دەستنیشان دەکات کە دەتوانن زیاتر لە زۆرێک لە ڕێگا گرانبەهاکان یارمەتیدەر بن بۆ پاراستنی تەندروستی هاوکات لەگەڵ زیادبوونی تەمەندا:
١. سیستەمێکی خۆراکیی دەریاینێوەڕاست پەیڕەو بکە، بەڵام گۆشت فەرامۆش مەکە
ئەم سیستەمە خۆراکییە پڕە لە سەوزە، پاقلەمە، دانەوێڵەی تەواو، ماسیی چەور، گوێز و چەرەسات، کە پەیوەندییەکی بەهێزی لەگەڵ کەمکردنەوەی مەترسیی نەخۆشییە درێژخایەنەکاندا هەیە. ئەم خۆراکانە ڕیشاڵ دابین دەکەن و یارمەتیدەرن بۆ ڕێکخستنی هەوکردن. کانلۆن جەخت دەکاتەوە کە پەیڕەوکردنی ئەم سیستەمە بە مانای لابردنی گۆشت نییە، بەڵکو دەتوانرێت بە گۆڕانکاریی بچووک، هەمەجۆریی ماددە ڕووەکییەکان لە ژەمەکاندا زیاد بکرێت.
٢. ٧ بۆ ٩ کاتژمێر بخەوە
خەو یەکێکی دیکەیە لە پێشینەکان. هەموو بەیانییەک، لە یەکەم کاتژمێری دوای هەستان، بچۆرە دەرەوەی ماڵ بۆ ئەوەی بەر تیشکی سروشتیی ڕۆژ بکەویت، ئەمە یارمەتیدەرە بۆ ڕێکخستنی کاتژمێری بایۆلۆژیی لەش. ٧ بۆ ٩ کاتژمێر خەوی شەوانە بۆ چاککردنەوە و گەڕاندنەوەی لەش و جێگیرکردنی یادەوەرییەکان گرنگە.
٣. ماسولکە دروست بکە و هەموو ڕۆژێک جووڵەت هەبێت
ڕاهێنانی بەهێزکردن زۆر گرنگە، چونکە لەگەڵ بەرزبوونەوەی تەمەندا، بارستە و هێزی ماسولکەکانمان لەدەست دەدەین. پاراستنی ماسولکەکان بۆ سەربەخۆ مانەوە، پێشگرتن لە کەوتن و ڕێکخستنی شەکری خوێن گرنگە. جووڵە لە درێژایی ڕۆژدا، وەک ١٠ خولەک پیادەڕەوی بەیانیان یان دوای نانخواردن، کاریگەرە.
٤. کات بۆ گەرماوی سۆنا تەرخان بکە
کانلۆن بەکارهێنانی ڕێک و پێکی گەرماوی سۆنا پشتڕاست دەکاتەوە، چونکە بەڵگەی هیوابەخش لەبارەیەوە هەیە، هەرچەندە پێویستی بە توێژینەوەی زیاترە. توێژینەوەیەکی فینلەندا نیشانی دا کە مەترسیی مردن لەو کەسانەدا کە هەفتەی چوار بۆ حەوت جار سۆنایان بەکار دەهێنا، ٤٠% کەمتر بووە. سۆنا گرژیی گەرمی دروست دەکات و کاردانەوەی فیزیۆلۆژیی دروست دەکات.
٥. تەنها کاتێک تەواوکەری خۆراکی بەکار بهێنە کە پێویستت پێیەتی
خەڵک بە ئاسانی ڕەنگە لە بەکارهێنانی تەواوکەرە خۆراکییە گرانبەهاکاندا زیادەڕۆیی بکەن، بەتایبەتی کە بەڵگەی کەم هەیە کە نیشان بدات ئەم چارەسەرانە یارمەتیدەرن بۆ پیربوونی تەندروست یان سوودێکی بەرچاویان هەیە بە بەراورد لەگەڵ سیستەمێکی خۆراکیی هاوسەنگ و وەرزشی ڕێک و پێک.
کام ڕێگایانە شایەنی پەیڕەوکردن نین؟
لە بواری درێژکردنەوەی تەمەندا، بەرهەمی زۆر ڕیکلامیان بۆ دەکرێت کە بەڵگەی کەم هەیە بۆ کاریگەریی ڕاستەقینەیان. وەک بەرهەمە پرۆسەکراوەکانی ژێر ناوی “تەندروست” کە شەکری زۆریان تێدایە، یان سیستەمی خۆراکیی گۆشتخۆریی تەواو کە ماددە خۆراکییە گرنگەکانی وەک ڕیشاڵ و ڤیتامین سی فەرامۆش دەکات و هیچ بەڵگەیەکی زانستیی پتەوی بۆ درێژکردنەوەی تەمەن نییە. نوقمبوون لە ئاوی ساردیش بنەمای زانستیی زۆر نییە و بەڵگەکانی بەدەستهاتوو لە تاقیکردنەوە مرۆییەکان لەم بارەیەوە هێشتا سنووردارن.
خاڵی سەرنجڕاکێش ئەوەیە ئەو کارانەی کە زۆرترین ئەگەری هەیە یارمەتیدەر بن بۆ پیربوونی تەندروستمان، هەر ئەوانەن کە کەس ناتوانێت بیانفرۆشێتەوە. بۆیە بۆ ئەوەی ماوەیەکی زیاتر بە تەندروستی بژیت، پێویست ناکات پارەیەکی زۆر خەرج بکەیت.