بەهرە محەمەد
ئێوارەی چوارشەممە نێچیرڤان بارزانی سەرۆکی هەرێمی کوردستان دیمانەیەکی تایبەتی لەگەڵ کەناڵی شەرقيیە ی عێراقی ئەنجام دا .
لە دیدارەکەدا زۆر بە ڕاشکاوی و ڕاستی باسی پرسگەلێکی ئێجگار گرنگی کرد سەبارەت بە هەرێمی کوردستان و عێراق و ناوچەکه .
لەبارەی هەرێمی کوردستانەوە نێچیرڤان بارزانی ئەوەی بە کەناڵی شرقية گوت کە هەرێمی کوردستان ناوەندی ئارامی ناوچەکەیە و لەگەڵ ئەوەش نیە کە هەرێم ببێتە مەیدانی ململانێ و مەترسی بۆ سەر هیچ وڵات و لایەنێک نیە وە دڵنیایی دا کە هەرێم بەشێک نیە لە ئاڵۆزی و ئەو کێشانەی بوونیان هەیە ، سەرۆکی هەرێم نێچیرڤان بارزانی زۆر بە ڕاشکاوی ئەوەی باسکرد کە لە سەردانیکردنی بۆ ئێران و دیدار لەگەڵ بەرپرسانی ئێرانی دا باسی هەرێمی کوردستانی کردووە و ڕایگەیاندووە کە هەرێمی کوردستان مامەڵەیەکی بەرپرسیارانە لەگەڵ ڕووداوەکان دەکات و هەرێمی کوردستانیش بەهیچ شێوەیەک نابێتە هەڕەشە لەسەر ئێران و ڕێگە نادا خاکی هەرێم ببێتە مەیدانی شەڕ و هەڕەشە بۆ سەر ئێران ئەگەرچی گلەیی ئەوەش هەبووە کە زۆر جار هەرێم بەر هێرشی ئێران کەوتووە کە بێ هۆکار بوون و چەندین ناوچەی سڤیل و هاوڵاتی شەهید بوون ، داواشی کردووە هەرێم پارێزراو بێت و دوور بێت لەو هێرش و پەلاماردانە بێ هۆکارانی دەکرێنە سەر خاکی هەرێمی کوردستان .
سەبارەت بە هەرێم و عێراق سەرۆک نێچیرڤان بارزانی ڕەخنەی لە عیراق گرت کە تاکو ئێستا کار بە سیستمی نێودەوڵەتی ناکرێت و حکومەتی عێراق بەشێوازێکی ناوەندی مامەڵە لەگەڵ هەرێمی کوردستان دەکات ، ئەگەرچی هەرێم چەندین جار داوای کردووە لەسەر بنەمای دەستووری عیراق پەیوەندی و مامەڵە بکرێت بەڵام حکومەتی عێراق لە چەندین بڕیاردا پێشێلی دەستووری کردووە یاخود کاری پێنەکردووە .
جگە لە پرسی هەرێمی کوردستان ، نێچیرڤان بارزانی هۆشداری دا سەبارەت بە چارەسەرکردنی گرووپە چەکدارەکانی دەرەوەی یاساکانی عێراق ، چونکە ئەم گرووپانە هەڕەشەن لەسەر خودی عێراق و وڵاتانی دەورووبەر ، ئەگەر حکومەتی عێراق نەتوانێت سنوور بۆ ئەم گرووپانە دابنێت ئەوا حکومەتی عێراق ڕوو بە ڕووی پەراوێزی نێودەوڵەتی دەبێتەوە و وڵاتانیش بەجۆرێکی تر مامەڵەی لەگەڵ دەکەن و عێراق تووشی فشاری وڵاتان دەبێتەوەو و ڕەنگە بە هێرشی سەربازی بۆ سەر عێراق کۆتایی بێت.
سەرۆکی هەرێم نێچیرڤان بارزانی لە بارەی عێراق هەوڵیداوە بەشێک بێت لە چارەسەر و لە کۆبوونەوەی ئیتاری تەنسیقی بە ڕوونی و ڕاشکاوی هەموو ئەو ڕەخنە و تێبینیانەی بە لایەنە شیعەکانی نێو ئیتاری تەنسیقی گوتووە و هەوڵی داوە ئیتاری تەنسیقی کار بۆ بنیادنانی حکومەتی یاسا و پاڵپشتی هەنگاوەکانی حکومەت بکەن لە ڕووی کۆنترۆلکردنی گرووپە چەکدارەکان.
سەبارەت بە پەیوەندی و سەردانەکانی سەرۆکی هەرێم و بەرپرسانی هەرێمی کوردستان نێچیرڤان بارزانی ئاماژەی بەوەدا کە پەیوەندیەکانی هەرێم لە ڕێگەی حکومەتی ناوەندەوەیە و بە ئاگادارای سەرۆکی حکومەت بەشێک لەو پەیوەندیانەی هەرێم لەگەڵ وڵاتان ڕێکدەخرێت و کاری بۆ دەکرێت هەروەها بەشێک لەو سەردان و دیدارانەی دەرەوە کە بەرپرسانی هەەێم ئەنجامی دەدەن بۆ بەرژەوەندی عێراق و ناوچەکەیە .
سەبارەت بە پرسی ئاشتی لە ناوخۆی تورکیا ، نێچیرڤان بارزانی دەستخۆشی کرد لەو پرۆژە یاسایەی کە لە پەرلەمانی تورکیاوە دەرچوو ، چونکە ئەو پرۆژە یاسایە هەنگاوێکە بەرەو چارەسەری پرسی چەکدانان و ئاشتی لە وڵاتی تورکیا لەم پرسەشدا هەرێم و خودی نێچیرڤان بارزانی ڕۆلێکی زۆر جدی و گەورەی بینیوە بۆ ئەوەی لە ڕێگەی ئاشتی هەوڵبدرێت پرسی کورد لە تورکیا بەرەو پێش بچێت و کۆتایی بە شەڕ و ململانێی سەربازی بهێت کە نزیکەی نیو سەدەیە بە بەردەوامی هەیە ، نێچیرڤان بارزانی بەردەوام بووە لە هاندانی بەرپرسانی تورکیا بۆ ئەوەی بەڕێگەی ئاشتی و پێکەوەیی بتوانرێت کۆتایی بە شەڕ بهێنرێت ، ئەوەشی بە کەناڵی سرقة گوت کە لە سەردەمی ئێستادا کێشەکان دەتوانرێت لە ڕێگەی گفتوگۆ و ئاشتی دەکرێ چارەسەر ببن و کۆتاییان بێت.
هەروەها تا ئێستا هیچ کێشەیەکی ناوچەکە بە ڕێگەی زمانی زبر و شەڕ دواییان نەهاتووە و یەکلایی نەبوونەتەوە یاخود هەر چارەسەر نەبوون، باشترین نموونەش کێشەی پرسی کوردە لە سوریا ، حکومەتی سوریا لە ڕێگەی زمانی گفتوگۆ توانی کۆتایی بە ململانێ و کوشتاری زۆر بهێنێت، سەرەڕای هەبوونی چەندین کەموکوڕی بەڵام زمانی گفتوگۆ و ئاشتی هەردەم تاکە چارەسەرە لەم پرسە گرنگانەی وڵات .
ئەوەی لەم دیمانەیە بینیمان و درکمان پێی کرد دەرکەوت ڕۆلی گەورەی سەرۆکی هەرێمی کوردستان بوو لە پێناو ئاشتی و چارەسەری کە بینیویەتی ، بە هەوڵی ئەو توانراوە زۆر پرسی گرنگ چارەسەر بکرێن و چەندین گرێ کوێرەی کردوونەتەوە ،نێچیرڤان بارزانی لە ئێستادا کەسایەتیەکی کارێزما و دیبلۆماسی پڕ لە هونەر و پەیوەندیە لە سەر ئاستی جیهانیدا کە دەبێت ئەم هەوڵ و کارانەی بەهەند وەربگیرێت و ببێتە شانازی بۆ ناوخۆی وڵاتمان ، لەم دیمانەیە بینیمان گرنگیدانی کەسیاتیە جیهانیەکان و وڵاتە جیاوازەکان بوو بە سەرۆکی هەرێم لە پرس و ململانێکانی ناوچەکەدا .
بەهۆی هەوڵە دیبلۆماسی و کەسایەتییە کارێزماکەی نێچیرڤان بارزانی ، ئەمڕۆ کورد خاوەنی چەندین پاڵپشتی نێودەوڵەتی و هاوپەیمانە لەسەر ئاستی جیهانی وە پێگەی هەرێم ناوەندێکی کاریگەر و بەهێزە بۆ چارەسەرکردنی کێشەکان لە ناوچەکەدا ، سەرەڕای هەبوونی چەندین گرفت و وەیران لە ناوخۆ دا . دەکرێ کار بکرێت بۆ بەهێزتر کردنی ڕۆل و پێگەی هەرێم پاڵپشتی کردنی هەوڵەکانی سەرۆکی هەرێم و بۆ چارەسەرکردنی گرفتی نێوان لایەنەکان و بتوانرێ لەرێی ئەو پەرلەمانی کوردستان کارا ببێتەوە و حکومەتێکی نوێ دروستبکرێت.