دوای زیاتر له ٨٠ ساڵ؛ دۆزینەوەی “کەشتیی دۆزەخی”ی جەنگی جیهانی دووەم لە فلیپین بە زیاتر لە هەزار دیلەوە
مەلەوانان توانیویانە پاشماوەی کەشتیی ژاپۆنی “هۆفۆکۆ مارو” (Hofuku Maru) لە نزیک کەناراوەکانی لۆزۆن لە فلیپین بدۆزنەوە، کە لە ساڵی ١٩٤٤دا بە پتر لە ١٢٠٠ دیلی جەنگیی هێزەکانی هاوپەیمانانەوە نوقم ببوو. بەڵگەنامەیەکی سەربازیی دیجیتاڵیی ژاپۆنی کلیل و نهێنیی چارەسەرکردنی ئەم تەلیسمە بوو.
کەشتیی دۆزەخی و دۆخی دیلەکان: لە ٢١ی ئەیلوولی ١٩٤٤، ئەم کەشتییە ١٢٨٩ دیلی جەنگیی بەریتانی و هۆڵەندی هەڵگرتبوو کە پێشتر لەسەر “هێڵی ئاسنی مردن” لە نێوان بێرمۆدا و تایلەند کاری تاقەتپڕووکێنیان پێکرابوو. دیلەکان لە دۆخێکی زۆر سەختدا بوون (بێ ڕووناکی، بێ هەواگۆڕکێ و بە جۆرە خۆراکێکی کەم کە تەنیا بۆ زیندوومانەوە بەش دەکرد)، کەشتییەکەش هیچ نیشانەیەکی پێوە نەبوو کە دەربڕی هەڵگرتنی دیلەکان بێت.
نوقمبوونی کەشتییەکە: فڕۆکەکانی هێزی دەریایی ئەمریکا، بەبێ ئەوەی بزانن کەشتییەکە دیلی تێدایە و وەک ئامانجێکی سەربازیی ڕەوا، هێرشیان کردە سەری و بە هۆی لێدانی تۆرپیدۆوە، کەشتییەکە لە ماوەی کەمتر لە سێ خولەکدا بوو بە دوو کەرتەوە و نوقم بوو. لە کۆی ١٢٨٩ دیل، ١٠٤٧ کەسیان گیانیان لەدەستدا و ئەوانەشی به مەله چوون بۆ کەناراوەکە، دووبارە لە لایەن ژاپۆنییەکانەوە دەستگیرکرانەوە.
بەڵگەنامەیەک کە هەموو شتێکی گۆڕی: پاشماوەی کەشتییەکە بۆ ماوەی هەشت دەیە (٨٠ ساڵ) نەدۆزرایەوە. بەڵام وەرچەرخانەکە لە ساڵی ٢٠٢٥دا ڕوویدا، کاتێک توێژەر “جان دۆرسکی” لە دامەزراوەی یادەوەریی کەشتییەکانی دۆزەخ، دەستی بە بەڵگەنامەیەکی دیجیتاڵیی ژاپۆنی گەیشت کە لە لایەن ئەفسەرانی کەشتیی سەرکردەی کاروانەکەوە نووسرابوو و نەخشەی وردی هێرشەکەی تێدابوو. بە بەراوردکردنی ئەم زانیارییانە لەگەڵ ڕاپۆرتی ناوگەلی ئەمریکی، دەرکەوت کە شوێنی ڕاستەقینەی کەشتییەکە ٥٠ کیلۆمەتر لە باشووری ئەو شوێنەیە کە پێشتر مێژوونووسان لێی دەگەڕان.
پشکنینی ژێر ئاو و مۆدێلی سێ ڕەهەندی: تیمێکی پسپۆڕ بە بەکارهێنانی سیستمی سۆنار، لاشەی کەشتییەکەیان لە قوڵایی ٥٠ مەتریدا دۆزییەوە. سەرڕای ئەوەی خۆڵەمێشی گڕکانی چیای پیناتۆبۆ (کە لە ١٩٩١دا تەقیبووەوە) بەشێکی شوێنەکەی داپۆشیبوو، بەڵام تیمەکە سەدان وێنەیان گرت و مۆدێلێکی فۆتۆگرامێتری سێ ڕەهەندییان (3D) بۆ دروستکرد، کە تەواو لەگەڵ نەخشە ڕەسەنەکانی کەشتییەکەدا دەگونجا.
گۆڕستانێکی جەنگیی پارێزراو: بەهۆی دۆزینەوەی پاشماوەی مرۆیی (ئێسک و پرۆسکی قوربانیان) لە ناو کەشتییەکەدا، ئەم شوێنە بەپێی پەیماننامە نێودەوڵەتییەکان وەک گۆڕستانێکی جەنگیی پارێزراو ناسێندرا، و بۆ پاراستنی لە تاڵانکردن، شوێنی وردی جوگرافییەکەی بڵاونەکراوەتەوە. هۆڵەندا ڕایگەیاندووە کە لەگەڵ وڵاتانی دیکە کار دەکات بۆ ڕێزلێنان لە قوربانییەکان.