هەستکردن بەوەی کە ڕۆژ و مانگ و ساڵەکان بە پێشکەوتنی تەمەن کورتتر و خێراتر دەبن، ڕەنگە تەنها وێناکردنێک نەبێت. توێژەران چەند ڕوونکردنەوەیەکیان بۆ گۆڕانی تێگەیشتنی مرۆڤ لە کات خستووەتە ڕوو. توێژینەوەیەک لە ساڵی ٢٠١٩دا جیاوازیی خستە نێوان “کاتی کاتژمێر” و “کاتی مێشک”: یەکەمیان هەمان کاتی بابەتی و پێوانەکراوە، بەڵام دووەمیان لە ژێر کاریگەریی وێنە، یادگاری و ئەزموونەکاندایە کە مێشک لە درێژایی ژیاندا تۆماریان دەکات.
یەکێک لە ڕوونکردنەوەکان بۆ ئەم دیاردەیە “تیۆریی ڕێژەیی”یە. بۆ منداڵێکی ١٠ ساڵ، ساڵێک یەکسانە بە ١٠%ی تەواوی ژیانی؛ بەڵام بۆ کەسێکی ٥٠ ساڵ، هەمان ساڵ تەنها ٢%ی ژیانی پێک دەهێنێت. بۆیە هەموو ساڵێکی نوێ، بە بەراورد لەگەڵ کۆی ئەزموونی ژیان، وردە وردە پشکی بچووکتر بەدەست دەهێنێت و ڕەنگە کورتتر دەربکەوێت.
هۆکاری دووەم کەمبوونەوەی نوێگەریی ئەزموونەکانە. یادگە کات بە شێوەیەکی یەکجۆر تۆمار ناکات، بەڵکو ڕووداوە جیاواز و نوێیەکان باشتر لەبیر دەهێنێتەوە. سەردەمی منداڵی و گەنجی پڕە لە “یەکەمەکان” و ئەزموونی نوێ، بەڵام ژیانی گەورەیی زۆرجار دەبێتە کۆمەڵێک عادەتی دووبارە. کاتێک هەفتە و مانگەکان لە یەکتر دەچن، یادگاریی جیاواز کەمتر دروست دەبن، و لە ڕوانگەی ڕابردووەوە، ئەو ماوەیە کورتتر و چڕتر هەست پێ دەکرێت.
هۆکاری سێیەم “ڕاکێشانی سەرنج”ە. لە کاتی ئەنجامدانی چالاکییە ئاشنا و دووبارەکاندا، مێشک دەتوانێت بچێتە دۆخی ئۆتۆماتیکییەوە و سەرنجی کەمتر بداتە تێپەڕبوونی کات. توندیی هەستەکانیش گرنگیی هەیە: ترس، ورووژاندن و دڵەڕاوکێ یادگاریی دیار دروست دەکەن؛ لە کاتێکدا یەکجۆری، ماندووبوون و سترێسی درێژخایەن دەتوانن یادگاریی کاڵ و لە یەکچوو دروست بکەن. گۆڕانی ئاستی دۆپامین بە پێشکەوتنی تەمەنیش ڕەنگە ڕۆڵی لە گۆڕینی شێوازی پڕۆسێسکردنی کات لە مێشکدا هەبێت.
لەگەڵ ئەوەشدا، دەکرێت تا ڕادەیەک ڕووبەڕووی ئەم هەستە ببینەوە. ئادریان بێژان، پڕۆفیسۆری ئەندازیاریی میکانیک و نووسەری توێژینەوەی ساڵی ٢٠١٩، ئامۆژگاری دەکات کە بە ئەنقەست لە عادەتە ڕۆژانەییەکان دوور بکەوینەوە و ئەزموونی نوێ دروست بکەین. گەشتکردن، فێربوون، دروستکردنی شتێک، بەدواداچوون بۆ بیرۆکەیەکی نوێ، یان تەنانەت هێنانی سوپرایزی بچووک بۆ ژیان دەتوانێت یادگاریی جیاوازتر دروست بکات.
کەواتە، ڕێگەی خاوکردنەوەی کات بە پێویست گۆڕینی کاتژمێر نییە، بەڵکو دەوڵەمەندکردنی ئەزموونی زەینییە. هەرچەندە ژیان لە ڕووداوی نوێ و لەبیرنەکراو زیاتر پێک بێت، مێشک نیشانەی زیاتری بۆ جیاکردنەوەی ڕۆژ و قۆناغەکانی ژیان دەبێت، و کات، بە تایبەت کاتێک سەیری ڕابردوو دەکەین، کەمتر چڕ دەردەکەوێت.