“سيلكهێنج” (Silkhenge): مەتەڵی “ستۆنهێنج”ی ئاوریشمی لە دڵی ئامازۆندا
لە قووڵایی دارستانە باراناوییەکانی ئامازۆندا، لەو شوێنەی کە سروشت هێشتا لێیەوە ناوازەترین و تەمومژاوییترین نهێنییەکانی خۆی دەپارێزێت، زانایان شتێکیان دۆزییەوە کە لە یەکەم نیگادا وەک بەرهەمێکی هونەریی بچووککراوەی بونەوەرە فەزاییەکان، یان ڕەنگە وەشانێکی مایکرۆسکۆپیی شوێنەواری بەناوبانگی “ستۆنهێنج” دەرکەوت.
ئەمە پێکهاتەیەکی ئەندازیاریی زۆر ورد و ئاڵۆزە، کە بە تەواوی لە ئاوریشمی جاڵجاڵۆکە دروستکراوە. لە بورجێکی ناوەندیی بەرز (بە بەراورد بە قەبارەکەی) پێکدێت کە بە داوی باریک پاڵپشتی کراوە، و پەرژینێکی بازنەیی تەواو لە ستوونی ئاوریشمیی لێکئاڵاو دەوری داوە. دیمەنەکەی لە یەک کاتدا سەرسوڕمان و حەپەسان دروست دەکات.
سەرسوڕمانییە شۆکهێنەرەکە چییە؟
سەرەڕای تێپەڕبوونی چەندین ساڵ بەسەر دۆزینەوەکەیدا، و ئەنجامدانی هەوڵێکی بێوچان لەلایەن لێهاتووترین زانایانی مێرووناسییەوە، بەڵام ئەو ناونیشانەی کە کۆنترۆڵی ئەم دۆزینەوەیەی کردووە هێشتا وەک خۆیەتی: “زانایان تا ئێستاش نازانن چ جاڵجاڵۆکەیەک دروستی کردووە”.
وێنای بکە.. ئەندازیارییەکی تەلارسازیی یەکجار ورد، ستراتیژییەکی بەرگریی توندوتۆڵ (پێدەچێت پەرژینەکە پارێزگاری لە هێلکەکانی ناوەندەکە بکات لە مێروولە و مشەخۆرەکان)، و هەموو ئەمانەش دەگەڕێنەوە بۆ بوونەوەرێک کە هیچ کەسێک نەیبینیوە لە کاتی دروستکردنیدا، و تا ئێستاش بە فەرمی پۆلێن نەکراوە.
زانایان سەرکەوتوو بوون لە پەروەردەکردنی هەندێک لەم پێکهاتانە و چاودێری دەرچوونی بەچکە جاڵجاڵۆکەی زۆر بچووکیان کردووە کە چەند تایبەتمەندییەکی دیاریان نەبووە، ئەمەش مەتەڵەکەی ئاڵۆزتر کرد. ئەو “دایکە” کێیە کە خاوەنی ئەم کارامەیی ئەندازیارییە خۆڕسکەیە؟ و چۆن ئەم ڕەفتارە بێهاوتایە گەشەی کردووە کە لە هیچ تۆڕێکی جاڵجاڵۆکەی ناسراو ناچێت؟
“سيلكهێنج” وەک یادخەرەوەیەکی سەرسوڕهێنەر و زۆر بچووک دەمێنێتەوە کە نیشانی دەدات ئێمە سەرەڕای هەموو پێشکەوتنە زانستییەکانمان، هێشتا تەنها قوتابین لە قوتابخانە مەزنەکەی سروشتدا، و ئامازۆن هێشتا چیرۆکی تێدایە کە نەگێڕدراونەتەوە.