شەلەلی دەموچاوی نیوەیی، کە بە “شەلەلی بيل” ناسراوە، حاڵەتێکە تووشی دەماری دەم‌وچاو دەبێت و دەبێتە هۆی لاوازبوون یان لەکارکەوتنی ماسولکەکانی دەم‌وچاو. زۆرجار ئەم حاڵەتە لەپڕێکدا پەیدا دەبێت و تەنها لایەکی دەم‌وچاو دەگرێتەوە، ڕێژەکەشی لە کەسێکەوە بۆ کەسێکی تر دەگۆڕێت؛ لە سووکەوە تاوەکو توند.
دەماری دەم‌وچاو لە کوێوە دەستپێدەکات و چی دەکات؟
ئەم دەمارە کە پێی دەوترێت “دەماری کەلەسەریی حەوتەم”، لە بنکەی مێشکەوە دەستپێدەکات و لەڕێگەی کونیلەکانی کاسەی سەرەوە دەگاتە دەم‌وچاو. ئەرکی سەرەکیی کۆنتڕۆڵکردنی ماسولکەکانی دەربڕینی دەم‌وچاوە، هەروەها چەند ئەرکێکی تریشی هەیە، لەوانە:
• جووڵاندنی هەندێک لە ماسولکەکانی شەویلگە.
• جووڵاندنی ماسولکەی چووکە لە گوێی ناوەڕاستدا.
• گواستنەوەی هەستی تامکردن لە بەشی پێشەوەی زمانەوە.
• گواستنەوەی هەندێک هەست لە گوێی دەرەکییەوە.
• هاندانی ڕژێنەکانی فرمێسک و لێو (لیک).
کێ تووشی ئەم حاڵەتە دەبێت؟
شەلەلی بيل زیاتر لەو کەسانەدا دەردەکەوێت کە تەمەنیان لە نێوان 15 بۆ 45 ساڵیدایە، بەڵام دەکرێت هەموو تەمەنەکان بگرێتەوە، تەنانەت منداڵانی خوار تەمەنی دە ساڵیش.
هۆکارەکانی پزیشکی
پزیشکەکان دەڵێن ئەم حاڵەتە زۆرجار بەهۆی ئاوسانی دەماری دەم‌وچاوەوە دروست دەبێت لەو جۆگە ئێسکییەی کە تێیدا تێدەپەڕێت لە کاسەی سەردا. لە زۆر حاڵەتدا هۆکاری ڕاستەقینەی بە تەواوی دیار نییە، بەڵام لەوانەیە پەیوەندیی بە هەندێک ڤایرۆسەوە هەبێت، بەتایبەت ڤایرۆسی (هێربیسی سادە) یان (هێربیسی زۆناری).
هەروەها دەکرێت لەگەڵ نەخۆشی یان هەوکردنی تریشدا ڕووبدات، بۆ نموونە:
• ڤایرۆسی کەمیی بەرگریی لەش (HIV) و ئایز.
• نەخۆشیی لايم.
• هەوکردنی گوێی ناوەڕاست.
• نەخۆشیی سارکۆیدۆس.
• نەخۆشیی شەکرە و دوگیانی کە لەوانەیە ئەگەری تووشبوون زیاد بکەن.
نیشانەکان و چۆنیەتیی پەرەسەندنی
نیشانەکان بە زۆری لەپڕ دەردەکەون، هەندێکجار پێشتر کەسەکە تووشی سەرماپێکەوتن یان پەتایەک بووبێت، پاشان لە ماوەی دوو بۆ سێ ڕۆژدا نیشانەکان زیاتر دەبن و دەگەنە لوتکە، پێش ئەوەی جێگیر ببن و حاڵەتەکە خراپتر نەبێت. دیارترین نیشانەکان بریتین لە:
• لاوازبوونی ماسولکەکانی یەکێک لە لایەکانی دەم‌وچاو یان لەکارکەوتنی تەواویان.
• لادانی دەم بەرەو یەکێک لە لایەنەکان.
• شۆڕبوونەوەی گۆشەی دەم یان لێو.
• سەختبوونی داخستنی یەکێک لە چاوەکان.
• سەختبوونی پێکەنین، چرچکردنی دەم‌وچاو یان جووڵاندنی ماسولکەکانی دەم‌وچاو بە شێوازێکی ئاسایی.
• سەختبوونی خواردن یان خواردنەوە، لەگەڵ هاتنەخوارەوەی لێو (لیک) یان ناڕوونیی قسەکردن.
• دەرکەوتنی گرژبوون یان لەرزینی سووکی ماسولکەکانی دەم‌وچاو.
• وشکبوونەوەی چاو و دەم، و لەدەستدانی هەستی تامکردن.
• هەستکردن بە ئازار یان ناڕەحەتی لە پشت گوێوە، سەرئێشە لە هەندێک حاڵەتدا، لەگەڵ زیادبوونی هەستیاری بۆ دەنگ لە یەکێک لە گوێکاندا.