ئهڤین ئهنوهر عهبدوڵڵا
ڕۆژی جیهانیی لاوان (١٢ی ئاب) تەنیا بۆنەیەکی ساڵانەی تەشریفاتی نییە، بەڵکوو وەستانێکە بۆ تێڕامانی قووڵ لە هێز، توانست، و ئاڕاستەی ئەو توێژەی کە وەک بزوێنەری سەرەکیی گەشەپێدانی بەردەوام تەماشا دەکرێت. توێژی لاوان لە فەلسەفەی کۆمەڵناسی و ئابووریی هاوچەرخدا، تەنیا ڕێژەیەکی دیمۆگرافی یان هێزێکی فیزیکی نین، بەڵکوو گوزارشت لە “سەرمایەی فیكری و مرۆیی” دەکەن کە توانای داڕشتنەوەی پێناسەی نوێیان بۆ داهاتووی کۆمەڵگەکان هەیە.
لە سەردەمی شۆڕشی پیشەسازیی چوارەم و گەشەسەندنی خێرای ژیریی دەستکرددا، ڕۆڵی لاوان لە چەمکی تەقلیدیی “هێزی کار”ەوە گۆڕدراوە بۆ “سەرکردەی داهێنان”. لاوانی ئەمڕۆ کە بە “نەوەی دیجیتاڵی” دەناسرێن، خاوەنی روانینێكی کراوە و جیهانگیرن. ئەوان توانای ئەوەیان هەیە کە مەعریفەی تیۆری بگۆڕن بۆ چارەسەری پراکتیکی بۆ کێشە ئاڵۆزەکانی وەک گۆڕانی کەشوهەوا، ئابووریی مەعریفی، و تەکنەلۆژیای زانیاری. ئەم توانستە داهێنەرانەیە لاوان دەکاتە کارەکتەری بێجێگرەوە لە نەخشەی گەشەپێدانی جیهانی و خۆجێییدا.
لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ئابوورییەوە، لاوان داینەمۆی چاکسازی، نوێبوونەوە، و ڕەتکردنەوەی پاشەکشەی شارستانیین. تەوژمی ڕەخنەیی و بڕوابوون بە دادپەروەری لەلای نەوەی گەنج، دەبێتە پاڵنەرێکی بەهێز بۆ بنیاتنانی کۆمەڵگەیەکی بەشداریپێکەر و دیموکرات. لە ڕووی ئابوورییەوە، سەرمایەگواری لە تواناکانی لاواندا ڕاستەوخۆ دەبێتە هۆی بەرزبوونەوەی بەرهەمداریی نەتەوەیی و ڕەخساندنی دەرفەتی نوێی کار لە ڕێگەی پڕۆژە ڕچەشکێنەکانەوە.
تەواوکردنی ئەم بینینە ستراتیژییە پێویستی بە جێبەجێکردنی هەنگاوی کرداریی خێرا هەیە لەسەر ئاستی دامەزراوەیی. بۆ ئەوەی ڕوانگەی لاوان لە دروشمەوە ببێتە واقیع، دەبێت میکانیزمی چەسپاو بۆ بەشداریپێکردنیان لە ناوەندەکانی دروستکردنی بڕیاری سیاسی و ئابوورییدا دابڕێژرێت. هاوکات، دروستکردنی “سندوقی نەتەوەیی بۆ پشتگیریی داهێنان” و کردنەوەی ڕاهێنەرە ئابوورییەکان (Business Incubators) زامنی ئەوە دەکەن کە بیرۆکە تیۆرییەکانی گەنجان ببنە پڕۆژەی ئابووریی سەرکەوتوو، ئەمەش نەک هەر ڕێگری لە دیاردەی وێرانکەری “کۆچی مێشکەکان” دەکات، بەڵکوو کۆمەڵگە لە کۆمەڵگەیەکی بەکاربەرەوە دەکاتە نەتەوەیەکی بەرهەمهێنەر.
وەبەرهێنان لە لاواندا تەنیا پەرەپێدانی عەقڵی و ئابووری نییە، بەڵکوو دابینکردنی سەقامگیریی دەروونی و کۆمەڵایەتیشیان دەگرێتەوە. ڕەخساندنی دەرفەتی یەکسان، بەهێزکردنی دادپەروەریی کۆمەڵایەتی، و ڕەخساندنی فەزای ئازادی دەربڕین، وا لە لاوان دەکات هەست بە ئینتیما و خاوەندارێتیی خاک و نیشتمانەکەی بکات. لاوان پردی بەستنەوەی دەستکەوتەکانی ڕابردووانن بە ئاسۆکانی داهاتووەوە، بۆیە هەر کۆمەڵگەیەک لە نرخی تواناکانیان کەم بکاتەوە، مەحکومە بە داڕمان لە پێشبڕکێی شارستانیەتی ئەمڕۆدا، و لە بەرانبەردا، ئەو نەتەوەیەی ڕێگە بە هزری ئازاد و داینەمۆی گەنجانی دەدات، بۆ هەتاهەتایە بە نوێبووەوەیی و زیندەیی دەمێنێتەوە.
دهرئەنجام، ڕێزلێنان لە ڕۆڵی لاوان نەک تەنیا بە گوتاری دروشمبازی، بەڵکوو بە نەخشەڕێگەیەکی ستراتیژیی درێژخایەن دێتە دی. توێژی لاوان تەنیا “دروستکەری داهاتوو” نین، كهچی “بڕیاردەری سەردەمی ئێستا”ن. وەبەرهێنان لە هزری ئازاد، داهێنەرانە، و زانستیی لاواندا، تاکە زامنی پرۆسەی گەشەسەندنی سەقامگیر و بەردەوامە. پێویستە لاوان نەک وەک وەرگری بڕیار، بەڵکو وەک هەڤپەیمانی بنەڕەتی و شەریکی ڕاستەقینە لە داڕشتنی چارەنووسی نەتەوەدا سەیر بكرێن.
، ئهندامی مهكتهبی سكرتاریهتی (ی.ق.ل.د.ك)