بۆچی دڵ تووشی شێرپەنجە نابێت؟

توێژەران دەڵێن چالاکیی میکانیکیی بەردەوامی دڵ لەوانەیە یەکێک بێت لە هۆکارەکانی بەرگریی ئەم ئەندامە بەرانبەر شێرپەنجە؛ ئەم دۆزینەوەیە دەتوانێت ڕێگا بۆ داهێنانی شێوازی چارەسەریی نوێ خۆش بکات، لەوانەش بەکارهێنانی پەستانی دەرەکی لەسەر گرێکان بۆ ڕێگریکردن لە گەشەی خانە شێرپەنجەییەکان.
توێژەران دەڵێن چالاکیی میکانیکیی بەردەوامی دڵ لەوانەیە یەکێک بێت لە هۆکارەکانی بەرگریی ئەم ئەندامە بەرانبەر شێرپەنجە؛ ئەم دۆزینەوەیە دەتوانێت ڕێگا بۆ داهێنانی شێوازی چارەسەریی نوێ خۆش بکات، لەوانەش بەکارهێنانی پەستانی دەرەکی لەسەر گرێکان بۆ ڕێگریکردن لە گەشەی خانە شێرپەنجەییەکان.
بەپێی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی دەیلی مەیڵ، شێرپەنجەی سەرەتایی دڵ، کە گرێ لە شانەی خودی دڵدا دروست دەبێت و لە ئەندامێکی ترەوە بۆ دڵ بڵاو نەبووەتەوە، زۆر دەگمەنە. نزیکەی ٩٠٪ی ئەم گرێیانە بێزیانن، هەرچەندە لە ئەگەری گەشەی زیاد لە پێویست و گیرانی سووڕی خوێندا، لەوانەیە کوشندە بن.
یەکێک لە هۆکارە ناسراوەکانی بەرگریی دڵ بەرانبەر شێرپەنجە، دابەشبوونی خانەیی سنوورداری ئەم ئەندامەیە. خانەکانی زۆربەی شانەکانی لەش بۆ جێگرتنەوەی خانە کۆن یان زیانپێگەیشتووەکان بە شێوەیەکی ڕێک و پێک دابەش دەبن و هەرچەندە ژمارەی دابەشبوونەکان زیاتر بێت، ئەگەری ڕوودانی گۆڕانی بۆماوەیی شێرپەنجەهێنەر زیاد دەکات.
بەڵام خانەکانی ماسوولکەی دڵ، کە بە کاردیۆمیۆسایت ناسراون، کەمێک دوای لەدایکبوون دابەشبوون ڕادەگرن و لە تەمەنی پێگەیشتووییدا، لە جیاتی زۆربوون، گەورەتر دەبن.
کلاوس ویتە، پسپۆڕی دڵ لە پەیمانگای پزیشکیی دڵ و دەمار و میتابۆلیکی لیدز، ڕوونی دەکاتەوە کە بە پێچەوانەی خانەکانی ڕیخۆڵە کە هەر ٥ بۆ ١٠ ڕۆژ جارێک نوێ دەبنەوە، خانەکانی دڵ کە لەنێو دەچن جێگەیان ناگیرێتەوە.
توێژەرانی زانکۆی تریستەی ئیتالیا ئێستا هۆکارێکی تریان دەستنیشان کردووە. بە گوتەی ئەوان، گرژبوون و خاوبوونەوەی دڵ کە ڕۆژانە تا ١٠٠ هەزار جار دووبارە دەبێتەوە، پەستانێکی میکانیکیی توند دروست دەکات کە ڕێگر دەبێت لە گەشەی خانە شێرپەنجەییەکان.
لە توێژینەوەیەکدا کە ئەنجامەکانی لە گۆڤاری “ساینس” بڵاو کرایەوە، زانایان خانە شێرپەنجەییەکانی مرۆڤیان بۆ مشکەکان دەرزی لێدا، کە دڵیان بە شێوەیەکی بۆماوەیی گۆڕانکاریی تێدا کرابوو بۆ لێدانی خوێن بە خێراییەکی زۆر کەمتر لە حاڵەتی ئاسایی.
ئەنجامەکان نیشانیان دا کە بە کەمبوونەوەی چالاکیی میکانیکیی دڵ، خانە شێرپەنجەییەکان دەستیان بە زۆربوون کرد، بەڵام بە گەڕانەوەی کارکردنی ئاسایی دڵ، ئەم خانانە لەنێو چوون.
توێژەران بۆیان دەرکەوت کە لێدانی دڵ دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی پڕۆتینێک بە ناوی نێسپرین-٢ (Nesprin-2). ئەم پڕۆتینە پەیامێک بۆ ناوکی خانەی شێرپەنجەیی دەنێرێت کە ژینگە بۆ زۆربوون گونجاو نییە. بە وەستان یان کەمبوونەوەی توندی لێدانی دڵ، بەرهەمهێنانی ئەم پڕۆتینەش وەستا.
سێرێنا زاکینیا، پڕۆفیسۆری بایۆلۆژیی گەردیلەیی و سەرپەرشتیاری توێژینەوەکە، دەڵێت چالاکیی میکانیکیی بەردەوامی دڵ ڕێگر دەبێت لە بڵاوبوونەوەی فیزیکیی خانەکانی گرێ.
ئەم گرووپە ئێستا لە هەوڵی دروستکردنی ئامێرێکی لەبەردەکردندان کە بە بەکارهێنانی پەستانێکی میکانیکیی هاوشێوە لەسەر گرێی پێست یان مەمک، گەشەی خانە شێرپەنجەییەکان کۆنترۆڵ بکات.
توێژەرانی زانکۆی گالوەییش ئەم دواییانە بە بەکارهێنانی ژیریی دەستکرد بۆیان دەرکەوتووە کە پەستانی شانەکانی دەوروبەر لەسەر خانە شێرپەنجەییەکان، هەڵمژینی ئاو بۆ گەشە و دابەشبوونیان تێک دەدات.
لەگەڵ ئەوەشدا، ئۆین مەکئیڤۆی، پڕۆفیسۆری ئەندازیاریی بایۆپزیشکی لە زانکۆی گالوەی، هۆشدار دەدات کە پەستانی دەرەکی لەسەر هەندێک گرێ لەوانەیە بە پێچەوانەی چاوەڕوانییەکان، بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە ئاسان بکات.
توێژەرانی ئەم زانکۆیە پێشنیار دەکەن کە دەرمانێک دروست بکرێت کە بە کاریگەریی لەسەر پڕۆتینەکانی وەک نێسپرین-٢، هەستیاریی خانە شێرپەنجەییەکان بۆ پەستانە سروشتییەکانی لەش زیاد بکات و ڕێگر بێت لە گەشە و دابەشبوونیان.