بنیامین نەتانیاهۆ، سەرۆکوەزیرانی ئیسرائیل، بە فەرمی پلانی ١٥ خاڵی دۆناڵد ترەمپ، سەرۆکی ئەمریکای بۆ کۆتاییهێنان بە شەڕی غەززە ڕەتکردەوە و ڕایگەیاند، هیچ کشانەوەیەکی سەربازی ڕوونادات تا ئەو کاتەی بزووتنەوەی حەماس بە شێوەیەکی “ڕاستەقینە” چەک دەکرێت.
ئەم ڕەتکردنەوەیەی نەتانیاهۆ لە کاتێکدایە کە “ئەنجومەنی ئاشتی” کە لەلایەن ترەمپەوە پێکهێنراوە، مانگی ڕابردوو ڕایگەیاندبوو گەیشتوونەتە ڕێککەوتن بۆ “چەککردنی تەواوەتی” حەماس و گروپە چەکدارەکانی تری غەززە. بەڵام نەتانیاهۆ لە کۆبوونەوەی کابینەی حکومەتەکەیدا لە ڕۆژی یەکشەممە وتی: “ئیسرائیل بەڵگەنامە ١٥ خاڵییەکە ڕەت دەکاتەوە.”
نەتانیاهۆ جەختی لەوە کردەوە کە سوپای ئیسرائیل لە غەززە ناکشێتەوە تاوەکو دڵنیا نەبنەوە کە حەماس چیتر مەترسی نییە. وتیشی: “دەبێت چەککردنی حەماس ڕاستەقینە بێت، نەک تەنها لەسەر کاغەز و بە شێوەیەکی وەهمی.”
لە بەرامبەردا، بەرپرسێکی باڵای حەماس بە بی بی سی ڕاگەیاندووە کە بزووتنەوەکەیان “پابەندی خۆی بە ڕێککەوتنەکە” دوپات دەکاتەوە و ئامادەن بە جدی بۆ جێبەجێکردنی پلانی ١٥ خاڵییەکە کار بکەن. حەماس داوای لە ناوبژیوانان کردووە فشار بخەنە سەر ئیسرائیل بۆ ئەوەی پابەندی بڕگەکانی ڕێککەوتنەکە بێت، کە بریتین لە وەستاندنی هێرشەکان و کشانەوەی هێزەکانی ئیسرائیل.
پلانی ئاشتی ترەمپ چییە؟
ئەم پلانە کە لە ئەیلوولی ساڵی ڕابردوو ڕاگەیەندرا، وەک نەخشەڕێگەیەک بۆ ئاشتییەکی بەردەوام دەبینرا. گرنگترین خاڵەکانی بریتی بوون لە:
١. پێکهێنانی “ئەنجومەنی ئاشتی” بۆ سەرپەرشتیکردنی جێبەجێکردنی ڕێککەوتنەکە.
٢. چەککردنی بزووتنەوەی حەماس.
٣. کشانەوەی قۆناغ بە قۆناغی سوپای ئیسرائیل لە غەززە.
٤. دەستپێکردنی پڕۆسەی ئاوەدانکردنەوەی کەرتی غەززە.
چاودێران پێیان وایە نەتانیاهۆ لە دۆخێکی سەختدایە؛ لە لایەک نایەوێت ترەمپ کە نزیکترین هاوپەیمانییەتی توڕە بکات، لە لایەکی تریشەوە لەژێر فشاری توندی باڵە توندڕەوەکانی ناو حکومەتەکەیدایە. ئیتامار بن غەفیر، وەزیری ئاسایشی نەتەوەیی ئیسرائیل، بە توندی دژی پلانەکەیە و بە “ناپەسند” وەسفی کردووە. هەروەها نزیکبوونەوەی هەڵبژاردنەکانی ئیسرائیل وای کردووە نەتانیاهۆ هەڵوێستێکی توندتر بنوێنێت بۆ ڕازیکردنی دەنگدەرە ڕاستڕەوەکان.
ئەم ئاڵۆزییە سیاسییانە لە کاتێکدایە کە دۆخی مرۆیی لە غەززە گەیشتووەتە ئاستێکی کارەساتبار. بەگوێرەی ئامارەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان، نزیکەی ١.٩ ملیۆن کەس (٩٠٪ی دانیشتووان) ئاوارە بوون. لە سەرەتای جەنگەکەوە لە ٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٣، کە بە هێرشی حەماس بۆ سەر ئیسرائیل دەستی پێکرد، زیاتر لە ٧٣ هەزار فەڵەستینی کوژراون و کەرتی غەززە ڕووبەڕووی وێرانکارییەکی گەورە بووەتەوە.
BBC