توێژەران لە نێوان پەڕەکانی دەستنووسە کۆنەکانی سەدەکانی ناوەڕاستدا، شوێنپێی DNAی ڤایرۆسێکی کوشندەی مەڕیان دۆزیوەتەوە کە مێژووەکەی بۆ هەزاران ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە.
وردەکاریی هەواڵەکە
بەکارھێنانی پێست (پەرگامێنت) و دەرهێنانی DNA:
لە سەدەکانی ناوەڕاستدا، زۆربەی دەقە مێژوویییەکان لەسەر پێستی مەڕ، بزن و گا دەنووسران؛ ماددەیەک کە وەک لاپەڕەی نووسین بەکاردەهات و بە «پەرگامێنت» ناسراوە.
تیمێکی نێودەوڵەتی لە شارەزایانی ژێنێتیک، مێژوونووسان، ڤایرۆسناسان، کیمیاییەکانی پروتین و نۆژەنکەرەوەکان بە سەرپەرشتیی زانایانی کۆلێجی زانکۆیی دەبلن (UCD)، توانویانە DNA لەو پێستانە دەربێنن کە بۆ دروستکردنی ئەم نووسراوە چەند سەدە کۆنانە بەکارهێنراون.
لویس لۆتێ، نووسەری سەرەکیی توێژینەوەکە ئاماژەی بەوە کرد کە ئەم دۆزینەوەیە دەریخست پەرگامێنت دەتوانێت DNAی پاتۆجێنە ئاژەڵییەکانیش بپارێزێت.
دەستنووسە لێکۆڵینەوەکراوەکان:
لە نێو ئەو بەرهەمانەی پشکنینیان بۆ کراوە، «ئینجیلەکانی یۆرک» کە مێژووەکەیان بۆ نێزیکەی هەزار ساڵ بەر لە ئێستا دەگەڕێتەوە، لەگەڵ دەقە کۆنەکانی وەک «فەرهەنگی کۆرپوس» لە کۆلێجی کۆرپوس کریستیی کامبریج کە وەک یەکێک لە یەکەم فەرهەنگەکانی ئینگلیزی دەناسرێت.
تایبەتمەندی و مەترسییەکانی ئاویڵەی مەڕ:
ئاوڵەی مەڕ نەخۆشییەکی ڤایرۆسیی زۆر درمییە لە نێوان مەڕەکاندا کە دەبێتە هۆی تای بەرز، برینی پێست و مردن.
ئەم نەخۆشییە بەهۆی کەمکردنەوەی بەرهەمهێنانی شیر، دابەزینی کوالێتیی پێست و خوری و دروستکردنی بەربەست لە بەردەم بازرگانیکردندا، زیانی گەورەی ئابووری دەگەیەنێت. تا ئێستا هیچ بەڵگەیەک نییە کە دەریبڕێت ئەم نەخۆشییە دەگوێزرێتەوە بۆ مرۆڤ.
ئەنجامەکانی توێژینەوەکە و بەراوردی ژێنێتیکی:
ئەنجامەکانی توێژینەوەکە لە گۆڤاری Science Advances بڵاوکراوەتەوە و دەریخستووە لە هەندێک حاڵەتدا چەندین لاپەڕەی یەک دەستنووس DNAی ڤایرۆسی ئاوڵەی مەڕیان تێدا بووە، کە سەلمێنەری ئەوەیە بۆ دروستکردنی ئەو لاپەڕانە ئاژەڵی تووشبوو بەکارهێنراون.
بە بەراوردکردنی ئەم داتایانە لەگەڵ نموونەی کۆنتری ددانەکانی مەڕ لە سەردەمی بڕۆنزدا، توێژەران بۆیان دەرکەوت کە ئەم نەخۆشییە لانی کەم ۳،۷۰۰ ساڵە هەڕەشە لە ئاژەڵان دەکات.
بر پێچەوانەی ڤایرۆسی ئاوڵەی مرۆیی، ژینۆمی ڤایرۆسی ئاویڵەی مەڕ لە چەند هەزار ساڵی ڕابردوودا جێگیر و نەگۆڕ بووە، ئەمەش هاوکار دەبێت لە تێگەیشتن و بەرەنگاربوونەوەی ئەم پاتۆجێنە لە داهاتوودا.
