دۆناڵد ترامپ، سەرۆکی ئەمریکا، هەڕەشەی ئەوەی کردووە کە هەر وڵاتێک پێداویستیەکان بۆ ئێران دابین بکات، ڕووبەڕووی سزا و کاریگەرییە ئابوورییە گەورەکان دەبێتەوە.
ئەم هەڕەشەیە لە کاتێکدا دێت کە ئەمریکا هەوڵ دەدات کۆتایی بە جەنگەکە لەگەڵ ئێران بهێنێت؛ جەنگێک کە بە هاوبەشی لەگەڵ ئیسرائیل دەستی پێکردووە و بووەتە هۆی کوژرانی هەزاران کەس و فراوانبوونی شەڕ بۆ ناوچەکانی کەناری کەنداو.
لە ماوەی جەنگەکەدا، بازاڕە جیهانییەکان بەهۆی توانای ئێران بۆ کۆنترۆڵکردنی هاتووچۆی کەشتییەکان لە تەنگەی هورمز تووشی شۆک بوون. پێش دەستپێکردنی جەنگ، نزیکەی یەک پێنجەمی بازرگانی نەوتی جیهان بە ڕێگەی ئەم تەنگەیەوە دەگواسترایەوە.
ئەمریکا و ئێران دووجار ڕاگەیاندنی ئاگربەستەکانیان کرد، یەکەمجار لە نیسان و دووەمجار لە حوزەیران، بە ئامانجی گەڕاندنەوەی هاتووچۆی ئازادی کەشتییەکان لە تەنگەی هۆرموز و هەنگاونان بەرەو کۆتاییهێنان بە جەنگ. بەڵام هەردوو ئاگربەستەکە بەخێرایی تێکچوون.
ترامپ لە پەیامێکدا کە ئێوارەی ڕۆژی چوارشەممە لە تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان بڵاویکردەوە، هەڕەشەی «جەنگێکی ئابووری و گەورە»ی کرد، بەڵام وردەکاریی هەنگاوەکانی خۆی ڕوون نەکردەوە.
ترامپ وتی هەر وڵاتێک ڕێگە بدات دامەزراوە داراییەکان، کۆمپانیاکان، فڕۆکەخانەکان یان دامەزراوە حکومییەکانی ژیانێک بۆ ئێران دابین بکەن، خۆیان ڕووبەڕووی «کاریگەرییە ئابوورییە زۆر گەورەکان» دەبنەوە.
سەرۆکی ئەمریکا هیچ وڵاتێکی بە ناو دیاری نەکردووە و هەروەها ڕوونی نەکردووەتەوە کە چ جۆرە سزایەکی لە دژی ئەو وڵاتانە بەکار دەهێنێت. هەڕەشەکە دەتوانێت حەتا هەندێک لە هاوپەیمانانی ئەمریکاش بگرێتەوە کە لە هەوڵەکانی ناوبژیوانی بۆ گفتوگۆ لەگەڵ ئێران بەشدار بوون.
چین یەکێکە لە گرنگترین کڕیارانی نەوتی ئێران. بەپێی داتاکانی کۆمپانیای کەبلەر بۆ ساڵی ٢٠٢٥، چین زیاتر لە ٨٠٪ی نەوتی ئێرانی بارکراو دەکڕێت. بۆیە ئەگەر ئەمریکا جەنگێکی ئابووریی تر لەگەڵ چین دەست پێ بکات، ئەگەری وەڵامدانەوەی توندی پێوە هەیە، بە تایبەتی لە بواری کانزاکانی خاکی دەگمەن کە بۆ پیشەسازییە پێشکەوتووەکان گرنگن.
لە لایەکی دیکەوە، ترامپ ڕۆژی سێشەممە وتی هیچ گفتوگۆیەکی ئێستا لەگەڵ ئێراندا بەڕێوە ناچێت. ئەمە لەگەڵ قسەکانی جارێد کوشنەر، دامەزرێنەری نزیک و نوێنەری تایبەتی ترامپ، جیاوازە؛ چونکە کوشنەر یەک ڕۆژ پێشتر وتبووی گفتوگۆکان هێشتا بەردەوامن و لەوانەیە لە هەر کاتێک بەهێزتر بن.
ترامپ هەروەها دەیەوێت کۆگای ئۆرانیۆمی بەرزپیتاندراوی ئێران دەستبەسەر بکات و بەدوای ڕێککەوتنێکی نوێدا دەگەڕێت کە سنووردانانێکی توندتر بۆ بەرنامەی ناوکی ئێران تێدا بێت. ئەم ڕێککەوتنە دەبێت جێگەی ئەو ڕێککەوتنە ناوکییە بگرێتەوە کە ئەمریکا بە تەنیا لە ساڵی ٢٠١٨ لێی کشایەوە.
ئێران، کە واژۆکەری پەیمانی جیهانیی ڕێگریکردن لە بڵاوبوونەوەی چەکی ناوکییە، بۆ چەند دەیەیە جەخت دەکاتەوە کە بەرنامە ناوکییەکەی تەنها بۆ مەبەستی ئاشتیخوازانەیە.