زانایانی زانکۆی پیتسبۆرگ بۆ زانستە پزیشکییەکان لە ویلایەتی پێنسیلڤانیای ئەمریکا، توانیویانە لە ڕێگەی دەستنیشانکردنی فاکتەرێکی بۆماوەیی (ژینەتیکی) نوێ، وەڵامی ئەو مەتەڵە مێژووییە بدەنەوە کە چۆن خانەکانی شێرپەنجەی پێست (مێلانۆما) لە مردنی خانەیی ڕادەکەن و بە بەردەوامی گەشە دەکەن.
گرنگترین خاڵەکانی ناو ئەم دۆزینەوە زانستییە:
کۆنترۆڵی تەمەنی خانە لە ڕێگەی تێلۆمێرەکانەوە: تێلۆمێرەکان پێکهاتەی پارێزەرن لە کۆتایی کرۆمۆسۆمەکاندا کە ڕێگری لە تێکچوونی (DNA) دەکەن. لە خانە ساغەکاندا، لەگەڵ هەر دابەشبوونێکدا درێژیی تێلۆمێرەکان کورت دەبێتەوە تا خانەکە دەمرێت. بە پێچەوانەوە، بوونی تێلۆمێری درێژی نائاسایی هۆکاری سەرەکیی دروستبوونی شێرپەنجەیە، چونکە خانەکان توانای “نەمربوون” و دابەشبوونی بێپایان بەدەست دەهێنن.
ئەنزیمی تێلۆمێراز و جینی (TERT): ئەنزیمی “تێلۆمێراز” بەرپرسە لە درێژکردنەوەی تێلۆمێرەکان. لە نزیکەی ٧٥%ـی تومۆرەکانی مێلانۆمادا، بازدانێکی ژینەتیکی لە جینی TERTـدا ڕوودەدات کە ئەم ئەنزیمە چالاک دەکاتەوە. بەڵام زانایان پێشتر نەیاندەتوانی تەنیا بەم بازدانە، تێلۆمێرە نائاساییە درێژەکانی شێرپەنجەی پێست لە تاقیگەدا دروست بکەنەوە، کە ئەمەش دەری دەخست فاکتەرێکی تر هەیە کە ونە.
دۆزینەوەی پارچە ونبووەکە؛ پرۆتینی (TPP1): توێژەر “پاترا چون ئۆن” توانی بیسەلمێنێت کە بازدانی هاوشێوە لە ناوچەی پڕۆمۆتەری جینی پرۆتینێکدا ڕوودەدات کە پێی دەوترێت “تریپێپتیدیل پێپتیداز ١” یان TPP1. ئەم پرۆتینە کار دەکات بۆ بەهێزکردن و زیادکردنی چالاکیی ئەنزیمی تێلۆمێراز.
هاوکاری دووانە بۆ نەمر بوون: کاتێک توێژەران بازدانی جینی TERT و TPP1ـیان بە یەکەوە خستە ناو خانەکان، دەرئەنجامەکە دروستبوونی تێلۆمێری زۆر درێژ بوو، ڕێک وەک ئەوەی لە تومۆرەکانی مێلانۆمای سروشتیدا دەبینرێت. ئەمەش سەلماندی کە پرۆتینی TPP1 ئەو پارچە ونبووە بوو کە چالاکیی شێرپەنجەکە دەگەیەنێتە لووتکە.
ئاسۆ گەشەکانی چارەسەر: ئەم دۆزینەوەیە کە لە گۆڤاری بەناوبانگی (Science) بڵاوکراوەتەوە، تێگەیشتنی زانستی بۆ شێرپەنجەی پێست دەگۆڕێت و دەبێتە بنەمایەک بۆ پەرەپێدانی چارەسەری ئاراستەکراوی نوێ (Targeted Therapy) بۆ مهارکردن و ڕاگرتنی ئەم میکانیزمە پەنهایەی بقای تومۆرەکان.
